افزایش مشارکت در مناطق عربی و مرکزی سرزمین های اشغالی، لیکود را شوکه کرد
ضـربه اول به نتانیاهو؟
رأیدهندگان اسرائیلی دیروز سهشنبه، ۲۷ اکتبر، برای انتخاب ۱۲۰ نماینده کنست، پارلمان رژیم صهیونیستی، پای صندوقهای رأی رفتند؛ انتخاباتی که با افزایش چشمگیر مشارکت، بهویژه در مناطق عربنشین و بخشهای مرکزی، همراه شده است. بر اساس گزارش منابع رسمی اسرائیلی که الجزیره نقل کرده، میزان مشارکت تا ظهر روز گذشته از ۳۱ درصد فراتر رفته است؛ رقمی که بالاترین میزان مشارکت از سال ۱۹۷۷ به شمار میرود.
مایکل هراری، دیپلمات پیشین اسرائیلی، مشارکت بالای رأیدهندگان را تا حدی ناشی از انگیزه و اشتیاق برای شکست نتانیاهو در انتخابات دانسته و گفته شور و تعهد در میان حامیان نتانیاهو بسیار کمتر از بلوک مخالف است. در همین راستا، آمیت سگال، خبرنگار سرشناس اسرائیلی نیز در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، مشارکت بالا در بخش عربنشین و مناطق مرکزی را پدیدهای کمسابقه در سالهای اخیر توصیف کرد.
از سوی دیگر، عبدالقادر بدوی، پژوهشگر امور اسرائیل، با اشاره به اختلافات داخلی در اردوگاههای سیاسی و قطبیشدن فضای سیاسی، تأکید کرده است که نتانیاهو از هواداران خود خواسته به احزاب دیگر رأی ندهند تا آرای جناح راست پراکنده نشود.
در این میان، نگرانی از شکست انتخاباتی و پایان دوران سیاسی نتانیاهو نیز آشکار شده است؛ بهطوریکه نخستوزیر اسرائیل در پیامی هشدارآمیز، با اشاره به مشارکت غیرمعمول شهروندان عرب و پایین بودن مشارکت رأیدهندگان راستگرا از هوادارانش خواست هرچه سریعتر در انتخابات شرکت کنند و دیگران را نیز به رأی دادن ترغیب کنند.
بحران امنیتی و شکاف اجتماعی
فارغ از نتیجه انتخابات، نزدیک به یکپنجم رأیدهندگان اسرائیلی بهدلیل نگرانیهای امنیتی و اجتماعی به مهاجرت فکر میکنند. بر اساس نظرسنجی دانشگاه عبری اورشلیم در ۴ اکتبر، نتایجی مشابه در نظرسنجیهای تابستان گذشته نیز به دست آمده بود. یافتههای این نظرسنجی همچنین از بدبینی عمیق جامعه اسرائیل نسبت به آینده حکایت دارد؛ بهطوریکه کمتر از یکچهارم پاسخدهندگان معتقدند فرزندانشان در آینده زندگی بهتری خواهند داشت.
به گزارش فارن پالیسی؛ اسرائیلیها از زمان عملیان طوفان الاقصی در بحبوحه جنگهای اسرائیل در غزه، لبنان و ایران، بیش از پیش احساس ناامنی کردهاند. هزینه زندگی بهشدت افزایش یافته و قیمت مواد غذایی طی چهار سال گذشته ۲۰ درصد بالا رفته است. جامعه اسرائیل همچنین بهشدت دچار قطبیشدگی شده است؛ بهگونهای که جناحهای سکولار و لیبرال با جریانهای راست افراطی در تقابل قرار گرفتهاند. منتقدان نتانیاهو نگراناند که در صورت پیروزی ائتلاف او، سیاستهایی پیش گرفته شود که منافع ملیگرایان مذهبی را به بهای نادیده گرفتن سایر اسرائیلیها تأمین کند.
بسیاری از اسرائیلیها این انتخابات را مهمترین انتخابات میدانند. اسرائیل بهدلیل جنگ در غزه با انزوای بینالمللی فزایندهای روبهرو است و خشونت شهرکنشینان علیه فلسطینیان در کرانه باختری نیز افزایش یافته است. از زمان آغاز جنگ، بیش از ۷۴ هزار نفر در غزه کشته شدهاند و بخش بزرگی از این منطقه ویران شده است.
جامعه اسرائیل پیش از عملیات طوفان الاقصی دچار قطبیشدگی بود. در اوایل همان سال، دولت نتانیاهو لایحهای برای اصلاح دستگاه قضایی پیشنهاد کرد که اختیارات دیوان عالی در نظارت بر قانونگذاری و سیاستگذاری را محدود میکرد.
