در حافظه موقت ذخیره شد...
سازمان حفاظ محیط زیست برنامه مدیریت اکوتوریسم را تدوین می‌کند
جزایر؛ خط قرمز گردشگری دریاچه ارومیه
زهرا کشوری /دبیر گروه زیست‌بوم- معاون محیط طبیعی اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست آذربایجان غربی می‌گوید که «وظیفه ذاتی این اداره‌کل توسعه گردشگری نیست، اما در این استان گردشگر با نام دریاچه ارومیه عجین شده است؛ واقعیتی که نشان می‌دهد چه بخواهیم و چه نخواهیم، باید برای کنترل و هدایت این جریان برنامه‌ریزی شود.» وقوع رخدادهای تلخی چون تخریب و برداشتن قطعات کشتی به گل‌نشسته در بستر دریاچه به دست افراد و گردشگران، این سازمان را بیش از پیش به این نتیجه رساند که باید ساماندهی گردشگری را جدی بگیرد و به سمت تدوین طرح جامع اکوتوریسم برود. حال این پرسش مطرح است که آیا این برنامه می‌تواند گردشگری در آذربایجان غربی، به‌ویژه دریاچه ارومیه را در مسیری پایدار قرار دهد تا به تقابل با محیط‌زیست و تخریب پارک ملی منجر نشود؟ این موضوع بهانه گفت‌وگوی روزنامه ایران با علیرضا قریشی است.
دریاچه ارومیه عالی‌ترین درجه حفاظتی مناطق تحت مدیریت در کشور را دارد. این مجموعه پارک ملی اقتضائات قانونی خاص خود را داراست و عناوین بین‌المللی متعددی، از «رامسرسایت» گرفته تا ذخیره‌گاه یونسکو را به خود اختصاص داده است.
قوانین موضوعه ما در پارک ملی، «حفاظت» است؛ یعنی ما به عنوان اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست، مسئول حفاظت از این ذخیره‌گاه ارزشمند هستیم. اما واقعیت‌های میدان، بحث گردشگری را پیش می‌کشد. ما از دهه ۲۰ خورشیدی کشتیرانی را در دریاچه ارومیه داشتیم، پیش از آنکه پارک ملی شود. گردشگری محلی نیز تا دهه‌های ۷۰ و ۸۰، که دریاچه شرایط طبیعی داشت، جریان داشت. اما مدیریت گردشگری در این منطقه با اقتضائات فعلی جامعه و قوانین باید به‌روزرسانی شود. قبلاً گردشگری تنها به سواحل دریاچه محدود بود، اما اکنون جاده‌ای از وسط پارک ملی می‌گذرد و فضاهایی ایجاد شده که وقتی گردشگر به آن مراجعه می‌کند، با گردشگری بدون برنامه‌ای مواجه می‌شویم؛ همان اتفاقی که امسال در پهنه‌ای تحت عنوان «ساحل آرامش» برای لنج‌های دهه۸۰ رخ داد. ما به عنوان متولی مدیریت پارک ملی، باید با دستگاه‌های دیگر تعامل کنیم و قوانین مربوط به پارک ملی و قانون حفاظت از تالاب‌های کشور را در نظر بگیریم. محیط‌زیست به گردشگری مسئولانه احترام می‌گذارد و معتقد است مناطق تحت مدیریت باید بهره‌برداری خردمندانه داشته باشند.
الزامات حقوقی این حوزه باید برای وزارت میراث فرهنگی و دیگر دستگاه‌های متقاضی شفاف شود.
یکی از برنامه‌های ما در حوزه اکوتوریسم، استفاده از آیین‌نامه مصوب هیأت وزیران در سال ۱۴۰۳ برای کسب‌وکارها در مناطق تحت مدیریت سازمان است.
