معاون جهاد کشاورزی بوشهر در گفتوگو با «ایران» جزئیات تولید و برداشت گوجهفرنگی خارج از فصل استان را تشریح کرد
گوجـــــهفرنگـــــی بوشهر، تنظیمکننده بازار پاییزی
بیتا میرعظیمی
گروه ایران زمین
با کاهش تولید و عرضه گوجهفرنگی در بسیاری از مناطق کشور همزمان با فرا رسیدن فصل پاییز، کشاورزان استان بوشهر آستین همت بالا زدهاند تا با آغاز برداشت محصول خارج از فصل، بخشی از نیاز بازار را تأمین و از برهم خوردن تعادل عرضه و تقاضا جلوگیری کنند. در روزهایی که مزارع بسیاری از استانها از چرخه برداشت این محصول فاصله گرفتهاند، اقلیم مساعد جنوب کشور فرصتی فراهم کرده تا گوجهفرنگی بوشهر زودتر از بسیاری مناطق دیگر روانه بازار شود و نقش مهمی در تأمین محصول تازه و تعدیل قیمتها ایفا کند. بوشهر که با پیشبینی تولید حدود ۶۵۰ هزار تن گوجهفرنگی در سه فصل زراعی، از قطبهای اصلی تولید این محصول در کشور به شمار میرود، امسال نیز با وجود گرمای بیسابقه و محدودیت منابع آبی، تولید پاییزه را آغاز کرده است؛ ظرفیتی که در کنار تأمین بازار داخلی، میتواند زمینهساز توسعه صادرات و تقویت صنایع فرآوری باشد.
کبری توکلی، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان بوشهر در گفتوگو با «ایران» و با اشاره به برنامه کشت و تولید گوجهفرنگی در سال زراعی جاری اظهار کرد: «پیشبینی میشود تا پایان بهار 1406 حدود ۱۱ هزار و ۵۰۰ هکتار از اراضی استان به کشت گوجهفرنگی اختصاص یابد و میزان تولید این محصول به حدود ۶۵۰ هزار تن برسد.»
وی با بیان اینکه کشت گوجهفرنگی در بوشهر در سه فصل پاییزه، زمستانه و بهاره انجام میشود، افزود: «برای کشت پاییزه حدود یکهزار و ۵۰۰ هکتار، کشت زمستانه ۹ هزار و ۵۰۰ هکتار و کشت بهاره ۸۰۰ هکتار پیشبینی شده است. با این حال، به دلیل شرایط اقلیمی و افزایش بیسابقه دما در ماههای گذشته، سطح کشت پاییزه امسال به حدود یکهزار و ۲۰۰ هکتار رسید.»
توکلی ادامه داد: «گرمای شدید هوا که در برخی مناطق استان حتی تا شهریورماه دمای نزدیک به ۵۰ درجه را به همراه داشت، در کنار محدودیت منابع آبی و کاهش ذخایر آب زیرزمینی، امکان کشت در سطح پیشبینیشده را برای بخشی از کشاورزان محدود کرد. کشت پاییزه گوجهفرنگی در استان به دلیل شرایط خاص آبوهوایی عمدتاً در مناطق محدودی از جمله بوشکان، تنگ ارم و برخی نواحی دارای اقلیم مناسب انجام میشود و شهرستان جم نیز از مناطق مستعد این کشت به شمار میرود.»
به گفته این مقام مسئول، با وجود کاهش سطح کشت پاییزه، تلاش شده با استفاده از بذرهای مناسب و توصیه نهادههای باکیفیت، عملکرد مزارع افزایش یابد تا پیشبینی تولید حدود ۸۰ هزار تن گوجهفرنگی پاییزه محقق شود. توکلی همچنین از پیگیری برای تغییر الگوی کشت پاییزه خبر داد و گفت: «پیشنهاد دادهایم بخشی از کشت پاییزه به محیطهای کنترلشده و گلخانههای تونلی منتقل تا با کاهش آسیبپذیری محصول در برابر شرایط نامساعد اقلیمی، امکان حفظ و پایداری سطح تولید در این فصل فراهم شود. در این زمینه، درخواستهای کشاورزان نیز جمعآوری شده است.»
کمبود صنایع تبدیلی
در قطب گوجهفرنگی
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی بوشهر با اشاره به زمانبندی برداشت محصول بیان کرد: «برداشت گوجهفرنگی پاییزه از نیمه آبان آغاز شده و تا آذرماه ادامه دارد. پس از آن، با شروع برداشت محصول کشت زمستانه، حجم عرضه به بازار افزایش پیدا میکند و معمولاً در آذر و دیماه بیشترین میزان تولید استان به بازار وارد میشود.»
