سمیه افشین‌فر
گروه اجتماعی

سلامت دهان در جامعه امروز اهمیت بسیاری دارد. هزینه خدمات دندانپزشکی و پرداخت مستقیم از جیب خانواده‌ها گاهی باعث می‌شود برخی افراد، به‌ویژه گروه‌های کم‌برخوردار، مراقبت‌های ضروری را به تعویق بیندازند.
کارشناسان سلامت معتقدند هزینه، ترس از درمان، کمبود آگاهی، عادت‌های رفتاری و دسترسی محدود به خدمات، همگی از عوامل مؤثر بر مراجعه دیرهنگام مردم به دندانپزشک است و نمی‌توان یک علت واحد را برای همه افراد در نظر گرفت. براساس آمارهای موجود شاخص پوسیدگی، دندان‌های کشیده‌ و پرشده در گروه سنی 35 تا 44 سال حدود 13 است، همچنین در افراد بالای 65 سال، حدود نیمی از افراد با بی‌دندانی کامل مواجه هستند، آماری که ضرورت توجه جدی‌تر به اقدامات پیشگیرانه از دوران کودکی را نشان می‌دهد.
چندی قبل سید سجاد رضوی معاون درمان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از برنامه این وزارتخانه برای ارائه خدمات پایه درمانی دندانپزشکی با پوشش بیمه‌ای در مراکز جامع سلامت دارای دندانپزشک خبر داد، برنامه‌ای که قرار است با هدف کاهش هزینه‌های درمان و پرداخت از جیب مردم اجرا شود. براساس این برنامه، مراکز جامع سلامت دارای دندانپزشک، علاوه بر خدمات بهداشتی، خدمات ضروری درمانی دندانپزشکی را نیز با پوشش بیمه‌ای به مراجعه‌کنندگان ارائه می‌کنند. به گفته رضوی کاهش پرداخت از جیب خانوارها و افزایش دسترسی به خدمات ضروری دندانپزشکی از اهداف این برنامه است و پوشش بیمه‌ای این خدمات می‌تواند امکان بهره‌مندی گروه‌های بیشتری از جامعه را فراهم کند و در بهبود سلامت دهان و دندان و پیشگیری از پوسیدگی دندان‌ها مؤثر باشد. خدمات پیش‌بینی‌شده در این برنامه شامل خدمات پایه درمانی دندانپزشکی، از جمله ترمیم و پر کردن دندان است که در مراکز منتخب و واجد شرایط ارائه خواهد شد.

ارتقای سلامت دهان و دندان
مهم‌ترین مسئولیت‌ معاونت بهداشت
معاونت بهداشت وزارت بهداشت با اجرای برنامه‌های آموزشی و پیشگیرانه در مدارس، ارائه خدمات رایگان دندانپزشکی به گروه‌های هدف و گسترش واحدهای دندانپزشکی در مراکز جامع خدمات سلامت، تلاش می‌کند دسترسی مردم به خدمات سلامت دهان و دندان را افزایش دهد. دکتر زهرا قربانی مدیرکل دفتر سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با بیان این مطالب به «ایران» می‌گوید: «وارنیش فلوراید سالی دو بار برای کودکان، آموزش عملی مسواک زدن صحیح و ارائه خدمات پایه دندانپزشکی به کودکان و مادران باردار از جمله برنامه‌هایی است که با هدف کاهش پوسیدگی دندان و هزینه‌های درمان دنبال می‌شود.»
قربانی با تأکید بر اینکه آموزش و ارتقای سلامت دهان و دندان از مهم‌ترین مسئولیت‌های معاونت بهداشت وزارت بهداشت است، می‌گوید: «آموزش دانش‌آموزان در مدارس، انجام معاینات منظم دهان و دندان کودکان، اجرای برنامه وارنیش فلوراید- پیشگیری از پوسیدگی دندان کودکان- سالی دو بار و تولید محتوای آموزشی برای ارتقای خودمراقبتی در میان آحاد جامعه، از جمله اقدامات این معاونت است. برای مادران باردار و مادرانی که کودکان زیر 6 سال دارند نیز برنامه‌های آموزشی و پیشگیرانه در نظر گرفته شده است تا با افزایش آگاهی خانواده‌ها، از بروز پوسیدگی و بیماری‌های دهان و دندان در سنین پایین پیشگیری شود.»

