تراکتورهایی که وارد شهر گلا در جنوبی‌ترین نقطه اروپا می‌شوند، پرچم سیسیل را به اهتزاز درآورده‌اند؛ پرچمی که تصویر مدوسا، سه پای خمیده و خوشه‌های گندم روی آن نقش بسته است و یادآور جایگاه این جزیره به‌عنوان انبار غله از دوران روم باستان است. اما کشاورزان ایتالیا برای برداشت محصول به میدان نیامده‌اند؛ آنها در حال اعتراض هستند.
با افزایش سرسام‌آور قیمت سوخت در پی جنگ علیه ایران و تشدید فشار بر بودجه خانوارها و کسب‌وکارها در سراسر اروپا، فشار ناشی از هزینه‌های زندگی به ناآرامی‌های اجتماعی دامن زده و در آستانه انتخابات سال آینده در کشورهایی از جمله فرانسه، ایتالیا و لهستان، به احزاب راست نیروی تازه‌ای بخشیده است. احزابی که زمانی گروه‌هایی حاشیه‌ای تلقی می‌شدند، پیش از این نیز در حال افزایش نفوذ خود بودند؛ زیرا رأی‌دهندگان، از رانندگان خودرو در مناطق روستایی فرانسه گرفته تا مردان جوان در بخش شرقی آلمان، که زمانی تحت حاکمیت کمونیست‌ها بود، به دنبال گزینه‌های جایگزین می‌گشتند. جنگ آمریکا علیه ایران که در ماه فوریه آغاز شد و قیمت انرژی را به‌شدت افزایش داد، در اروپا چالش دولت‌هایی را تشدید کرده است که پیش‌تر نیز برای مهار تورم، حمایت از رشد اقتصادی و کنترل هزینه‌های عمومی با مشکل مواجه بودند. اکنون این نارضایتی‌ها به خیابان‌ها کشیده شده‌اند.
در فرانسه، اعتراضاتی که ابتدا در واکنش به فرسودگی امکانات آموزشی در حومه‌های شمالی پاریس آغاز شده بود، به یکی از شدیدترین موج‌های ناآرامی در چند دهه اخیر تبدیل شده است؛ فروشگاه‌ها غارت شده‌اند، ساختمان‌ها به آتش کشیده شده‌اند و یک ساختمان شهرداری متعلق به قرن نوزدهم در شهر لیموژ طعمه حریق شده است.
کمیسیون اروپا برآورد کرده است که جنگ علیه ایران حدود ۱۰۰ میلیارد یورو، معادل ۱۱۲ میلیارد دلار، از طریق اختلال در تجارت و بازارهای انرژی به اقتصاد اروپا خسارت وارد کرده است. قیمت گاز حدود ۱۴۰ درصد افزایش یافته و قیمت گازوئیل نیز دو برابر شده است.
امانوئل مکرون رئیس‌جمهوری فرانسه، در سخنرانی آخر هفته خود، مطالبات معترضان درباره افزایش هزینه‌های زندگی و قیمت سوخت را «مشروع» دانست، اما افرادی را که به ادعای او مسئول خشونت و غارت بودند محکوم کرد. او گفت: «هرگز نباید آنها را با کسانی که تخریب کردند، خرابکاری به راه انداختند و دست به غارت زدند، یکی بدانیم.»
 
اعتراضات در سراسر اروپا 
شعله‌ور می‌شوند
خشونت در نقاط دیگر اروپا نیز گسترش یافته است. در شهر ثروتمند میلان در شمال ایتالیا، پلیس روز یکشنبه با معترضانی درگیر شد که در جریان اعتراض به ضعف خدمات عمومی و افزایش هزینه‌های زندگی، سنگ پرتاب می‌کردند و به فروشگاه‌ها دستبرد می‌زدند. در گلا، واقع در ساحل جنوبی سیسیل، کشاورزان می‌گویند هزینه سوخت، استفاده از ماشین‌آلات کشاورزی را به‌شدت گران و عملاً غیرقابل‌تحمل کرده است. روی یکی از پلاکاردها نوشته شده بود: «زمین را کشت می‌کنیم، اما محصولمان صرف پرداخت بدهی می‌شود.» آرکانجلو گامبینو، نماینده کشاورزان در استان کالتانیستا گفت: «ما کاملاً از حرکت ایستاده‌ایم. هزینه سوخت بیش از دو برابر شده است.» مسدود کردن جاده‌ها از سوی کامیون‌داران، کشاورزان و کارگران صنعت فولاد، حمل‌ونقل را در بخش‌هایی از جنوب ایتالیا مختل کرده و به کمبود محلی سوخت و نگرانی درباره تأمین کالاهای سوپرمارکت‌ها دامن زده است. در پرتغال هم، روز شنبه، ده‌ها هزار نفر در لیسبون پایتخت این کشور راهپیمایی کردند تا به دستمزدهای پایین، هزینه مسکن و افزایش هزینه‌های زندگی اعتراض کنند. این اعتراضات فشار بر دولت راست میانه پرتغال را افزایش داده است.
در اسپانیا، اخراج زنی ۸۷ ساله از خانه‌اش، اعتراضات سراسری درباره کمبود مسکن و افزایش سرسام‌آور اجاره‌بها را برانگیخت؛ اعتراضاتی که به شکل‌گیری زمینه برای برگزاری انتخابات زودهنگام در ماه آینده منجر شد. بلژیک نیز شاهد اعتراضات بوده است. در آلبانی هم تجمعات گسترده ناشی از خشم عمومی نسبت به فساد ادراک‌شده در دولت، کمبود فرصت‌های شغلی و ضعف استانداردهای آموزشی برگزار شده است.
این اعتراضات بازتاب‌دهنده نگرانی‌های اقتصادی گسترده‌تری هستند که بیش از پیش بر سیاست در سراسر قاره اروپا تأثیر می‌گذارند.
ژیل ایوالدی، دانشمند علوم سیاسی در مؤسسه مطالعات سیاسی پاریس، گفت نگرانی درباره قدرت خرید به «یکی از محرک‌های اصلی سیاست پوپولیستی» در سراسر اروپا تبدیل شده است. سیاستمداران هر دو جناح راست و چپ، بیش از گذشته استدلال می‌کنند که احیای خرید انرژی از روسیه می‌تواند به کاهش هزینه‌ها کمک کند؛ موضعی که اجماع جریان اصلی سیاسی اروپا درباره حمایت از اوکراین را به چالش می‌کشد.
 