وی با اشاره به اهمیت زمان ورود محصول بوشهر به بازار کشور تصریح کرد: «استان بوشهر از اولین مناطقی است که برداشت گوجهفرنگی پاییزه را آغاز میکند. در شرایطی که تولید این محصول در برخی استانها هنوز به مرحله برداشت نرسیده یا با محدودیت روبهروست، عرضه محصول بوشهر میتواند بخشی از نیاز بازار را تأمین کند و در تنظیم عرضه و قیمتها مؤثر باشد. البته استانهای فارس، هرمزگان و جنوب کرمان نیز در تولید گوجهفرنگی خارج از فصل نقش دارند و در مجموع حدود ۱۵ استان کشور در زمینه تولید این محصول فعالیت میکنند.»
توکلی درباره پراکندگی تولید در استان نیز گفت: «شهرستان دیر بیشترین سطح زیرکشت گوجهفرنگی را به خود اختصاص داده و پس از آن شهرستانهای دشتی و دشتستان قرار دارند. شهرستانهای جم، کنگان و عسلویه نیز در مقیاسهای مختلف در تولید این محصول مشارکت دارند.»
این مقام مسئول با اشاره به سهم گوجهفرنگی بوشهر در تأمین نیاز صنایع و بازارهای داخلی افزود: «از مجموع تولید پیشبینیشده استان، حدود ۲۳۰ هزار تن در سالهای دارای مازاد تولید کشور قابلیت صادرات دارد و نزدیک به ۱۲۰ هزار تن نیز در صنایع تبدیلی و فرآوری مصرف میشود. بخش دیگری از محصول به صورت تازهخوری وارد بازار میشود و علاوه بر تأمین نیاز استان، به استانهای همجوار، تهران و سایر نقاط کشور ارسال خواهد شد.»
وی با بیان اینکه بازارهای کشورهای روسیه و حاشیه خلیج فارس از مقاصد صادراتی گوجهفرنگی استان هستند، تصریح کرد: «صادرات این محصول به میزان تولید، وضعیت عرضه و تقاضای داخلی و شرایط بازارهای هدف بستگی دارد. در واقع، صادرات زمانی امکانپذیر است که علاوه بر تأمین نیاز داخل، مازاد قابل عرضه نیز وجود داشته باشد.»
توکلی در ادامه به ظرفیت صنایع تبدیلی استان اشاره کرد و گفت: «در حال حاضر سه کارخانه فرآوری گوجهفرنگی در بوشهر فعالیت دارند، اما ظرفیت و توان خرید این واحدها برای جذب تمام محصول تولیدی استان کافی نیست. به همین دلیل، بخشی از گوجهفرنگی تولیدشده برای فرآوری به استانهای دیگر از جمله فارس و اصفهان منتقل میشود.»
طبق گفته توکلی، کمبود ظرفیت صنایع تبدیلی در استان با تولید سالانه صدها هزار تن گوجهفرنگی، یکی از موضوعات مهم زنجیره ارزش این محصول است. توسعه کارخانههای رب و سایر واحدهای فرآوری میتواند علاوه بر کاهش هزینههای حملونقل و جلوگیری از ضایعات محصول در زمان اوج برداشت، قدرت چانهزنی کشاورزان را در زمان عرضه افزایش دهد و امکان مدیریت بهتر بازار را فراهم کند.
فناوری نوین
در مزارع گوجه بوشهر
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی بوشهر درخصوص بهرهگیری از فناوریهای نوین در مزارع نیز اظهار کرد: «در کشت گوجهفرنگی استان، آبیاری تحت فشار به طور گسترده مورد استفاده قرار میگیرد و کشت نشایی نیز به عنوان روش غالب تولید اجرا میشود. در این روش، نشا پس از گذراندن مراحل اولیه رشد در محیط گلخانهای به زمین اصلی منتقل میشود که با کوتاه کردن دوره رشد در مزرعه، به مدیریت بهتر مصرف آب کمک میکند.»
توکلی افزود: «تولید نشا در گلخانههای استان چندین سال است که انجام میشود و علاوه بر تأمین نیاز کشاورزان بوشهری، بخشی از نشاهای تولیدی نیز به استانهای همجوار ارسال میشود. تبادل نشا و استفاده از ارقام مختلف متناسب با شرایط اقلیمی و نیاز بازار از جمله اقداماتی است که در این زمینه دنبال میشود.»
