اهمیت علی‌اکبر دهخدا با لقب دخو، در ادبیات فارسی از آن حیث است که یکی از معدود پیشگامان نوآوری در شعر فارسی پیش از عصر نیما به شمار می‌رود. ابعاد گوناگون فعالیت شعری او در کتاب «دهخدای شاعر» به قلم ولی‌الله درودیان بررسی شده است؛ اثری که چاپ دوم آن در سال ۱۳۵۸ و چاپ سوم آن در سال ۱۳۶۲ از سوی نشر امیرکبیر به چاپ رسید. این کتاب همچنین میزبان نام‌های برجسته‌ای از حوزه ادبیات است؛ مقدمه آن به قلم منوچهر آتشی نگاشته شده و اثر به نادر نادرپور، از دوستان قدیمی ولی‌الله درودیان، تقدیم شده است. منوچهر آتشی، شاعر و منتقد سرشناس، در یادداشتی که بر چاپ دوم کتاب نوشته، پژوهش درودیان را از معدود نوشته‌های منصفانه، بی‌طرفانه و روشمندی دانسته که توانسته کیفیت ادبی و شعری دهخدا را با معیارهای نقد درست بسنجد و جایگاه واقعی او را در تاریخ ادبیات معاصر ایران ترسیم کند. درودیان در این اثر همچنین از دیدگاه چهره‌هایی چون دکتر عبدالرحیم احمدی (الف. امید) و عمران صلاحی درباره دهخدا بهره برده است. کتاب «دهخدای شاعر» با خلاصه‌ای از زندگی دهخدا از تولد، تحصیل و اشتغال، فعالیتش در صور اسرافیل و حتی درگذشتش آغاز می‌شود. در بخش‌های بعدی کتاب، نمونه‌هایی از انواع شعرهای دهخدا را می‌بینیم که پیش از شعر، درباره آن با شفافیت توضیحاتی ارائه شده است. تفاوت این اثر با سایر آثاری که به شرح مقالات دهخدا پرداخته‌اند در این است که تمرکز اصلی بر تحلیل و بررسی شعرهای دهخدا قرار دارد، در اینجا شعرهای دهخدا با زبان عدالت‌خواهانه، تأکید بر آزادی و رفع تبعیض‌ها استوار است. بخش دیگری از کتاب به روزهای پرالتهاب پس از به توپ بسته شدن مجلس، تشکیل کمیته سرّی انقلاب، تبعید دهخدا به سوئیس، انتشار شماره‌های برون‌مرزی صور اسرافیل و سپس بازگشت او به ایران اختصاص دارد. نویسنده اثر به این موضوع اشاره می‌کند که دهخدا در سال‌های انزوای سیاسی ریاست مدرسه علوم سیاسی و سپس مدرسه عالی حقوق و علوم سیاسی را بر عهده گرفت و همزمان دهه‌ها از عمر پربار خود را وقف تدوین بزرگ‌ترین فرهنگ لغت زبان فارسی کرد؛ پروژه‌ای عظیم که بیش از سه میلیون فیش‌برداری دستی را در برگرفت و سندی بر پشتکار بی‌نظیر ملی او شد. محور اصلی پژوهش ولی‌الله درودیان در کتاب«دهخدای شاعر» بررسی دیوان اشعار دهخدا و تحلیل محتوای شعرهای اوست. اشعار دهخدا بخش اعظم این کتاب را تشکیل می‌دهد که مقایسه‌ای بر نگاه سنتی او بر شعر کهن فارسی و واقع‌گرایی اجتماعی در ایران عصر مشروطه است. اولین شعری که در کتاب به آن اشاره می‌شود شعر معروف دهخدا به نام «وطن‌داری» است: هنوزم ز خردی به خاطر در است/ که در لانـﮥ ماکیان برده دست/ به منقارم آنسان به سختی گَزید/ که اشکم چو خون از رگ آن دم جهید/ پدر خنده بر گریه‌ام زد که هان/ وطن‌داری آموز از ماکیان. در اینجا درودیان معتقد است دهخدا نگاه آزادیخواه خویش را در شعر هم حفظ کرده است و اشعار میهنی با درون‌مایه عشق به وطن، درد محرومان، ستایش آزادی و انزجار از استبداد، چهره شاعرانه اما عدالت‌خواهی از دهخدا ارائه می‌دهد. درودیان برای فهم بهتر مخاطب، واژگان به کاررفته در اشعار دهخدا را که به معنای دقیق‌تر و شفاف‌تری نیاز داشتند، به ترتیب حروف الفبا مرتب کرده و معانی آنها را نوشته است. او همچنین توصیفی تلخ و تکان‌دهنده از سال‌های پایانی زندگی دهخدا می‌‌نویسد. درودیان با اشاره به فشارهای روحی و سیاسی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، از رنج‌ها و دل‌شکستگی‌های این پیرمرد بزرگ ادبیات فارسی یاد می‌کند که چگونه برخورد تند مأموران و فضای خفقان‌آور سیاسی بر روان و جسم او سایه افکند تا اینکه سرانجام در ۷ اسفند ۱۳۴۳ در خانه خود در خیابان ایرانشهر تهران چشم از جهان فروبست. در روز مراسم مرحوم دهخدا، دانشجویان جسور آن دوران کم‌کم مقابل خانه پیرمرد جمع شدند اما خبری از استادان عالی‌مقام نبود. درودیان می‌گوید از میان استادان دانشکده فقط مدرس رضوی، دکتر صدیقی و دکتر معین را به یاد دارد. اما تا امروز نام دهخدا یکی از شناخته‌شده‌ترین اساتید در ادبیات فارسی، طنز سیاسی و اعتراضی است.
