در پیچ ‌و خم جاده‌های کوهستانی اورامانات، جایی که روستاها در دامنه کوه‌ها و در امتداد مرز ایران و عراق پراکنده‌اند، دو گذرگاه مرزی قرار دارند که شاید نامشان به اندازه پرویزخان و خسروی شناخته ‌شده نباشد، اما برای هزاران نفر از ساکنان مناطق مرزی کرمانشاه، دریچه‌ای به سوی تجارت، اشتغال و درآمد محسوب می‌شوند. شوشمی در شهرستان پاوه و شیخ‌صله در شهرستان ثلاث باباجانی، دو بازارچه‌ای هستند که سال‌هاست کامیون‌های حامل کالا از آنها عبور می‌کنند، اما ظرفیت واقعی‌شان همچنان پشت کمبود زیرساخت، محدودیت راه‌های دسترسی و مشکلات ساماندهی مبادلات مرزی باقی مانده است.
در شوشمی، کامیون‌ها از جاده‌های پرپیچ‌ و خم کوهستانی خود را به نزدیکی شهر تویله در استان حلبچه عراق می‌رسانند و در شیخ‌صله، تجارت مرزی در منطقه‌ای جریان دارد که اقتصاد روستاهای پیرامون آن به فرصت‌های محدود کشاورزی، دامداری و مبادلات مرزی وابسته است. این دو گذرگاه می‌توانند علاوه بر صادرات کالا، به رونق حمل‌ونقل، انبارداری، خدمات بازرگانی، گردشگری و کسب‌وکارهای محلی کمک کنند، مشروط بر آنکه زیرساخت‌های مورد نیاز در دو سوی مرز فراهم شود. اکنون اعلام دستور اجرای طرح جامع توسعه این دو مرز از سوی استاندار کرمانشاه، امید تازه‌ای برای استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی آنها ایجاد کرده است؛ تصمیمی که اگر از مرحله مطالعات و مصوبات فراتر رود، می‌تواند بخشی از جغرافیای کمتر برخوردار غرب استان را به کانون‌های جدید تجارت با عراق تبدیل کند. کرمانشاه با ۳۷۱ کیلومتر مرز مشترک با عراق، از مهم‌ترین استان‌های مرزی کشور در تجارت با این همسایه غربی است. به گفته استاندار، حدود ۴۰ درصد صادرات ایران به عراق از مسیرهای مرزی کرمانشاه انجام می‌گیرد و سالانه حدود سه میلیارد دلار کالا از مرزهای اقتصادی استان صادر می‌شود. با این حال، سهم بازارچه‌های کوچک‌تر از این ظرفیت، هنوز با توان بالقوه آنها فاصله دارد. منوچهر حبیبی، استاندار کرمانشاه، در دیدار اخیر خود با رضا اکبری، معاون وزیر راه و شهرسازی و رئیس سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای کشور، توسعه زیرساخت‌های مرزی را از اولویت‌های اقتصادی استان عنوان کرد و از صدور دستور اجرای طرح جامع مرزهای شوشمی و شیخ‌صله خبر داد. حبیبی با اشاره به اهمیت این دو گذرگاه در شهرستان‌های پاوه و ثلاث باباجانی گفت:«رئیس سازمان راهداری دستور اجرای طرح جامع آنها را صادر کرده است تا نیازهای زیرساختی و اولویت‌های توسعه‌ای با رویکردی منسجم دنبال شود.» استاندار کرمانشاه تأکید کرد:«توسعه راه‌های ارتباطی و زیرساخت‌های مرزی از ضرورت‌های اقتصادی استان است و باید با استفاده از ظرفیت دستگاه‌های ملی، اجرای پروژه‌های اولویت‌دار سرعت گیرد.»
این تصمیم در ادامه پیگیری‌هایی اتخاذ شده که طی ماه‌های گذشته برای ساماندهی بازارچه‌های مرزی انجام شده است. حبیبی در نشست کارویژه مرز ۱۴۰۵ نیز با اشاره به بازارچه‌های شوشمی، شیخ‌صله و تیله‌کوه اعلام کرده بود که سیاست دولت، رونق‌بخشی به بازارچه‌های مرزی است.
او در آن نشست تأکید کرد:«استان کرمانشاه، دروازه تجارت با کشور عراق است و هماهنگی با دولت مرکزی عراق و مسئولان اقلیم کردستان برای ساماندهی زیرساخت‌های دو سوی مرز دنبال می‌شود. هدف این مذاکرات، گسترش مبادلات دوطرفه و فراهم کردن امکان صادرات و واردات در مسیری منظم و پایدار است.»