از طریق کمیته‌های طبیعت‌گردی استانی و ملی، قوانین و خواسته‌های خود را شفاف ارائه خواهیم داد. در زون بندی های حفاظتی، جزایر دریاچه ارومیه به دلیل حساسیت‌های بالای تنوع زیستی، امکان ورود گردشگر را ندارند، اما در زون‌هایی با رده پایین‌تر می‌توان تفرجگاه‌های گسترده یا محدود ایجاد کرد. در حال حاضر در حال برنامه‌ریزی هستیم تا مشخص شود لکه‌های گردشگری، سرمایه‌گذاری و قایقرانی در این منطقه کجا باید باشد. شرح وظایف و دستورالعمل‌های مشخصی برای آن تدوین خواهد شد. جلسه‌ای نیز در سطح ملی در این خصوص برگزار کردیم. با تشکیل اولین کمیته طبیعت‌گردی استان، در پی به‌روزرسانی زون‌بندی‌ها و تدوین برنامه مدیریت اکوتوریسم پارک ملی دریاچه ارومیه هستیم تا چارچوب مجوزها برای سرمایه‌گذار و دستگاه‌های ذی‌نفع روشن شود. هدف نهایی ما این است که میان حفاظت و گردشگری تعامل ایجاد شود؛ اگر تقابلی شکل بگیرد، حفاظت به عنوان اولویت اول سازمان اعمال خواهد شد، اما تلاش می‌کنیم گردشگری را در حوضه آبریز به عنوان معیشت جایگزین توسعه دهیم تا فشار از روی کشاورزی
برداشته شده و حقابه بیشتری وارد دریاچه شود.
قایق‌ها و کشتی‌ها تا چه مساحتی اجازه تردد در دریاچه را خواهند داشت؟ و آیا گردشگری می‌تواند جایگزین معیشت کشاورزان شود تا تغییر شغل دهند؟
اگر گردشگری بر اساس برنامه مدیریت اکوسیستمی دریاچه ارومیه به‌درستی تعریف شود، با توجه به پتانسیل بالای پهنه آبی ۵۷۰۰ کیلومتری دریاچه، حتماً می‌تواند به عنوان معیشت جایگزین در حوضه آبریز کمک‌کننده باشد.
در خصوص محدوده تردد، قایق‌ها در جاهای مشخصی حرکت می‌کنند؛ در دهه ۷۰ کشتیرانی وسیعی وجود داشت و الان نیز قایق‌های محدود فراتر از مناطق تعیین‌شده نمی‌روند. پارکبانان ما در پارک ملی نظارت می‌کنند و به هیچ‌کس اجازه ورود به جزایر داده نمی‌شود.
آیا در این برنامه، بازدید از جزایر نیز پیش‌بینی شده است؟
باید بررسی کنیم آیا می‌توانیم چنین اجازه‌ای بدهیم یا خیر. تا امروز، تنها در دهه ۷۰ دسترسی محدودی به جزیره کبودان وجود داشت و سایر جزایر فاقد دسترسی بودند. جزایر، خط قرمز ما در زون‌بندی و حساسیت‌های تنوع زیستی به خاطر حیات جانوری هستند و سازمان باید به این جمع‌بندی برسد که آیا بدون شکسته شدن خط حفاظتی، مدیریت آن امکانپذیر
است یا خیر.
با توجه به کاهش وسعت دریاچه، عمق آب و اهمیت گونه‌های جانوری، چه تضمینی برای عدم ورود به جزایر وجود دارد؟
پهنه دریاچه ارومیه دارای اداره پارک ملی مستقل زیر نظر اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست آذربایجان غربی است. پاسگاه‌ها و گشت‌های دریایی ما فعال هستند و افرادی که قایقرانی می‌کنند، از سوی جامعه محلی و نیز بر پایه ضوابط توجیه شده‌اند و اجازه ورود به حریم جزایر را ندارند. همکاران و محیطبانان ما به صورت ۲۴ساعته در پاسگاه‌های جزایر مستقر هستند و نظارت می‌کنند.
علاوه بر این، جزایر به صورت آنلاین و هوشمند پایش می‌شوند و توسعه این پایش آنلاین جزو برنامه‌های ماست. خوشبختانه تاکنون جزایر دچار مشکلی در این زمینه نشده‌اند.
