یاسمن صادق شیرازی
گروه خودرو

خودروی فرسوده را می‌توان از روی سال ساختش شناخت، اما دشواری کنارگذاشتن آن را باید در حساب‌وکتاب صاحبش جست‌وجو کرد. برای مالکی که سال‌ها با خودروی قدیمی‌اش رفت‌وآمد کرده، خروج از چرخه تردد فقط به معنای تحویل‌دادن یک وسیله فرسوده نیست؛ او باید بتواند هزینه خرید خودروی دیگری را هم تأمین کند. در حالی که برای جایگزینی خودروهای فرسوده مهلت پنج‌ساله در نظر گرفته شده، پرسش اصلی این است که این فرصت تا چه اندازه با توان مالی مالکان تناسب دارد؟
فرشاد مقیمی، رئیس هیأت عامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو)، در برنامه تلویزیونی «پایش» شبکه یک سیما توضیح داد که سهمیه سوخت خودروهای فرسوده فعلاً قطع نمی‌شود. به گفته او، «مالکان این خودروها می‌توانند با ثبت‌نام در سامانه اسقاط کشور، تا زمانی که امکان جایگزینی خودرو فراهم شود، از محدودیت‌های تردد معاف باشند. بر این اساس، برای جایگزینی خودروهای فرسوده مهلت پنج‌ساله در نظر گرفته شده است؛ مهلتی که قرار است فرصتی برای خروج تدریجی خودروهای قدیمی از چرخه تردد ایجاد کند.»
مقیمی در این باره توضیح داد: «مطابق آیین‌نامه مصوب هیأت وزیران در مردادماه، خودروهای سواری شخصی با عمر بیش از ۲۰ سال در گروه خودروهای فرسوده قرار می‌گیرند. این سقف برای تاکسی‌های شهری ۱۲ سال و برای موتورسیکلت‌های کاربراتوری ۶ سال تعیین شده است؛ هرچند موتورسیکلت‌ها با رعایت شرایط مقرر می‌توانند تا ۱۲ سال نیز به فعالیت ادامه دهند.» با این حال، تعیین سن فرسودگی و مشخص‌کردن مهلت جایگزینی، تنها بخشی از ماجراست. مسأله مهم‌تر برای بسیاری از مالکان این است که خودروی قدیمی خود را با چه منابعی جایگزین کنند؛ بویژه در شرایطی که ارزش فروش یک خودروی فرسوده ممکن است فاصله زیادی با هزینه خرید خودروی جدید داشته باشد.

وام برای ناوگان عمومی، انتظار
برای خودروهای شخصی
مقیمی در گفت‌وگو با روزنامه ایران درباره چرایی پیش‌بینی‌نشدن تسهیلات برای جایگزینی خودروهای سواری شخصی فرسوده، به محدودیت منابع و اولویت نوسازی ناوگان عمومی اشاره کرد. به گفته او، «در شرایط فعلی تأمین اعتبار برای نوسازی ناوگان عمومی، از جمله اتوبوس‌ها و تاکسی‌ها، در اولویت قرار دارد و منابع موجود امکان پرداخت تسهیلات به تمام مالکان خودروهای شخصی فرسوده را فراهم نمی‌کند.»
به این ترتیب، به گفته مقیمی «برای مالکان خودروهای سواری شخصی فعلاً وام مستقیمی برای جایگزینی در نظر گرفته نشده است. این موضوع در حالی است که مهلت پنج‌ساله، فرصت بیشتری برای برنامه‌ریزی در اختیار مالکان می‌گذارد.»
تسهیلات برای موتورسیکلت‌ها
و تاکسی‌ها
در بخش دیگری از برنامه نوسازی، برای موتورسیکلت‌های فرسوده‌ای که در سکوهای حمل‌ونقل فعالیت می‌کنند، تسهیلاتی در نظر گرفته شده است. بر اساس توضیحات مقیمی، «میزان این تسهیلات برای موتورسیکلت‌های بنزینی ۴۰۰ میلیون تومان و برای موتورسیکلت‌های برقی ۵۰۰ میلیون تومان است. بازپرداخت این وام‌ها ۳۶ماهه و نرخ سود آنها کم بهره اعلام شده است.
برای نوسازی تاکسی‌ها نیز تسهیلاتی در محدوده یک میلیارد تا یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان پیش‌بینی شده است. علاوه بر آن، شش گواهی اسقاط با ارزشی در حدود ۳۶۰ میلیون تومان و ارزش لاشه خودرو به مبلغ تقریبی ۷۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان می‌تواند در تأمین هزینه جایگزینی نقش داشته باشد. با احتساب این منابع، ارزش مجموع حمایت‌ها و آورده ناشی از اسقاط می‌تواند به حدود یک میلیارد و ۴۵۰ میلیون تومان برسد.»

