قطعنامه‌های شرم‌آور شورای امنیت

رونمایی و بررسی کتاب «تاریخ یک همسایگی» با حضور محمدجواد ظریف وزیر پیشین امور خارجه

نشست رونمایی و بررسی کتاب «تاریخ یک همسایگی؛ روابط ایران و عراق در گذر زمان» نوشته فیاض زاهد و روشنک ماسوری عصر پنجشنبه ۲۸ آبان در کافه‌کتاب نشر ثالث برگزار شد. در این نشست، محمدجواد ظریف، محمد مازن زیدی، سیدمحمدکاظم سجادپور و حسین علایی سخنرانی کردند و دبیری نشست را مجید تفرشی برعهده داشت.
 
ظلم مستمر شورای امنیت 
در حق مردم ایران
محمدجواد ظریف، وزیر اسبق امور خارجه در این مراسم عنوان کرد، می‌خواهد درباره شباهت‌های موضوعاتی که در کتاب «تاریخ یک همسایگی» مطرح شده با شرایط امروز نکاتی را بیان کند و با اشاره به شروع کارش در نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد، گفت: «از سال ۱۹۸۲، در سازمان ملل متحد شاهد ظلم‌هایی بودم که در سطح بین‌المللی به مردم ایران می‌شد. از این بابت غصه می‌خوردم و شرمنده مردم بودم که ما به ‌عنوان نمایندگان آنها در خارج از کشور، نتوانسته بودیم آن‌گونه که شایسته مردم است، از حقوق‌شان دفاع کنیم. ورود من به نمایندگی ایران در نیویورک همزمان با آزادی خرمشهر بود. نخستین پرسشی که برای ما مطرح شد، این بود که با شورای امنیت چه کنیم؟ یکی از موضوعاتی که در این کتاب کمتر به آن پرداخته شده، میزان ظلمی است که شورای امنیت در حق مردم ایران روا داشته است. من اخیراً مقاله‌ای درباره وارونه‌سازی حقوق و اخلاق بین‌المللی در قطعنامه ۲۸۱۷ نوشته‌ام؛ قطعنامه‌ای که شورای امنیت در جریان تجاوز اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران صادر کرد. این قطعنامه واقعاً شرم‌آور است؛ به همان اندازه که قطعنامه ۴۷۹ شرم‌آور بود.»
ظریف در کنار بحث شورای امنیت به اصل ناتوانی جنگ در برآورده کردن خواسته‌های جنگ‌آوران اشاره کرد و گفت: «در قرن بیستم و بیست‌ویکم هیچ جنگی آغاز نشده، مگر آنکه آغازکنندگان آن یا نابود شده‌اند یا دست‌کم به اهداف خود نرسیده‌اند. به همین دلیل، در سال ۱۹۲۸ کشورهای جهان در معاهده پاریس، جنگ را غیرقانونی اعلام کردند. معمولاً حقوق بین‌الملل تابعی از سیاست بین‌الملل است. حقوق بین‌الملل خاستگاه انسان‌های ایده‌آلیست نیست بلکه منعکس‌کننده واقعیات است. از زمانی که جنگ از جبهه‌ها به کل جامعه گسترش یافت دیگر این امکان وجود نداشت که جنگی بتواند به اهدافی که برای آن آغاز شده است، دست یابد. در تجاوز ۴۰‌روزه نیز اگر مقاله روزنامه هاآرتص را بخوانید، متوجه می‌شوید که آمریکایی‌ها انتظار داشتند مردم بزرگی که به خیابان‌ها آمده، ظرف چند روز علیه کشور خود قیام کنند و به جنگ پایان دهند، اما وقتی این اتفاق نیفتاد و بالعکس مردم از کشورشان حمایت کردند، از روز هفتم جنگ ۴۰‌روزه، آمریکا به دنبال پایان دادن به جنگ بود. صدام هم از روز هفتم جنگ به دنبال پایان دادن به آن بود. به همین دلیل نیز قطعنامه ۴۷۹ را، که البته صددرصد به نفع عراق بود، بلافاصله پذیرفت. این اشتباه، یک اشتباه عمومی بود و فقط به صدام محدود نمی‌شد.»
ظریف سپس به نکته‌ای انتقادی درباره کتاب «تاریخ یک همسایگی» پرداخت و گفت: «نکته‌ای که دوستان در این کتاب به آن نپرداخته‌اند، این است که چرا قطعنامه ۴۷۹، برخلاف تمام قطعنامه‌های دیگر، از عبارت‌های کلیشه‌ای مربوط به آتش‌بس و عقب‌نشینی استفاده نمی‌کند. در قطعنامه ۴۷۹ نه واژه «آتش‌بس» وجود دارد و نه واژه «عقب‌نشینی». به‌جای آتش‌بس، عبارت «پایان درگیری» به کار رفته و هیچ اشاره‌ای هم به عقب‌نشینی نشده است. دلیل این موضوع آن است که نماینده وقت آمریکا در شورای امنیت، در جریان یکی از جلسات مذاکرات غیررسمی، فردی سیاه‌پوست به نام دونالد مکنزی بود. او در آن جلسه درباره سرزمین‌های مورد اختلاف، گفت: «این سرزمین‌ها، (یعنی خوزستان عزیز ما) سرزمین‌های مورد اختلاف هستند.» آمریکا در آن روز مانع شد که در قطعنامه، خروج نیروها به مرزهای بین‌المللی تثبیت شود. تا زمان تصویب قطعنامه ۵۱۲، که پس از فتح خرمشهر به تصویب رسید و در شرایطی صادر شد که نگرانی‌هایی درباره ورود ایران به خاک عراق وجود داشت، هیچ اشاره‌ای به مرزهای بین‌المللی نشده بود. به این ترتیب، شورای امنیت به مدت دو سال در عمل به مرخصی رفت و مردم ایران را در مقابله با این جنایت تنها گذاشت. درست مانند قطعنامه ۲۸۱۷، سه هفته پس از تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران، شورای امنیت قطعنامه‌ای صادر می‌کند؛ گویی هیچ حمله‌ای به ایران صورت نگرفته است. در این قطعنامه هیچ اشاره‌ای به حمله آمریکا و اسرائیل و همچنین حملات به میناب و لامرد نشده است. همان‌گونه که در طول هشت سال جنگ تحمیلی نیز هیچ اشاره‌ای به استفاده عراق از سلاح شیمیایی نمی‌شد. هرچه تلاش کردیم اسم نامبارک صدام در این قطعنامه‌ها آورده شود، این اتفاق نیفتاد؛ این در حالی بود که شش گزارش دبیرکل سازمان ملل متحد، استفاده عراق از سلاح شیمیایی را تأیید کرده بود، باید بدانیم که نه در جنگ و نه در صلح، کسی از ما دفاع نمی‌کند. خودمان باید زمان‌شناس و هوشیار باشیم.»

