راوی اضطراب پنهان زندگی
لوئیجی پیراندلو، ۲۸ ژوئن ۱۸۶۷ در سیسیل ایتالیا به دنیا آمد و ۱۰ دسامبر ۱۹۳۶ درگذشت. او از مهمترین نویسندگان و نمایشنامهنویسان ایتالیایی قرن بیستم به شمار میرود.
پیراندلو در خانوادهای مرفه و در محیط فرهنگی سیسیل پرورش یافت. پدرش بازرگان گوگرد بود و انتظار داشت پسرش نیز راه او را ادامه دهد، اما علاقه لوئیجی به ادبیات و تحصیل، مسیر دیگری برای او رقم زد. او در سال ۱۸۸۷ وارد دانشگاه رم شد و سپس برای ادامه تحصیل به آلمان رفت. پیراندلو در دانشگاه «بن» به تحصیل پرداخت و رساله دکترای خود را درباره گویش سیسیلی نوشت؛ موضوعی که نشاندهنده علاقه او به زبان، فرهنگ بومی و ویژگیهای زبانی زادگاهش بود. آشنایی با زبان و فرهنگ سیسیل بعدها در بسیاری از آثارش بازتاب یافت و به شخصیتها و موقعیتهای داستانی او رنگ و بویی خاص بخشید. نخستین تجربه ادبی پیراندلو با ترجمه «مراثی رم» گوته همراه بود. او پس از آشنایی با لوئیجی کاپوانا، نویسنده سیسیلی و از چهرههای مهم ناتورالیسم ایتالیا، توجه بیشتری به داستاننویسی پیدا کرد. در سال ۱۸۹۳ نخستین رمان خود، «مطرود» را نوشت و بهتدریج در مسیر ادبیات داستانی و نمایشنامهنویسی جایگاهی مستقل یافت. با وجود فعالیتهای ادبی، شهرت عمومی او تا سالها چندان گسترده نبود. اما نمایشنامه «شش شخصیت در جستوجوی نویسنده» نقطه عطفی در زندگی حرفهای او شد و نامش را در محافل ادبی و نمایشی اروپا بر سر زبانها انداخت.
با این حال، اهمیت ادبی پیراندلو به نمایشنامه محدود نیست و سال ۱۹۳۴، دو سال پیش از مرگش، به پاس نوآوریهای ادبی و تأثیرگذاری آثارش برنده جایزه نوبل ادبیات شد.
پیراندلو در داستانهای کوتاه و رمانهایش، جهانی آفریده که در آن هویت انسان، حقیقت، ظاهر و باطن، نقشهای اجتماعی و برداشت دیگران از شخصیت افراد پیوسته در معرض پرسش قرار میگیرند.
او نویسنده موقعیتهایی است که در نگاه نخست عادی و حتی خندهدار به نظر میرسند، اما با اندکی تأمل، تناقضها و اضطرابهای پنهان زندگی را نمایان میکنند.
در جهان داستانی پیراندلو، واقعیت همیشه آن چیزی نیست که در نگاه نخست به نظر میرسد. پیراندلو در داستانهای کوتاهش به سراغ موقعیتهایی میرود که شاید در ظاهر چندان متفاوت از تجربههای معمول زندگی نباشند؛ یک اختلاف همسایگی، یک ازدواج و... اما همین موقعیتهای آشنا در دست او شکل دیگری پیدا میکنند. شخصیتها در برابر اتفاقات کوچک واکنشهایی نشان میدهند که گاه با منطق متعارف سازگار نیست و همین واکنشها زمینهساز طنزی میشود که در پس آن، پرسشهایی جدی درباره اخلاق، عدالت، هویت، عشق، تنهایی و روابط انسانی قرار دارد.
آنچه سه کتاب «انتقام سگ»، «بیچاره آن مرحوم» و «زن مرده زن زنده» را در کنار یکدیگر خواندنی میکند، تنوع موقعیتها و شخصیتهایی است که پیراندلو برای روایت داستانهایش انتخاب کرده است. در این داستانها خبری از قهرمانان دستنیافتنی و اتفاقات دور از زندگی معمول نیست. شخصیتها از میان مردم عادی انتخاب شدهاند؛ کسانی که درگیر مسائل خانوادگی، مشکلات اقتصادی، اختلافات اجتماعی، روابط عاطفی و اتفاقات پیشبینی نشده زندگی هستند.
با این حال، پیراندلو به بازگویی ساده این اتفاقات بسنده نمیکند. او در پس هر موقعیت، تناقضی را آشکار میکند؛ گاهی تناقض میان تصور انسان از خودش و تصویری که دیگران از او دارند، گاهی فاصله میان آنچه فرد میخواهد و آنچه زندگی برایش رقم میزند و گاهی تعارض میان داوری اخلاقی و رفتار واقعی آدمها. طنز پیراندلو نیز از همین فاصلهها شکل میگیرد. خواننده ممکن است در آغاز با موقعیتی خندهآور روبهرو شود، اما بهتدریج درمییابد که پشت این خنده، مسألهای جدی درباره زندگی انسان پنهان شده است. او از یک سگ، یک خانه، یک ازدواج، یک پرنده یا حتی یک شغل، دریچهای برای مشاهده روابط پیچیده انسانی میسازد.
این سه مجموعه در کنار یکدیگر تصویری متنوع از توانایی پیراندلو در داستاننویسی ارائه میکنند. در مجموع بیست روایت کوتاه را پیش روی خواننده قرار میدهند؛ روایتهایی که هر کدام دریچهای مستقل به جهان نویسنده میگشایند. برای خوانندهای که میخواهد با آثار لوئیجی پیراندلو آشنا شود، این کتابها فرصتی فراهم میکنند تا بدون ورود به روایتهای بلند، با شیوه نگاه و جهانبینی یکی از مهمترین نویسندگان ادبیات ایتالیا آشنا شود. پیراندلو در این داستانها به ما یادآوری میکند زندگی، برخلاف ظاهر ساده و آشنایش، سرشار از موقعیتهای متناقض است و آدمها همیشه آنگونه نیستند که خود یا دیگران تصور میکنند. شاید همین ویژگی است که داستانهای او را پــــــــــس از گذشت سالها همچنان خواندنی و تأملبرانگیز
نگه میدارد.

