زهرا اکبری
گروه بین‌الملل

انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل روز یکشنبه، بنا بر اعلام مقامات انتخاباتی به دور دوم کشیده شد؛ در رقابتی که در آن فلاویو بولسونارو، نامزد جناح راست از لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا رئیس‌جمهوری چپگرای کنونی پیشی گرفت. بولسونارو، ۴۷.۳ درصد آرا را به دست آورد، در حالی که داسیلوا، رئیس‌جمهوری، ۴۴.۸ درصد آرا را کسب کرد. با شمارش بیش از ۹۵ درصد آرا، هیچ‌یک نتوانست بیش از ۵۰ درصد آرای لازم برای پیروزی قطعی را به دست آورد.
شرایط فعلی تا حد زیادی شبیه انتخابات سال ۲۰۲۲ است، اما بولسونارو در دور اول امسال عملکرد بهتری نسبت به پدرش در دور اول چهار سال پیش داشته است. بولسونارو پسر ژائیر بولسونارو، رئیس‌جمهوری پیشین برزیل است که به اتهام طراحی و هدایت کودتای نافرجام پس از شکست در انتخابات ۲۰۲۲، به ۲۷ سال زندان محکوم شده است.
میدان نبرد تعیین‌کننده، منطقه جنوب‌شرقی برزیل بود؛ منطقه‌ای که نزدیک به ۴۰ درصد از واجدان شرایط رأی دادن در آن زندگی می‌کنند. در این منطقه، بولسونارو در ایالت‌های سائوپائولو و میناس گرایس پیروز شد. پیروزی او در میناس گرایس اهمیت نمادین ویژه‌ای دارد: این ایالت در تمام انتخابات ریاست‌جمهوری از سال ۱۹۸۹ به نامزدی رأی داده که در نهایت برنده انتخابات شده است؛ سال ۱۹۸۹ اولین انتخابات مستقیم ریاست‌جمهوری برزیل پس از پایان حکومت نظامی بود.
این نتیجه نشان می‌دهد که بولسونارو، که عملکردش فراتر از پیش‌بینی‌های نظرسنجی‌ها بود، شاید صرفاً وارث جنبش سیاسی پدرش نباشد؛ بلکه ممکن است دامنه و نفوذ آن را گسترش داده باشد. او با تمرکز بر جرم و جنایت و وضعیت اقتصادی، در دور اول انتخابات تقریباً چهار درصد بیشتر از پدرش در دور اول سال ۲۰۲۲ رأی به دست آورد. او تا حد زیادی از تصویر و اعتبار سیاسی پدرش بهره گرفت، اما همزمان تلاش کرد خود را چهره‌ای میانه‌روتر نشان دهد. برای لولا، این نتیجه یک پرسش ناخوشایند را مطرح می‌کند: آیا میراث سیاسی و کارنامه او در دوران ریاست‌جمهوری هنوز می‌تواند اکثریت رأی‌دهندگان را با خود همراه کند؟
نتایج ایالت میناس گرایس بخشی از دشواری پیش روی او را نشان می‌دهد. لولا در این ایالت ۴۳.۲۱ درصد آرا را به دست آورد؛ رقمی که به‌مراتب کمتر از ۴۸.۳ درصدی است که در دور اول انتخابات ۲۰۲۲ کسب کرده بود. او همچنین نتوانست در شمال‌شرق کشور، که مهم‌ترین پایگاه انتخاباتی‌اش محسوب می‌شود، فاصله آرای مورد انتظار کمپینش با رقیب را ایجاد کند.

برتری بولسونارو در آستانه دور دوم
اکنون این دو نامزد در دور دوم انتخابات در ۲۵ اکتبر مستقیماً با یکدیگر رقابت خواهند کرد. نتیجه دور دوم به این بستگی خواهد داشت که کدام نامزد بتواند رأی‌دهندگان نامزدهای حذف‌شده را به سمت خود جذب کند و اینکه آیا هر یک از دو طرف می‌توانند برزیلی‌هایی را که روز یکشنبه در انتخابات شرکت نکردند، پای صندوق‌های رأی بیاورند یا نه.
