نرگس عاشوری
گروه فرهنگی

شاید جشنواره فیلم فجر برای مخاطب عام جذاب‌تر باشد، اما بسیاری از مخاطبان جدی و منتقدان، جشنواره‌های فیلم کوتاه و مستند را جریان‌سازتر می‌دانند و معتقدند در میان جشنواره‌های ایران، این دو بیش از بقیه به رسالت خود عمل کرده‌اند. امسال آنچه در این آینه بیشتر دیده می‌شود، ایران و تجربه جنگ تحمیلی است. برگزارکنندگان، بخش تازه‌ای با عنوان «وطن به روایت من» اضافه کرده‌اند و پرسش‌های نشست خبری چهل‌وسومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران هم بیشتر حول همین محور می‌چرخید. صبح روز یکشنبه 19 مهرماه در پردیس ملت، بهروز شعیبی روبه‌روی خبرنگاران نشست و پرسش‌ها، همان‌طور که انتظار می‌رفت، از جنگ شروع شد.
 
جنگ، این بار از نگاه فیلمسازان
 پرداختن به رویدادهای تلخی مثل واقعه مدرسه میناب و تبعات جنگ ضرورتی ملی و انسانی است. نگرانی منتقدان اما از جای دیگری می‌آید: اینکه مضامین عمیق، زیر دست‌های شتاب‌زده به اثری خنثی یا تکرار الگوهای تلویزیونی بدل شود. پرسش نشست همین بود: از میان بیش از ۵۰۰ اثر، چه ملاک و مراقبتی در کار بوده است؟
 بخش «وطن به روایت من» ۱۸ اثر دارد و بهروز شعیبی، دبیر جشنواره، بیشتر از شمار و تنوع آثار گفت. 
شعیبی گفت: «آثار ارسالی زیاد بود اما مشخصاً سختگیری ما نیز کم نشد؛ امسال تولیداتی داریم که صرفاً ارگانی نیستند و حتی فیلمسازان مستقل درباره جنگ فیلم ساخته‌اند.»  

نگاه به بیرون از مرز
 اعتبار جشنواره در سال‌های اخیر بخشی از ارزشش را از همین مجوز می‌گیرد؛ اسکارکوالیفای (جشنواره‌ای که شرایط لازم برای ورود به مسیر رقابت اسکار را فراهم می‌کند). جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران یکی از معدود درگاه‌های دارای تأییدیه آکادمی اسکار در منطقه است. امسال سال آخر دوره 4 ساله اسکارکوالیفای است، شعیبی گفت فرم‌ها پر و ایمیل‌ها زده شده. او ادامه داد: «با توجه به مراقبت‌هایی که از این بخش در سال‌های گذشته شده فکر می‌کنم مسأله‌ای نخواهیم داشت مگر اینکه مسائل غیرسینمایی و سیاسی روی آن تأثیر بگذارد. منتظر پاسخ از آکادمی هستیم و فکر می‌کنم تمدید خواهد شد.»
 
ممیزی؛ تصمیم با فیلمساز
 وقتی بحث ممیزی پیش آمد، دبیر جشنواره روایت را به خود فیلمسازان سپرد: «وقتی می‌گوییم جشنواره را انجمن سینمای جوانان برگزار می‌کند، درواقع خود فیلمسازان تفکیک قائل می‌شوند و برخی فیلم‌ها را ارسال نمی‌کنند. من در این دو سال واقعاً با فیلمی مواجه نبودم که فیلم یک مشکل جدی داشته باشد و ما نتوانیم آن را به جشنواره بیاوریم با اینکه هیچ ممیزی در شکل کلی و کلان آن وجود ندارد.» او افزود: «این روایت فیلمساز است که به ما می‌گوید اثرش قابل نمایش است یا نه.» با این حال البته آن طور که شعیبی در این نشست تأکید کرد برای جشنواره «امنیت و آرامش فکری مخاطبان» هم مهم است و فیلمی که از کلمات و شوخی‌های بد استفاده کند، لزوماً به نمایش نمی‌رسد.»  

هوش مصنوعی؛ ابزار، نه هدف
 یکی از محورهای مطرح شده در این نشست هوش مصنوعی بود و پاسخ شعیبی به آن صریح بود: «امسال حضور هوش مصنوعی در سینما برای خود من هم ترسناک شده پس اگر به سرعت با آن همراه نشویم ممکن است هزینه فرهنگی برای ما به بار آورد.» او تأکید کرد باید آن را به مثابه یک ابزار دید نه هدف. شعیبی این را هم گفت که هیأت انتخاب هم در بخش هوش مصنوعی بر محتوا و درام تکیه کرده است: «برای ما تیزرها و ویدیوهای زیادی با استفاده از هوش مصنوعی آمده بود اما خاصیت سینما را نداشتند.» 
 
شهرستان‌ها؛ بدون نگاه حمایتی
 سهم شهرستان‌ها از آثار ۷۴درصد است و سهم تهران ۲۶درصد. شعیبی میان دو مسئولیت مرز کشید: عدالت فرهنگی وظیفه انجمن سینمای جوان است و جشنواره‌ای بین‌المللی با معیارهای خودش انتخاب می‌کند. او گفت امسال فیلم‌های خوبی از استان‌ها بدون هیچ حمایتی وارد جشنواره شده‌اند و نتیجه گرفت: «اگر نگاه حمایتی را برداریم، به نظرم بهترین کمک را کرده‌ایم.»
 روایت این نشست، پیش از هر چیز گویای آن است که جشنواره چهل‌وسوم تلاش می‌کند میان بقا در صحنه بین‌الملل، همسویی با اقتضائات رسمی و ادعای کشف استعدادهای زیست‌بوم ایران تعادل برقرار کند؛ تعادلی که پاسخ به آن را نه در پشت این تریبون‌ها، بلکه از ۲۵ تا ۳۰ مهر ۱۴۰۵ در تاریکی سالن‌های نمایش خواهیم گرفت.