در مجموع، این روندها شکاف میان جناحهای مذهبیِ حامی نتانیاهو و متحدان راست افراطی او، از یک سو، و جناحهای لیبرال و سکولارِ خواهان کنار رفتن این ائتلاف از قدرت، از سوی دیگر را عمیقتر کردهاند.
ادامه میراث شوم نتانیاهو
با وجود بحرانهای متعدد در اسرائیل که ریشه در اتکای فزاینده نتانیاهو به جنگ، اشغال و قدرت نظامی برای پیشبرد اهداف منطقهای دارد، بسیاری از پژوهشگران معتقدند میراث سیاسی او فراتر از دوران حضورش در قدرت خواهد ماند و تغییر نخستوزیر بهتنهایی نمیتواند این مسیر را تغییر دهد. تا زمانی که سیاستهای مبتنی بر اشغال، تقابل نظامی و تضعیف دیپلماسی ادامه یابد، چشمانداز کاهش پایدار تنشها و برقراری ثبات در منطقه همچنان تیره خواهد بود.
دالیا داسا کای، پژوهشگر ارشد مرکز روابط بینالملل بورکل در دانشگاه کالیفرنیا در مقالهای در نشریه فارن افرز به پیامدهای بلندمدت سیاستهای نتانیاهو پرداخته و میگوید حتی خروج نتانیاهو از صحنه سیاسی نیز لزوماً به معنای پایان رویکردهای تنشزا نخواهد بود؛ زیرا سیاستهای نظامیمحور و تداوم اشغال، در ساختار سیاسی و امنیتی اسرائیل ریشه دواندهاند و تغییر آنها به تحولی فراتر از جابهجایی قدرت نیاز دارد. نتانیاهو با تداوم حملات و عملیات نظامی در غزه، ویرانی گسترده زیرساختها، آوارگی فلسطینیان و کشته شدن شمار زیادی از غیرنظامیان را رقم زده است. حضور چهرههای راستگرای افراطی مانند ایتامار بنگویر و بتسلئیل اسموتریچ در دولت نیز نشاندهنده نفوذ دیدگاههایی است که خواهان تشدید فشار بر فلسطینیان و گسترش کنترل اسرائیل بر سرزمینهای اشغالی هستند. نتانیاهو همچنین با گسترش شهرکسازی در کرانه باختری و مخالفت مستمر با تشکیل کشور مستقل فلسطین، چشمانداز راهحل دوکشوری را تضعیف کرده است. در حالی که برخی رهبران پیشین اسرائیل، از جمله ایهود باراک، ایهود اولمرت و آریل شارون، دستکم در مقاطعی مسیر مذاکره یا عقبنشینی را بررسی کردند، سیاستهای دولت نتانیاهو شرایط دستیابی به توافقی پایدار را دشوارتر کرده است. پس از عملیات طوفانالاقصی در ۷اکتبر ۲۰۲۳ و جنگ ویرانگر غزه نیز مخالفت با تشکیل کشور فلسطین در بخشهایی از فضای سیاسی اسرائیل تقویت شد.
در کنار مسأله فلسطین، تقابل با ایران یکی از محورهای ثابت سیاست نتانیاهو بوده است. مخالفت شدید نتانیاهو با برجام و حمایت او از خروج دونالد ترامپ، رئیسجمهوری وقت آمریکا از توافق در سال ۲۰۱۸، به تضعیف مسیر دیپلماتیک کمک کرد. پس از آن، عملیات پنهانی، خرابکاری در تأسیسات هستهای ایران و ترور دانشمندان ایرانی را انجام داد؛ اقداماتی که به افزایش تنشها و در نهایت به دو جنگ علیه ایران انجامید. این رویکرد تنها به ایران محدود نمانده و در سیاستهای اسرائیل در قبال غزه، لبنان و سوریه نیز بازتاب یافته است.
درنهایت با اینکه عملکرد نتانیاهو، پروندههای فساد و ناکامیهای امنیتی دولت او با انتقادهای گستردهای روبهرو شده است، کنار رفتنش لزوماً به معنای تغییر بنیادین سیاست خارجی و امنیتی اسرائیل نخواهد بود. چهرههایی مانند گادی آیزنکوت ممکن است در برخی زمینهها رویکرد متفاوتی اتخاذ کنند؛ اما مخالفت با تشکیل کشور مستقل فلسطین و تأکید بر حفظ برتری نظامی اسرائیل همچنان در بخش مهمی از جریان اصلی سیاسی این رژیم ریشه دارد.