به گزارش بی‌بی‌سی؛ نامزدهای حذف‌شده در مجموع ۷.۸۲ درصد آرا را به دست آوردند. اکثر آنها میانه‌رو و راست‌گرا بودند و این موضوع می‌تواند یک امتیاز ویژه برای بولسونارو باشد. اما عدم مشارکت در انتخابات نیز یک ذخیره بالقوه تعیین‌کننده از آراست. حدود ۲۱ درصد از واجدان شرایط رأی دادن رأی ندادند و بسیج کردن این گروه می‌تواند در انتخاباتی نزدیک، نتیجه را تغییر دهد. نظرسنجی‌هایی که پیش از رأی‌گیری روز یکشنبه انجام شده بود، در سناریوهای مربوط به دور دوم، لولا و بولسونارو را تقریباً برابر نشان می‌دادند.
لولا اکنون باید عقب‌ماندگی خود در دور اول را جبران کند؛ آن هم در شرایطی که نگرانی رأی‌دهندگان درباره قدرت خرید و جرم و جنایت افزایش یافته است. جرم و جنایت یکی از محورهای اصلی کارزار انتخاباتی بولسونارو بود. علاوه بر این، جنجال‌هایی پیرامون برخی چهره‌های کلیدی و رسوایی‌هایی که به رئیس‌جمهوری نزدیک دانسته می‌شوند نیز برای لولا چالش ایجاد کرده است.
بولسونارو در عین حال با یک امتیاز دیگر وارد دور دوم می‌شود: شتاب سیاسی فراتر از انتخابات ریاست‌جمهوری. حزب او و متحدانش توانسته‌اند کرسی‌های متعددی در سنا و همچنین فرمانداری چند ایالت مهم را به دست آورند. این مسأله می‌تواند در صورت پیروزی بولسونارو، پشتوانه قابل‌توجهی در کنگره و در سطح ایالت‌ها برای دولت او ایجاد کند.
انتظار می‌رود دور دوم انتخابات حتی قطبی‌تر شود. احتمالاً لولا رأی‌گیری را به نوعی همه‌پرسی درباره دموکراسی تبدیل خواهد کرد، در حالی که بولسونارو بر مواضع سخت‌گیرانه خود در قبال جرم و جنایت و همچنین اتهامات فساد علیه لولا و حزب او تمرکز خواهد کرد.

دو قطبی تعیین‌کننده
لولا و بولسونارو دو چهره اصلی سیاست برزیل در جناح‌های چپ و راست هستند و این کارزار انتخاباتی بار دیگر جامعه برزیل را دو قطبی کرده است؛ به‌طوری که موضوعاتی مانند حاکمیت ملی، جرم و جنایت، اقتصاد و فساد در صدر دغدغه‌های رأی‌دهندگان قرار داشته‌اند.
لولا، ۸۰ ساله و از چهره‌های باسابقه سیاست چپگرای برزیل است و برای چهارمین دوره ریاست‌جمهوری خود تلاش می‌کند. بولسونارو، سناتور ۴۵ ساله جناح راست، در سایه پدرش وارد این رقابت شده است. لولا در میان زنان، کاتولیک‌ها و رأی‌دهندگان کم‌درآمد محبوبیت دارد؛ گروه‌هایی که او را عامل کاهش فقر و نابرابری می‌دانند. بولسونارو که علیه سیاست‌های موسوم به «وُک» موضع گرفته است، از حمایت پرشور مسیحیان انجیلی و برزیلی‌های پردرآمدتر برخوردار است.
به گزارش نیویورک تایمز در زمینه امنیت عمومی که یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های مردم برزیل است، بولسونارو وعده سیاست‌های سخت‌گیرانه‌ای داده است؛ مشابه اقداماتی که متحدان منطقه‌ای او اتخاذ کرده‌اند. او وعده داده است باندهای قاچاق مواد مخدر را گروه‌های تروریستی اعلام کند و پنج زندان با بالاترین سطح امنیتی، با الگوبرداری از زندان‌های السالوادور، بسازد. بسیاری از رأی‌دهندگان لولا را مسئول گسترش گروه‌های تبهکار در سراسر کشور می‌دانند. او در مقابل استدلال کرده است که راه اصلی برای از بین بردن این گروه‌ها، هدف قرار دادن سلاح‌ها و منابع مالی آنهاست، نه استفاده از قدرت نظامی.
