رئیس‌جمهوری با حضور در یکی از مساجد تهران از اجرای طرح محله‌محوری بازدید کرد
محوریت مساجد در مدیریت مصرف انرژی
رئیس‌جمهوری پزشکیان در بازدید میدانی از اجرای طرح حکمرانی محله‌محور و مسجدمحور در یکی از مساجد جنوب تهران حضور یافت و سخنرانی کرد. مسعود پزشکیان با اشاره به ظرفیت بالای مساجد در حکمرانی محله‌ای، اظهار کرد:«وجود 80 هزار مسجد در کشور یک ظرفیت بسیار ارزشمند برای کمک به حل مشکلات جامعه با مشارکت خود مردم و همراهی بسیج است.»
او در این نشست صمیمی که با حضور رئیس سازمان بسیج مستضعفین، استاندار تهران، فرمانده سپاه محمد رسولالله تهران بزرگ، امام جماعت مسجد، مدیرمحله و دبیران کارگروه‌های تخصصی طرح حکمرانی محله‌محور و مسجدمحور در مسجد امام زین‌العابدین(ع) محله خلیج فارس شمالی تهران برگزار شد، با تأکید بر اینکه نمی‌توانیم و نباید نسبت به مشکلات مردم بی‌تفاوت باشیم، افزود: «اگر بتوانیم مساجد کشور را برای کمک به حل مشکلات کشور فعال کنیم، بخش زیادی از مشکلاتی که امروز در شهرها و محلات مختلف با آن مواجه هستیم، برطرف خواهد شد.»
رئیس دولت چهاردهم با بیان اینکه همه دستگاه‌ها و مراکز مرتبط اعم از فرهنگی، مذهبی و اجتماعی در ارتباط هماهنگ و منسجم باید برای شناسایی، ارائه راهکار و حل مشکلات مردم تلاش و مشارکت کنند، تصریح کرد: «اقدامات خوب و مفید انجام شده در این مسجد می‌تواند به عنوان الگو در دیگر مساجد کشور نیز اجرایی شود.»
پزشکیان با اشاره به مشکلات ایجاد شده ناشی از تحریم‌ها، محاصره اقتصادی و تهاجم نظامی دشمنان به کشورمان، اظهار کرد: «دولت به تنهایی قادر به حل همه این مشکلات نیست اما در صورتی که مردم همراهی و کمک کنند، می‌توانیم توطئه‌ها و نقشه‌های شوم دشمنان متجاوز را خنثی کنیم.»
وی با تأکید بر اینکه روحیه حاکم بر جامعه در دوران جنگ تحمیلی هشت ساله و همراهی مردم و دولت در آن مقطع، امروز هم می‌تواند چاره حل مشکلات و بحران‌های کشور باشد، افزود: «ما در دولت برای استفاده از مشارکت و همراهی مردم در طرح حکمرانی محله‌ای با محوریت مساجد، همه تلاش خود را انجام خواهیم داد.»
رئیس‌جمهوری با بیان اینکه باور دارم که ما هیچ چیزی از کشورهای دیگر و همسایگان خود کمتر نداریم، گفت: «باید خود را باور کنیم و برای موفقیت و حل مشکلات و غلبه بر بحران‌ها دست به دست هم داده و با وحدت و انسجام تلاش کنیم، زیرا وظیفه همه ما حل مشکلات مردم است.»
پزشکیان با اشاره به اینکه باید برای بهترین و برترین بودن کار و تلاش کنیم، گفت: «باید این باور و اعتقاد را در مردم و جوانان کشور ایجاد کنیم که می‌توانیم بهترین باشیم و با غلبه بر مشکلات و بدون توجه به دسته‌بندی‌ها و جناح بازی‌های سیاسی، دشمنان را در تحقق اهداف و نقشه‌هایشان برای ایجاد تفرقه در کشور، ناکام کنیم.»
رئیس‌جمهوری در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ضرورت و اهمیت صرفه‌جویی و مدیریت مصرف سوخت و انرژی گفت: «با توجه به مشکلات ایجاد شده برای تولید گاز در کشور با تجاوز نظامی دشمن آمریکایی - صهیونیستی، صرفه‌جویی و مدیریت مصرف سوخت بویژه در ماه‌های سرد سال بسیار مهم و ضروری است.»
پزشکیان با بیان اینکه همه ما باید تلاش کنیم با صرفه‌جویی انرژی، برق و گاز صنایع تولیدی قطع نشود و تولید کشور آسیب نبیند، گفت: «مساجد باید در مدیریت مصرف و تشویق مردم به صرفه‌جویی الگو باشند، دشمنان امروز به دنبال ایجاد نارضایتی در بین مردم هستند و همه ما باید دست به دست هم توطئه دشمنان را نقش بر آب کنیم.»