توکلی همچنین یکی از برنامههای مؤثر در مدیریت تولید را اجرای طرح تقویم کشت عنوان کرد و گفت: «با همکاری معاونت زراعت وزارت جهاد کشاورزی، زمانبندی کشت در مناطق مختلف تنظیم میشود تا برداشت محصول به صورت همزمان و در حجم بالا اتفاق نیفتد. این برنامه به کشاورزان امکان میدهد زمان کشت را متناسب با شرایط منطقه و نیاز بازار تنظیم کنند و از تجمع محصول در یک مقطع زمانی و افت قیمت ناشی از افزایش عرضه جلوگیری شود.»
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی بوشهر با اشاره به چالشهای اقتصادی تولیدکنندگان گوجهفرنگی تصریح کرد: «افزایش هزینه نهادهها، بذر، کود، اجاره زمین و سایر هزینههای تولید، فشار زیادی بر کشاورزان وارد کرده است. هزینه تولید یک هکتار گوجهفرنگی در شرایط فعلی حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان برآورد میشود؛ رقمی که در مقایسه با سالهای گذشته افزایش قابل توجهی داشته است.»
به گفته توکلی، قیمت فروش محصول در مزرعه نیز با توجه به کیفیت و درجهبندی گوجهفرنگی متفاوت است و قیمتها از حدود ۴۵ هزار تومان آغاز شده و برای محصول باکیفیت و درجه یک صادراتی به حدود ۶۵ تا ۷۰ هزار تومان نیز رسیده است. البته قیمت نهایی تابع کیفیت محصول، میزان عرضه و شرایط بازار است و نمیتوان یک نرخ ثابت برای تمام محصولات در نظر گرفت.
وی با تأکید بر ضرورت حمایت همزمان از تولیدکننده و مصرفکننده افزود: «از یک سو باید شرایطی فراهم شود که کشاورز بتواند هزینههای تولید را جبران کند و از سوی دیگر، افزایش قیمت محصول فشار بیشتری به خانوارها وارد نکند. مدیریت بازار محصولات کشاورزی نیازمند ایجاد تعادل میان منافع تولیدکننده و مصرفکننده است؛ موضوعی که با توجه به افزایش هزینههای تولید و شرایط اقتصادی کشور اهمیت بیشتری پیدا کرده است.»
شناسنامهدار شدن
مزارع گوجهفرنگی
کبری توکلی، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی بوشهر، راهکار پایدار کاهش هزینه تولید را افزایش بهرهوری دانست و اظهار کرد: «باید با ارتقای عملکرد در واحد سطح، مدیریت هوشمندانه مصرف آب و انرژی و استفاده از فناوریهای جدید، هزینه تمامشده محصول را کاهش دهیم. البته تحقق این هدف به شرایط اقلیمی، میزان بارندگی و دسترسی به منابع آب نیز وابسته است.»
توکلی به اجرای طرح شناسنامهدار کردن مزارع اشاره کرد و گفت: «بر اساس بند «خ» ماده ۱۱ قانون برنامه هفتم توسعه، شناسنامهدار کردن مزارع در دستور کار قرار گرفته و گوجهفرنگی نیز مشمول این برنامه است. در این طرح، اطلاعات مزرعه و محصول از طریق شناسه و کد دوبعدی (QR) ثبت میشود تا امکان رهگیری محصول از مبدأ تولید تا مقصد صادرات فراهم شود.»
وی افزود: «با استفاده از این کد، اطلاعات مربوط به مزرعه، شهرستان محل تولید و مسیر عرضه یا صادرات محصول قابل پیگیری خواهد بود. در استان بوشهر اجرای این طرح آغاز شده و کارشناسان جهاد کشاورزی نیز در زمینه ثبت اطلاعات و همراهی با کشاورزان مشارکت دارند.»
این مقام مسئول با بیان اینکه اجرای کامل طرح نیازمند زمان و همکاری دستگاههای مختلف است، تصریح کرد: «اتاق اصناف کشاورزی و تشکلهای مرتبط در اجرای این برنامه نقش دارند و سازمان جهاد کشاورزی نیز بر روند کار نظارت میکند و تلاش دارد موانع احتمالی را برطرف کند. هدف این است که شناسنامهدار شدن مزارع به جای ایجاد محدودیت، به یک مزیت برای کشاورزان تبدیل شود.»
توکلی تأکید کرد: «قابلیت رهگیری محصول میتواند اعتبار تولیدکننده را در بازارهای صادراتی افزایش دهد و زمینه اعتماد بیشتر خریداران را فراهم کند. با تکمیل این فرآیند، محصولات تولیدی استان با هویت مشخص وارد بازار خواهند شد و امکان شناسایی دقیقتر مبدأ تولید و رعایت الزامات بازارهای هدف فراهم میشود.»

