آنچه در نیویورک بیش از هر چیز در حاشیه هشتادویکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد خود را نشان داد، فاصله میان تصویری بود که از تلاش برای منزوی‌سازی ایران در عرصه دیپلماتیک ترسیم می‌شد و واقعیتی که در راهروهای سازمان ملل، دیدارهای رسمی و رایزنی‌های فشرده هیأت ایرانی شکل گرفت؛ جایی که حضور مقام‌های بلندپایه ایران در جایگاه بازیگری که همچنان طرف گفت‌وگو و رایزنی طیفی از کشورهاست، دنبال شد و همین تفاوت، بخش مهمی از معادله دیپلماتیک پس از جنگ را آشکار کرد.
همنشینی مسعود پزشکیان با سران، نمایندگان دولت‌ها و مقام‌های خارجی در چنین شرایطی فرصتی برای بازسازی و تقویت همان چیزی بود که می‌توان از آن به عنوان دیپلماسی دفاعی یاد کرد؛ دیپلماسی‌ای که منطق آن بر این واقعیت استوار است که ایستادگی در میدان، هنگامی که با فعال نگه‌داشتن کانال‌های سیاسی و حفظ ارتباط با بازیگران مؤثر بین‌المللی همراه شود، می‌تواند مانع از آن شود که فشار نظامی به انزوای سیاسی تبدیل شود. پزشکیان نیز از جایگاه ویژه‌ای که شرایط منطقه‌ای و جنگ اخیر برای ایران ایجاد کرده بود استفاده کرد تا در کنار یادآوری آمادگی و ظرفیت ایران در میدان بر این پیام تأکید کند که تهران مسیر دیپلماسی را نیز باز گذاشته و همچنان امکان گفت‌وگو و تنظیم مناسبات سیاسی را بخشی از راهبرد خود می‌داند.
اهمیت این روند زمانی روشن‌تر شد که درخواست‌های متعدد برای دیدار با هیأت ایرانی و حجم رایزنی‌های سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در حاشیه نشست مجمع عمومی را در کنار حضور و تحرکات دیپلماتیک رئیس‌جمهوری قرار دهیم؛ مجموعه‌ای از تماس‌ها که نشان می‌داد حتی در شرایطی که فشارهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی علیه ایران در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی تشدید شده، کانال‌های ارتباطی تهران با پایتخت‌های مختلف همچنان موضوعیت خود را حفظ کرده است. از این منظر، نیویورک را باید یکی از صحنه‌های مهم آزمون سیاستی دانست که می‌کوشید فشارهای کم‌سابقه علیه ایران را به یک محاصره دیپلماتیک نیز تبدیل کند که قرار بود ایران را از امکان گفت‌وگو، رایزنی و ائتلاف‌سازی سیاسی محروم کند اما در عمل با مجموعه‌ای از دیدارها و تماس‌های فشرده مواجه شد که نشان داد مناسبات خارجی ایران را نمی‌توان صرفاً با ابزار فشار بازتعریف کرد.
پیام به همسایگان
خطی که در نیویورک برای تثبیت این واقعیت دنبال شد که آمادگی ایران برای مذاکره به معنای پذیرش هر سطحی از فشار و تهدید نیست، در تهران نیز با ادبیاتی متفاوت اما در امتداد همان منطق پی گرفته شد؛ دیپلماسی دفاعی ایران در این چارچوب تلاش دارد به کشورهای منطقه و دیگر بازیگرانی که ممکن است در صورت شعله‌ور شدن دوباره جنگ، به هر شکل در جغرافیای عملیات نظامی قرار گیرند، تفهیم کند که جنگ علیه ایران صرفاً یک مواجهه دوجانبه میان تهران و واشنگتن یا تهران و تل‌آویو نخواهد بود و هرگونه همراهی عملیاتی با طرف مهاجم می‌تواند دامنه مخاطرات جنگ را به همان جغرافیایی بکشاند که از آن برای حمله استفاده شده است.
این خط در نشست دیروز عراقچی با سفرا و نمایندگان کشورهای خارجی نیز دنبال شد؛ نشستی که در ادامه رایزنی‌های فشرده نیویورک قرار داشت و پیام اصلی آن، همزمانی دو گزاره ظاهراً متعارض اما در منطق سیاست خارجی ایران مکمل یکدیگر بود مبنی بر اینکه تهران همچنان برای دیپلماسی و مذاکره آماده است اما این آمادگی در کنار آمادگی کامل برای دفاع قرار دارد و قرار نیست میز مذاکره جایگزین میدان بازدارندگی شود.
عراقچی نیز در مواضع اخیر خود بر تداوم مسیر دیپلماسی و گفت‌وگو با کشورهای منطقه تأکید کرده و همزمان هشدار داده است که محاسبات تهران بر اساس رفتار عملی طرف مقابل شکل خواهد گرفت. از همین زاویه، مواضع همزمان عراقچی و بقایی درباره متفاوت بودن پاسخ ایران در صورت تکرار حمله، حامل پیامی برای کشورهایی بود که در صورت وقوع درگیری تازه، ممکن است زیرساخت، حریم هوایی، پایگاه یا ظرفیت لجستیکی آنها در محاسبات نظامی طرف مهاجم مورد استفاده قرار گیرد. این منطق پیش‌تر نیز در اظهارات محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی آشکار شده بود.
او تأکید کرده بود اگر پایگاه‌هایی از کشورهای منطقه برای حمله به ایران مورد استفاده قرار گیرند، ایران آنها را بخشی از جغرافیای درگیری تلقی خواهد کرد و از کشورهای عربی خواسته بود اجازه استفاده از خاک خود برای حمله به ایران را ندهند. محمدباقر قالیباف، رئیس هیأت مذاکرات ایران نیز در همین چارچوب بر این نکته تأکید کرده که ایران تصمیم‌های امنیتی خود را بر مبنای رفتار عملی آمریکا تنظیم می‌کند و در کنار استفاده از دیپلماسی، اقدامات نظامی را نیز ادامه خواهد داد.