ضرورت اتحاد استراتژیک 
ایران و عراق
حسین علایی، از فرماندهان اسبق سپاه نیز با بیان اینکه «تاریخ یک همسایگی» کتابی بسیار کامل در مورد روابط ایران و عراق است، گفت: «با اینکه جنگ با عراق پایان یافت و پس از سقوط صدام، روابط دو کشور بسیار عالی شد، اما برخی مسائل ما هنوز حل نشده است. ما هنوز نتوانسته‌ایم در لایروبی اروندرود به تفاهم برسیم و این رودخانه را به محلی اقتصادی برای هر دو کشور تبدیل کنیم. هنوز فعالیت‌های این رودخانه به پیش از جنگ برنگشته و تا جایی که من متوجه شده‌ام، این عمدتاً به دلیل عدم همکاری طرف مقابل است.» علایی با اشاره به مداخلات مستمر آمریکا در امور عراق، عنوان کرد: «آمریکا نمی‌خواهد بپذیرد که مردم ایران و عراق عمدتاً دین و فرهنگ واحد دارند که در قالب دو حاکمیت جدا، باهم زندگی می‌کنند. آمریکایی‌ها معتقدند آنان باید روابط ایران و عراق را تنظیم کنند. اینکه ترامپ با پررویی اعلام می‌کند الزیدی را او انتخاب کرده نیز حاکی از همین امر است. این رویکرد آمریکا بسیار خطرناک است.»
علایی با تأکید بر اینکه اکنون طبیعی‌ترین کشوری که می‌تواند در همه ابعاد با ایران متحد شود و اقتصادش را به اقتصاد ایران پیوند بزند، عراق است، گفت: «بنابراین، باید روابط ایران و عراق را به نمونه‌ای از روابط دو ملت با اشتراکات بسیار گسترده تبدیل کنیم. ما فقط با شیعیان عراق اشتراکات وسیع نداریم؛ تمام کردهای عراقی نیز ریشه‌های خود را ایرانی می‌دانند و به صحبت کردن به زبان فارسی افتخار می‌کنند.»
 