 
دروازه کوهستانی به حلبچه
مرز شوشمی در ۳۵ کیلومتری پاوه، پنج کیلومتری شهر نوسود و حدود ۱۵۵ کیلومتری کرمانشاه قرار دارد. این گذرگاه با قدمتی نزدیک به ۸۰ سال، از قدیمی‌ترین مسیرهای ارتباطی مردم منطقه با آن سوی مرز است و به شهر تویله در استان حلبچه عراق متصل می‌شود.
شوشمی در دوران جنگ ایران و عراق تعطیل شد، اما پس از جنگ فعالیت تجاری خود را از سر گرفت و به‌تدریج به یکی از بازارچه‌های فعال استان تبدیل شد.
 بر اساس آمارهای منتشر شده، روزانه حدود ۴۰ تا ۵۰ کامیون از این بازارچه تردد می‌کنند که از جمله میوه و تر‌بار و همچنین کالاهایی مانند مصالح ساختمانی، محصولات کشاورزی، صنایع ‌دستی و برخی فرآورده‌های صنعتی از مسیر شوشمی راهی بازار عراق می‌شوند. مزیت مهم شوشمی، نزدیکی به حلبچه و ارتباطات تاریخی، فرهنگی و خانوادگی مردم دو سوی مرز است؛ ظرفیتی که می‌تواند علاوه بر تجارت کالا، به توسعه گردشگری و خدمات مسافری نیز کمک کند. در ششم تیر ۱۴۰۲، پس از سال‌ها انتظار، تردد مسافری از این گذرگاه با توافق مسئولان کرمانشاه و حلبچه از سر گرفته شد. همچنین در مذاکرات بعدی، موضوع تردد خودروهای سواری و تسهیل عبور مسافران مطرح شد؛ اقداماتی که در صورت اجرای کامل می‌تواند شوشمی را از یک بازارچه صرفاً تجاری به گذرگاهی با کارکرد اقتصادی و گردشگری گسترده‌تر تبدیل کند. با این حال، محدودیت فضای پایانه، شرایط کوهستانی و کمبود امکانات پشتیبانی از مشکلات مهم شوشمی است. این بازارچه در محوطه‌ای حدود دو هکتاری و با توپوگرافی پلکانی قرار گرفته که توسعه آن را دشوارتر می‌کند.
 
فرصتی برای اقتصاد ثلاث باباجانی
در بخش دیگری از نوار مرزی کرمانشاه، بازارچه شیخ‌صله در فاصله ۴۵ کیلومتری تازه‌آباد، مرکز شهرستان ثلاث باباجانی قرار گرفته است. این بازارچه در مجاورت روستایی به همین نام واقع شده و فعالیت خود را از سال ۱۳۷۵ آغاز کرده است.
ثلاث باباجانی با حدود ۴۰ کیلومتر مرز مشترک با عراق، از شهرستان‌هایی است که توسعه تجارت مرزی می‌تواند تأثیر مستقیمی بر اقتصاد و اشتغال ساکنان آن داشته باشد. این شهرستان با جمعیتی حدود ۳۶ تا ۴۰ هزار نفر و ۲۰۹ روستا، برای ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار به سرمایه‌گذاری در بخش‌های مختلف از جمله تجارت، حمل‌ونقل و خدمات نیاز دارد. شیخ‌صله از نظر ترکیب کالاهای صادراتی نیز ظرفیت قابل‌توجهی دارد. بر اساس گزارش‌های گمرکی منتشر شده، کالاهایی مانند کاشی و سرامیک، شیشه، ظروف یک‌بارمصرف، محصولات پلاستیکی، کارتن و فرآورده‌های غذایی از این گذرگاه صادر می‌شوند. این تنوع نشان می‌دهد شیخ‌صله تنها محلی برای عرضه تولیدات بومی نیست، بلکه می‌تواند مسیر صادرات محصولات کارخانه‌ها و واحدهای صنعتی استان‌های دیگر به بازار عراق نیز باشد. رونق این بازارچه همچنین می‌تواند زمینه فعالیت شرکت‌های حمل‌ونقل، مراکز بسته‌بندی، انبارهای تجاری و واحدهای خدماتی را فراهم کند. از سوی دیگر، گسترش فعالیت قانونی مرزی می‌تواند به ایجاد فرصت‌های درآمدی مطمئن‌تر برای مرزنشینان و کاهش وابستگی آنان به فعالیت‌های غیررسمی کمک کند.
با این حال، شیخ‌صله نیز مانند شوشمی با محدودیت‌های زیرساختی مواجه است. کمبود امکانات پایانه‌ای، ضرورت بهسازی راه‌های ارتباطی و نیاز به هماهنگی بیشتر با طرف عراقی، از جمله مسائلی است که طی سال‌های گذشته بارها در نشست‌های مرزی مطرح شده است.