فعالیت سه هزار واحد خدمات دندانپزشکی در مراکز جامع
خدمات سلامت
قربانی با اشاره به فعالیت بیش از سه هزار واحد دندانپزشکی در مراکز جامع خدمات سلامت کشور می‌گوید: «بخش عمده این مراکز در مناطق روستایی و شهرهای زیر 20 هزار نفر مستقر هستند و خدمات پایه دندانپزشکی از جمله ترمیم، کشیدن دندان، جرم‌گیری و خدمات پیشگیرانه‌ای مانند «فیشورسیلانت»- یکی از مؤثرترین روش‌های جلوگیری از پوسیدگی دندان- را ارائه می‌کنند.»
مدیرکل دفتر سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی توضیح می‌دهد: «در مناطق روستایی و شهرهای زیر 20 هزار نفر، خدمات پایه دندانپزشکی برای گروه‌های هدف شامل کودکان زیر 14 سال، مادران باردار و مادرانی که کودک زیر دو سال دارند، به‌صورت رایگان ارائه می‌شود. سایر افراد نیز می‌توانند از این خدمات با تعرفه دولتی و پوشش بیمه‌ای استفاده کنند.»
قربانی با تأکید بر اهمیت پیشگیری در کاهش هزینه‌های درمان دندانپزشکی می‌گوید: «ارتقای سواد سلامت و توانمندسازی افراد برای مراقبت از سلامت دهان و دندان می‌تواند نقش مهمی در جلوگیری از پوسیدگی و بیماری‌های دهان و دندان و در نتیجه کاهش هزینه‌های درمان داشته باشد. تجربه کشورهای موفق نیز نشان می‌دهد که نقطه شروع بهبود سلامت دهان و دندان، سرمایه‌گذاری بر آموزش و پیشگیری است، هرچند در کنار آن باید به نیازهای درمانی مردم نیز پاسخ داد.»

دسترسی به خدمات دندانپزشکی
در مناطق محروم گسترش می‌یابد
او با اشاره به افزایش هزینه‌های دندانپزشکی توضیح می‌دهد: «خدمات دندانپزشکی در سراسر دنیا جزو خدمات پرهزینه محسوب می‌شود و مواد و تجهیزات مورد استفاده در این حوزه نیز قیمت بالایی دارند. در یکی دو سال گذشته، تحت تأثیر تورم، هزینه مواد و تجهیزات دندانپزشکی به‌شدت افزایش یافته و همین موضوع به افزایش تعرفه‌ها و محدودتر شدن دسترسی مردم به خدمات منجر شده است.» به گفته مدیرکل دفتر سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی شورای عالی بیمه در مصوبات جدید خود، خدمات تازه‌ای را در بسته خدمات پایه دندانپزشکی برای بیمه‌های پایه در نظر گرفته است تا امکان دریافت خدمات بیشتر در مراکز دولتی برای مردم فراهم شود. البته جزئیات این مصوبات باید از سوی شورای عالی بیمه اعلام شود. قربانی تأکید می‌کند: «تمرکز بر استقرار مراکز دندانپزشکی معاونت بهداشت در مناطق کمتر برخوردار، روستاها و شهرهای زیر 20 هزار نفر با هدف افزایش دسترسی گروه‌های مختلف مردم به خدمات دندانپزشکی و کاهش محرومیت در این حوزه دنبال می‌شود.»