پرتوافکنی به بعد علمی 
امنیت خارجی
سیدمحمدکاظم سجادپور، مدیر گروه دیپلماسی و سازمان‌های بین‌المللی دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه نیز در بخش دیگری از این مراسم با بیان اینکه امنیت خارجی دست‌کم سه پایه دارد، گفت: «امنیت خارجی از یک طرف کاری سیاسی و اجرایی است و از طرف دیگر، یک کار علمی محسوب می‌شود. این کتاب نشان می‌دهد که بدون تاریخ نمی‌توان شرایط را درک کرد. فهم تاریخ، امنیت خارجی و سیاست خارجی ایران، بدون توجه به دو مفهوم «تداوم» و «تغییر» امکان‌پذیر نیست. ملاقات اخیر شی، پوتین و ترامپ با یکدیگر نیز حاکی از تداوم تفکر گذشته است که اگرچه اکنون تغییر کرده، اما دست‌کم ساختارهای قدرت همچنان اهمیت دارند. این کتاب در واقع پرتوافکنی به بعد علمی امنیت خارجی ایران است. امنیت خارجی ایران بدون کار علمی قابل تأمین نیست.»
 
عراقی‌ها جنگ با ایران را 
ظالمانه می‌دانستند
محمد مازن زیدی، مشاور سابق نخست‌وزیر عراق نیز با بیان اینکه در مورد روابط ایران و عراق. دو رویکرد وجود دارد، گفت: «یکی مطالعات تنش‌محور است که بیشترین کتاب‌ها بر اساس این رویکرد نوشته می‌شود. اگرچه تاریخ مشترک این دو کشور پر از جنگ است، اما رویکرد دومی که وجود دارد، تمرکز بر اشتراکات است، زیرا خصوصاً پس از تحولات سال ۲۰۰۳، نقاط مشترک ایران و عراق در زمینه‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی پررنگ‌تر شد. راهپیمایی اربعین فرصت بسیار خوبی است تا این اشتراکات را بیش از پیش تقویت کنیم. بسیاری از مردم عراق، جنگ با ایران را ظالمانه می‌دانند و بسیاری از عراقی‌ها با زور در جبهه‌های جنگ علیه ایران حاضر می‌شدند. حتی در پشت خطوط جبهه عراق، صدام ایست‌های بازرسی قرار داده بود تا هر سربازی را که می‌خواست از جنگ با ایران بگریزد، اعدام کند. مردم عراق دوست دارند صفحه جنگ ایران و این کشور برای همیشه بسته و تلاش‌ها بر پیشرفت روابط متمرکز شود.»
این پژوهشگر عراقی یکی از مشکلات بزرگ در بررسی مسائل مربوط به جنگ ایران و عراق را کمبود اطلاعات و اسناد در مورد این حوزه در بین پژوهشگران عراقی دانست و گفت: «بسیاری تصور می‌کنند آرشیوهای عراق به‌درستی حفظ شده، اما واقعیت این است که پس از سال ۲۰۰۳، بسیاری از آرشیوهای دولت عراق توسط آمریکایی‌ها برده شد و تا امروز آنها را بازنگردانده‌اند. حتی مؤسسه استنفورد نیز بخشی از آرشیو عراق را منتشر کرده که در آن، برخی اسناد محرمانه و حساس هسته‌ای عراق به ‌اشتباه منتشر شده است. با این حال، این کتابی که دوستان منتشر کرده‌اند، بسیار ارزشمند است و از نظر من، یک خلأ بزرگ را در میان نویسندگان و پژوهشگران عراقی پر می‌کند. من تجربه شخصی مشابهی در حوزه ترجمه دارم؛ زمانی که کتاب «ترجمه نامه‌های رفسنجانی» را کار کردم، متوجه شدم این کتاب از سال ۱۹۹۱ منتشر شده اما تا بیست سال دیگر در جهان عرب کسی از آن مطلع نشده بود. وقتی من آن را ترجمه کردم و به آن افزودنی‌ها اضافه شد، مردم جهان عرب از دیدن آن شمایل از صدام که در حافظه تاریخی‌شان به عنوان رهبر جهان عرب ثبت شده بود، شگفت‌زده شدند؛ اینکه او چگونه با خواهش و تمنا از رهبران جمهوری اسلامی درخواست آتش‌بس و پذیرش قطعنامه ۵۹۸ کرده بود. به همین دلیل، من از زحمات نویسندگان کتاب «تاریخ یک همسایگی» بسیار سپاسگزارم و با دیدگاه آنها
کاملاً موافقم.»