وزیر امور خارجه در نشست با سفرا و رؤسای نمایندگی‌های خارجی:

اعتمادسازی میان ایران و کشورهای منطقه وارد مسیر جدیدی شده است

سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران روز گذشته در دیدار با سفرا و رؤسای نمایندگی‌های خارجی در تهران گزارشی از حضور هیأت ایرانی در نیویورک ارائه و آن را حضوری قوی و مؤثر توصیف کرد. عراقچی گفت در جریان این سفر با ۴۲ وزیر خارجه دیدار داشته و رئیس‌جمهوری نیز با حدود ۱۰ رهبر کشورها ملاقات کرده است. به گفته او، علاوه بر این دیدارها، سخنرانی‌ها، مصاحبه‌ها و گفت‌وگو با نخبگان سیاسی انجام شد و مهم‌تر از همه، ایران طرحی هفت ‌روزه برای حل اختلافات و جنگ جاری با آمریکا ارائه کرد که در صورت پذیرش، امکان بازگشایی تنگه هرمز در مدت هفت روز فراهم می‌شود. عراقچی تأکید کرد که حضور ایران در نیویورک نشان داد تهران، هم در دفاع از خود و هم در مسیر دیپلماسی جدی است و تصور منزوی‌ کردن ایران شکست خورده است. او ادعای آمریکا درباره اخراج هیأت ایرانی را رد کرد و گفت: «ما طبق برنامه از پیش تعیین ‌شده خودمان به نیویورک رفتیم و بازگشتیم.» وزیر امور خارجه همچنین از آغاز مسیری تازه برای اعتمادسازی با کشورهای همسایه بویژه کشورهای حوزه خلیج فارس خبر داد و گفت:«در این سفر، ملاقات‌هایی که با کشورهای همسایه به‌خصوص کشورهای حوزه خلیج فارس داشتیم، بسیار مؤثر، محترمانه و دوستانه بود. ما مسیر جدیدی برای ایجاد اعتماد میان کشورهای همسایه و جمهوری اسلامی ایران آغاز کرده‌ایم، به‌خصوص در حوزه خلیج فارس این مسیر را به‌خوبی طی می‌کنیم. برادران و خواهران ما در حوزه خلیج فارس در این مسیر با ما همراهی دارند و اراده مشترکی برای ایجاد صلح، ثبات و امنیت در منطقه خلیج فارس با مشارکت خود کشورهای منطقه شکل گرفته است که اکنون به‌طور جدی دنبال می‌شود.»
عراقچی در پایان گفت که ایران در صورت حمله نظامی، آماده دفاعی قوی‌تر از گذشته است، اما در صورت انتخاب دیپلماسی از سوی آمریکا، همچنان برای مذاکره آماده خواهد بود. از نگاه او، جنگ و تحریم راه‌حل نیست و پایان بحران تنها از مسیر مذاکره، عدالت، انصاف و حفظ عزت طرفین امکان‌پذیر است.