انرژی، سوخت انتخاباتی لوپن
شوک جدید انرژی پس از چندین سال فشار اقتصادی ناشی از همه‌گیری کرونا و پیامدهای آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ رخ داده است. در فرانسه، افزایش هزینه‌های انرژی به عاملی انفجاری در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری آوریل آینده تبدیل شده است. دولت مکرون با کسری بودجه فزاینده و فشار بازارهای اوراق قرضه دست‌وپنجه نرم می‌کند.
مارین لوپن، چهره پیشتاز حزب راست «اجتماع ملی» و ژان‌لوک ملانشون، سیاستمدار باسابقه چپ، هر دو قیمت سوخت را به یکی از محورهای اصلی کارزارهای انتخاباتی خود تبدیل کرده‌اند. ایوالدی گفت: «افزایش قیمت سوخت آشکارا به موضوعی تبدیل شده که موقعیت مارین لوپن را تقویت می‌کند. او مدت‌هاست که این موضوع را به‌عنوان یکی از محورهای اصلی فعالیت سیاسی خود مطرح کرده است.»
بر اساس نظرسنجی‌های مؤسسه الابه، از زمان آغاز جنگ علیه ایران، میزان حمایت از لوپن در نظرسنجی‌ها افزایش یافته، در حالی که محبوبیت مکرون کاهش پیدا کرده است. پیشنهاد لوپن برای کاهش شدید مالیات بر ارزش افزوده سوخت با حمایت گسترده عمومی روبه‌رو شده است. تحلیلگران می‌گویند این موضوع در میان رأی‌دهندگان اصلی او در مناطق روستایی و نیمه‌روستایی بازتاب زیادی دارد؛ مناطقی که در آنها استفاده از خودرو اغلب ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.
 
درخواست‌ها برای احیای روابط 
با روسیه
در آلمان همسایه شرقی فرانسه، حزب «آلترناتیو برای آلمان» پس از کسب نتایج قابل‌توجه در انتخابات محلی، در نظرسنجی‌های سراسری پیشتاز است. در نظرسنجی‌ای که این ماه منتشر شد، هزینه‌های زندگی برای پنجمین سال پیاپی مهم‌ترین نگرانی آلمانی‌ها عنوان شد. تورم آلمان در ماه سپتامبر به بالاترین سطح خود طی حدود سه سال رسید و تورم بخش انرژی به ۱۴٫۹ درصد افزایش یافت؛ وضعیتی که به حزب آلترناتیو برای آلمان امکان داده است حملات خود به فریدریش مرتس، صدراعظم این کشور را تشدید کند. این حزب خواستار احیای مبادلات انرژی با روسیه است و استدلال می‌کند که حمایت برلین از اوکراین، در شرایطی که بزرگ‌ترین اقتصاد اروپا و بسیاری از شرکت‌های انرژی‌بر آن با مشکلات جدی روبه‌رو هستند، نوعی خودزنی غیرضروری است. یان اشتکل، استاد اقتصاد سیاسی تغییرات اقلیمی در دانشگاه فنی مونیخ، گفت تجربه‌های گذشته نشان می‌دهد میان قیمت بالای انرژی و افزایش حمایت رأی‌دهندگان از حزب آلترناتیو برای آلمان ارتباط وجود دارد. او گفت: «احزاب غیرحاکم اغلب هزینه‌های انرژی را مشکلی قابل‌اجتناب جلوه می‌دهند و مسئولیت آن را به‌جای شوک‌های ژئوپلتیکی زیربنایی که باعث افزایش قیمت‌ها می‌شوند، متوجه انتخاب‌های سیاستی دولت‌ها می‌کنند.» او افزود: «توضیح دادن این شوک‌های ژئوپلتیکی بسیار دشوارتر است و به همین دلیل است که احزاب حاکم اغلب در مواجهه با آنها دچار مشکل می‌شوند.»
این استدلال در نقاط دیگر اروپا نیز در حال جذب هوادار است. در ایتالیا، جورجیا ملونی، نخست‌وزیر، با رقابت فزاینده حزب راست جدیدی به نام «آینده ملی» روبه‌روست که روبرتو واناچی، ژنرال سابق ارتش، رهبری آن را برعهده دارد. این حزب از احیای پیوندهای گازی با روسیه حمایت می‌کند. در لهستان، یکی از سرسخت‌ترین حامیان اوکراین، نگرانی درباره قبوض انرژی به افزایش حمایت از حزب راست «کنفدراسیون تاج لهستان» کمک کرده است. گرژگورژ براون، رهبر این حزب، خواستار بازگشت به سیاست خرید نفت و گاز روسیه شده و این موضع را در کنار سیاستمداران حزب آلترناتیو برای آلمان در شهر لوبمین مطرح کرده است؛ شهری که خطوط لوله آسیب‌دیده نورد استریم در آن به خاک آلمان می‌رسد.
منبع: Reuters