وارنیش فلوراید رایگان
برای کودکان از مهدکودک تا مدرسه
به گفته قربانی آمار پوسیدگی دندان در کشور همچنان زیاد است، او می‌گوید: «کودکان 6 ساله به‌طور متوسط حدود پنج دندان پوسیده(شیری) دارند و کودکان 12 ساله نیز به‌طور متوسط با حدود دو دندان پوسیده مواجه هستند، البته براساس آمارهای مورد اشاره، بیش از ۸۰ درصد کودکان در سن ۶ سالگی دچار پوسیدگی دندان می‌شوند.»
قربانی با اشاره به وضعیت سلامت دهان و دندان در گروه‌های سنی بالاتر، می‌گوید: «شاخص پوسیدگی، دندان‌های کشیده‌ و پرشده در گروه سنی 35 تا 44 سال حدود 13 است، همچنین در افراد بالای 65 سال، حدود نیمی از افراد با بی‌دندانی کامل مواجه هستند آماری که ضرورت توجه جدی‌تر به اقدامات پیشگیرانه از دوران کودکی را نشان می‌دهد.» مدیرکل سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت با تشریح سازوکار پوسیدگی دندان توضیح می‌دهد: «پلاک میکروبی روی سطح دندان تشکیل می‌شود و باکتری‌های موجود در آن، قندهای مصرفی را به اسید تبدیل می‌کنند. این اسیدها به مینای دندان آسیب می‌زنند و زمینه پوسیدگی را فراهم می‌کنند. برای پیشگیری از پوسیدگی باید پلاک میکروبی را با مسواک زدن و استفاده از نخ دندان کنترل کرد، مصرف مواد غذایی شیرین را کاهش و با استفاده صحیح از فلوراید، مقاومت دندان‌ها را در برابر پوسیدگی افزایش داد.»
قربانی درباره جزئیات برنامه وارنیش فلورایدتراپی نیز توضیح می‌دهد: «این برنامه برای کودکان 3 تا 6 سال در مراکز بهداشتی به‌صورت رایگان اجرا می‌شود و برای دانش‌آموزان 6 تا 12 سال نیز سالی دو بار در مدارس انجام می‌گیرد. سال گذشته به دلیل تعطیلی مدارس، اجرای این برنامه به‌طور کامل امکان‌پذیر نشد، اما امسال اجرای آن از اواخر مهرماه آغاز شده است.» او با اشاره به آغاز آموزش عملی مسواک زدن صحیح در مدارس برخی استان‌های محروم از سال گذشته می‌گوید: «هدف از اجرای این برنامه، نهادینه کردن رفتار صحیح بهداشتی و تبدیل مسواک زدن اصولی به یک عادت پایدار در کودکان است.» مدیرکل سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی معتقد است برای کاهش این آمار باید آموزش و مراقبت را از دوران کودکی آغاز و با ترویج رفتارهای صحیح بهداشتی، از بروز بسیاری از مشکلات دهان و دندان در سال‌های آینده پیشگیری کنیم.

برش

توزیع ۳۰۰ هزار مسواک و خمیردندان برای دانش‌آموزان مناطق محروم

قربانی با اشاره به فعالیت دندانپزشکان در مناطق روستایی می‌گوید: «در روستاها دندانپزشکان مستقر هستند و خدمات مورد نیاز را ارائه می‌کنند اما در بعضی از شهرها، به دلیل جمعیت بیشتر، میزان پوشش خدمات متناسب با نیاز موجود نیست و توسعه دسترسی همچنان ضرورت دارد.» مدیرکل سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت با اشاره به مشکلات اقتصادی برخی خانواده‌ها در تهیه لوازم بهداشت دهان و دندان می‌گوید: «سال گذشته 300 هزار مسواک و خمیردندان برای دانش‌آموزان هفت استان محروم کشور تهیه شد تا زمینه مسواک زدن دانش‌آموزان در مدارس فراهم شود.»