اجرای طرح کلید به کلید
مقیمی همچنین درباره روند جایگزینی تاکسی‌ها توضیح داد: «طرح به‌صورت «کلید به کلید» اجرا می‌شود؛ به این معنا که راننده تا زمان تحویل خودروی جایگزین، تاکسی قبلی خود را در اختیار دارد.» به گفته او، «فرآیند جایگزینی با احتساب مراحل اداری و ارزیابی اعتباری بانک، به‌طور متوسط ممکن است تا ۴۵ روز زمان ببرد. این سازوکار قرار است از توقف فعالیت رانندگان در فاصله میان تحویل خودروی فرسوده و دریافت خودروی جدید جلوگیری کند.»
رئیس هیأت عامل ایدرو با اشاره به روند اسقاط خودروها گفت: «طی سه سال گذشته حدود ۱۵۰ هزار دستگاه خودرو جایگزین شده‌اند؛ رقمی که در مقایسه با مجموع حدود ۳۰ هزار دستگاه در ۱۷ سال پیش از آن، از افزایش سرعت اجرای طرح حکایت دارد. به گفته او، نرخ اسقاط روزانه نیز از حدود ۳۵۰ دستگاه به ۱۴۰۰ دستگاه رسیده است. ابعاد ناوگان کشور، ضرورت این روند را روشن‌تر می‌کند. براساس آمار اعلام‌شده از سوی مقیمی، تعداد وسایل نقلیه کشور به حدود ۴۲ میلیون دستگاه می‌رسد که از این میان، ۲۲ میلیون دستگاه خودروی سواری و ۱۳.۶ میلیون دستگاه موتورسیکلت هستند.»
 او سهم خودروها و موتورسیکلت‌های فرسوده را قابل‌توجه دانست و اعلام کرد: «حدود ۳۵ درصد ناوگان کشور در گروه فرسوده قرار دارد؛ همچنین حدود ۱۱ میلیون موتورسیکلت فرسوده در کشور وجود دارد و بیش از نیمی از کشنده‌های سنگین نیز در همین وضعیت هستند. برنامه اسقاط قرار است در شهرهایی مانند تهران، اصفهان، مشهد، شیراز و تبریز که با آلودگی هوا دست‌وپنجه نرم می‌کنند، با اولویت بیشتری دنبال شود. از سوی دیگر، صرفه‌جویی در مصرف سوخت ناشی از جایگزینی خودروهای پرمصرف نیز قرار است با همکاری وزارت صنعت، معدن و تجارت و سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، به‌عنوان یکی از منابع تأمین مالی این طرح مورد استفاده قرار گیرد. هدف این است که بخشی از منافع اقتصادی کاهش مصرف سوخت به تأمین هزینه‌های اسقاط و جایگزینی بازگردد.»

بــــرش

چند نکته برای موفقیت نوسازی خودروها

با این حال، موفقیت برنامه نوسازی فقط به افزایش تعداد خودروهای اسقاط‌شده یا تعیین مهلت برای خروج خودروهای قدیمی وابسته نیست. برای مالکان خودروهای شخصی، مسأله همچنان فاصله میان ارزش خودروی فرسوده و هزینه خرید خودروی جایگزین است. پنج سال فرصت می‌تواند زمان لازم برای تصمیم‌گیری را فراهم کند، اما تا زمانی که راهکار روشنی برای تأمین این فاصله مالی وجود نداشته باشد، مهلت جایگزینی لزوماً به معنای امکان واقعی جایگزینی نخواهد بود.