همچنین پیش از سخنان رئیس‌جمهوری، رئیس سازمان بسیج مستضعفین، استاندار تهران، فرمانده سپاه محمد رسولالله تهران بزرگ، امام جماعت مسجد امام زین‌العابدین(ع) و مدیر و دبیران کارگروه‌های تخصصی این مسجد اعم از مشارکت مردمی و امور خیریه‌ها، امور بانوان، فرهنگی و اجتماعی، محرومیت‌زدایی و اشتغال‌زایی، ورزش و جوانان، آموزش و سلامت و امنیت عمومی پایدار، گزارشی از اقدامات انجام شده برای شناسایی و حل مشکلات مردم در راستای اجرای طرح حکمرانی محله‌ای با محوریت مساجد و با هدف اتصال توان توانمندان به نیاز نیازمندان محلات و شهرها ارائه کردند.
مسجد؛ کانون بازگشت حکمرانی به متن محله
محمد میرزایی
عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی
مسجد در منظومه اجتماعی جامعه اسلامی، همواره فراتر از یک مکان عبادی و محل برگزاری نماز، کانونی برای پیوند مردم، سازماندهی ظرفیت‌های اجتماعی و حل مسائل جامعه بوده است. از صدر اسلام که پیامبر اکرم(ص) بسیاری از امور اجتماعی و عمومی را از مسجد سامان می‌دادند تا دوران دفاع مقدس که مساجد به پایگاه اصلی سازماندهی نیروها، پشتیبانی از جبهه‌ها و بسیج کمک‌های مردمی تبدیل شدند، این نهاد مذهبی همواره نقشی اثرگذار در حیات اجتماعی کشور داشته است. از این منظر، تأکید دولت بر مسجد‌محوری و محله‌محوری، حرکتی ارزشمند برای احیای یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های مردمی کشور است؛ ظرفیتی که می‌تواند در شرایط امروز نیز در حل مسائل و مواجهه با بحران‌ها نقش‌آفرینی کند.
واقعیت این است که بسیاری از مسائل و مشکلات جامعه، پیش از آنکه در سطح ملی و در ساختارهای اداری و اجرایی مطرح شوند، در متن محله‌ها شکل می‌گیرند و زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار می‌دهند. از مسائل معیشتی و نیازهای خانواده‌های آسیب‌پذیر گرفته تا مشکلات بهداشتی، فرهنگی و اجتماعی، همگی نیازمند سازوکاری برای شناسایی، پیگیری و ساماندهی هستند. مسجد به واسطه ارتباط مستقیم با مردم و برخورداری از اعتماد و سرمایه اجتماعی می‌تواند چنین نقشی را برعهده بگیرد. وقتی مردم یک محله در مسجد گرد هم می‌آیند، درباره مسائل و مشکلات خود گفت‌وگو می‌کنند و برای رفع آنها به همفکری و همکاری می‌رسند، در واقع نوعی از حکمرانی مشارکتی و مبتنی بر ظرفیت‌های محلی شکل می‌گیرد؛ الگویی که می‌تواند بخشی از بار دستگاه‌های اجرایی را نیز کاهش دهد.
تجربه کمک‌رسانی به خانواده‌های نیازمند، تأمین جهیزیه برای زوج‌های جوان، ساماندهی کمک‌های مردمی و حضور داوطلبانه مردم در عرصه‌های مختلف نشان داده است که مساجد در صورت برخورداری از برنامه و مدیریت فعال، توانایی بالایی برای تبدیل همدلی اجتماعی به اقدام عملی دارند. این ظرفیت حتی در مواجهه با بحران‌های بهداشتی، اجتماعی و حوادث پیش‌بینی‌نشده نیز قابل استفاده است. مسجد می‌تواند نقطه اتصال مردم، نهادهای محلی و دستگاه‌های مسئول باشد و زمینه شناسایی سریع نیازها و سازماندهی پاسخ‌های مردمی را فراهم کند.
البته تحقق این کارکردها صرفاً با تأکید بر اهمیت مسجد امکان‌پذیر نیست. مسجد باید برنامه‌محور باشد و امام جماعت، هیأت امنا و پایگاه بسیج به‌عنوان سه رکن اصلی آن، با تقسیم مسئولیت و شناخت نیازهای محله، زمینه مشارکت اقشار مختلف بویژه جوانان را فراهم کنند. مسجد همچنین باید به تریبونی زنده برای گفت‌وگو، تبادل نظر و جهاد تبیین تبدیل شود؛ تریبونی که در آن استاد دانشگاه، دانشجو، روحانی و دیگر صاحبنظران بتوانند با مطالعه و شناخت مسائل روز، به پرسش‌ها و دغدغه‌های مردم پاسخ دهند. بازگشت جوانان به مسجد نیز بیش از هر چیز به همین پویایی و توانایی در پاسخگویی به نیازهای فکری و اجتماعی آنان وابسته است.