در دوران ریاست‌جمهوری لولا، جنگل‌زدایی در آمازون تقریباً به نصف کاهش یافته است. در مقابل، آقای بولسونارو گفته است که به تغییرات اقلیمی باور ندارد و وعده داده است موانع کشاورزی و استخراج معدن در زمین‌های متعلق به بومیان را کاهش دهد.
بولسونارو اکنون ممکن است تلاش کند رأی‌دهندگان را متقاعد کند در مقایسه با پدرش، رئیس‌جمهوری میانه‌روتر خواهد بود. لولا نیز باید بتواند حمایت کسانی را جلب کند که از نحوه عملکرد او در مواجهه با طیف مختلف از چالش‌های داخلی، از جمله افزایش بدهی و کاهش قدرت خرید، ناراضی هستند.
لولا پیش از انتخابات در تلاش برای حفظ برتری اندک خود در نظرسنجی‌ها، هزینه زیادی برای برنامه‌های رفاهی کرد و یک برنامه بخشودگی بدهی را گسترش داد. چند روز پیش از رأی‌گیری نیز شرط‌بندی آنلاین را ممنوع کرد؛ فعالیتی که به تشدید بحران فزاینده بدهی در برزیل دامن زده است. او همچنین وعده داد روند بررسی یک طرح قانونی برای کاهش هفته کاری شش‌روزه را پیش ببرد.

بیم واشنگتن از مداخله
کمتر کسی خارج از برزیل به اندازه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا از نتیجه دور دوم انتخابات در برزیل منافع و ملاحظات سیاسی دارد. ترامپ در اوایل کارزار انتخاباتی آشکارا از بولسونارو حمایت کرد این در حالی است که روابط دولت او با دولت لولا همچنان پرتنش است. اکنون واشنگتن امیدوار است در برزیل - بزرگ‌ترین اقتصاد منطقه - تغییر جهت سیاسی-ایدئولوژیکی ایجاد شود.
در همین رابطه فرید کهت، کارشناس روابط بین‌الملل و استاد دانشگاه کاتولیک پاپی پرو، گفت: «ترامپ پیش‌تر بولسونارو را در کاخ سفید به دفتر بیضی دعوت کرده بود و تعرفه‌های تنبیهی علیه برزیل وضع کرده است؛ تنها انگیزه‌ای که برای این تعرفه‌ها به نظر می‌رسد، انگیزه سیاسی است.» به گزارش سی‌ان‌ان، او افزود: «اینکه ترامپ دوباره به‌طور علنی اظهارنظر نکرده، واقعیت حمایت قبلی او را تغییر نمی‌دهد؛ همان‌طور که تصمیم‌های سیاستی او در حمایت از بولسوناروها را نیز تغییر نمی‌دهد.»
با این حال آمریکایی‌ها با احتیاط بیشتری در رابطه با برزیل رفتار می‌کنند؛چراکه می‌دانند مداخله آشکار ترامپ ممکن است در دهمین اقتصاد بزرگ جهان نتیجه معکوس داشته باشد؛ کشوری که در مقایسه با برخی همسایگانش وابستگی بسیار کمتری به واشنگتن دارد. کهت گفت: «آنها متوجه شده‌اند که در برزیل، [مداخله] ممکن است به همان شکلی که در هندوراس یا کلمبیا عمل می‌کند، نتیجه ندهد.» لولا نیز از مفهوم حاکمیت ملی به‌عنوان ابزاری در کارزار انتخاباتی خود استفاده کرده است.
مانوئل آلکانتارا سائِس، استاد علوم سیاسی و مدیر مرکز بین‌المللی مطالعات سیاسی و اجتماعی در پاناما، گفت: «مداخله دوباره ترامپ حتی می‌تواند به نفع لولا تمام شود.» او گفت: «این اقدام برای لولا سودمندتر خواهد بود، زیرا احساسات ضد مداخله آمریکا در برزیل قوی‌تر است.» الکساندر مین، مدیر سیاست بین‌الملل در مرکز تحقیقات اقتصاد و سیاست نیز گفت: «فکر می‌کنم شاید آنها به این نتیجه رسیده‌اند که این کار چندان کمکی نمی‌کند.»