مسجد‌محوری و محله‌محوری زمانی می‌توانند به الگویی مؤثر در حکمرانی تبدیل شوند که از سطح شعار فراتر بروند و با برنامه‌ریزی، تولید محتوای مناسب و پیوند مراکز علمی و پژوهشی با مساجد همراه شوند. مسجد خانه مردم است و احیای جایگاه آن به معنای احیای مشارکت مردم در اداره امور جامعه است. هرچه این نهاد بتواند ارتباط میان مردم و ساختارهای تصمیم‌گیری و اجرایی را تقویت کند، ظرفیت کشور برای حل مسائل از درون جامعه و با اتکا به سرمایه اجتماعی خود افزایش خواهد یافت.
پایه‌های یک نظام اجتماعی مستحکم و مقاوم در اندیشه پزشکیان
محمدکاظم انبارلویی
قائم‌مقام دبیرکل حزب مؤتلفه اسلامی
آقای پزشکیان از گذشته با نقش و کارکرد مساجد در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی آشنایی داشته‌اند. ایشان پیش از انقلاب، نقش مساجد را در بسیج و سازماندهی مردم و پس از پیروزی انقلاب اسلامی، کارکرد آنها را در گردآوری نیروها و پشتیبانی از جبهه‌ها مشاهده کرده‌اند. لذا به‌عنوان رئیس‌جمهوری کشور، می‌توانند برای بازسازی و تقویت این سازوکار از ظرفیت نهادهای علمی، دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه بهره بگیرند. بویژه آنکه در عصر دیجیتال و ارتباطات قرار داریم و الگوهای سنتی مشارکت اجتماعی نیز نیازمند بازنگری و به‌روزرسانی هستند. ایشان می‌توانند با فراخوانی از اندیشمندان حوزه و دانشگاه، بویژه صاحبنظران علوم اجتماعی، جامعه‌شناسی، علوم سیاسی و فلسفه، زمینه تدوین یک نظریه علمی و منسجم را فراهم کنند تا براساس آن، ظرفیت‌های اجتماعی مساجد احیا و به الگویی کارآمد برای سازماندهی مشارکت مردمی تبدیل شود. قطعاً اگر این حرکت بر پایه یک نظریه علمی و متناسب با اقتضائات روز شکل بگیرد، می‌تواند به تقویت مشارکت مردم و تحقق همان انسجام اجتماعی مورد تأکید آقای پزشکیان کمک شایانی کند.
برای درک اهمیت این ظرفیت، کافی است به فضای اجتماعی مسجد توجه کنیم. در مسجد، پزشک، کارگر، بقال، مکانیک و افراد دارای مشاغل و موقعیت‌های اجتماعی متفاوت در کنار یکدیگر می‌نشینند و با اقتدا به یک امام جماعت، مناسک عبادی خود را به‌جا می‌آورند. در واقع، مسجد کانونی است که در آن، فارغ از تفاوت‌های اقتصادی، شغلی و اجتماعی، هسته اولیه اتحاد، همبستگی و وفاق اجتماعی شکل می‌گیرد. اگر بتوانیم این الگو را در چارچوب یک نظریه اجتماعی از محدوده مسجد به سطح محله و سپس جامعه شهری و ملی گسترش دهیم، خواهیم توانست پایه‌های یک نظام اجتماعی مستحکم و مقاوم را بنا کنیم. نظامی که در برابر مشکلات اقتصادی، چالش‌های سیاسی و تهدیدهای خارجی از توان و انسجام بیشتری برخوردار باشد.
امروز نیز می‌توان جلوه‌های عینی این ظرفیت را در جامعه مشاهده کرد. در بیش از ۲۵۰ شب گذشته، مردم با محوریت و سازماندهی مساجد به خیابان‌ها و میدان‌ها آمده‌اند و در واکنش به تجاوز خارجی، حضور و همبستگی خود را به نمایش گذاشته‌اند. این همان چیزی است که از آن با عنوان «بعثت مردمی» و برانگیخته شدن مردم در برابر تجاوز خارجی یاد می‌شود. حرکتی که شکل‌گیری و نطفه اولیه آن در بستر مساجد است. ما نیز در مسجد محل خود شاهد هستیم که بلافاصله پس از نماز مغرب و عشا، نمازگزاران به نزدیک‌ترین میدان می‌روند و در مراسم پرچم‌گردانی شرکت می‌کنند.
بنابراین، اگر چنین سازوکار اجتماعی و ظرفیت سازماندهی مردمی در کشور وجود نداشت، به‌مراتب امکان مقابله با تهدیدهای خارجی و حفظ انسجام ملی دشوارتر می‌شد. به باور من، یکی از دلایل ناکامی آمریکا و رژیم صهیونیستی در تحقق اهداف خود و بلعیدن ایران، وجود همین شبکه اجتماعی ریشه‌دار و مستحکم است. به همین دلیل، توجه آقای پزشکیان به احیا، غنی‌سازی و روزآمدسازی این ظرفیت، اقدامی مهم و راهبردی است. ظرفیتی که اگر با پشتوانه نظری و علمی تقویت شود، نه‌تنها به تحکیم انسجام و مشارکت اجتماعی می‌انجامد، بلکه می‌تواند بخشی از مشکلات و مسئولیت‌های دولت را نیز با اتکا به توان مردم حل‌وفصل کند.
