در آیین اهدای ششمین نشان عالی خورشید به احمد ضابطی‌جهرمی مطرح شد
نیم‌قرن در جست‌وجوی زبان مستند
احمد ضابطی‌جهرمی پس از بیش از پنج دهه فعالیت در سینما، آموزش و پژوهش، ششمین «نشان عالی خورشید» را دریافت کرد؛ نشانی که این بار نه صرفاً برای مجموعه‌ای از فیلم‌ها یا کتاب‌ها، بلکه برای کارنامه‌ای اهدا شد که بخش مهمی از آن در کلاس درس، پژوهش و تلاش برای تبیین زبان و ماهیت سینمای مستند شکل گرفته است.آیین ششمین «نشان عالی خورشید» روز پنجشنبه نهم مهرماه با حضور جمعی از مدیران فرهنگی و سینمایی، مستندسازان، پژوهشگران و اهالی رسانه در سالن «فردوس» موزه سینمای ایران برگزار شد. فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت، همایون اسعدیان مدیرعامل خانه سینما، محمدمهدی عسگرپور مدیرعامل خانه هنرمندان ایران، فاطمه محمدی مدیرعامل موزه سینمای ایران و محمد حمیدی‌مقدم مدیرعامل مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی از حاضران این مراسم بودند. اجرای برنامه نیز بر عهده حامد شکیبانیا، مستندساز بود.
وقتی مستند فقط «فیلم» نیست
مراسم با یادآوری بیش از ۵۰ سال فعالیت حرفه‌ای احمد ضابطی‌جهرمی آغاز شد. حامد شکیبانیا در ابتدای برنامه گفت: «این آیین فرصتی است برای به خاطر سپردن سال‌هایی که ضابطی‌جهرمی به شکل مستمر و پربار در سینمای مستند، آموزش و پژوهش فعالیت کرده است.»
پس از نمایش فیلمی درباره زندگی و فعالیت‌های ضابطی‌جهرمی، مرتضی رزاق‌کریمی رئیس هیأت امنای «نشان عالی خورشید»، درباره جایگاه او سخن گفت. به اعتقاد رزاق‌کریمی، «اهمیت کارنامه ضابطی‌جهرمی را نمی‌توان تنها در فیلم‌ها و کتاب‌هایش خلاصه کرد؛ چراکه بخش مهمی از تأثیر او در سال‌های تدریس و تلاش برای تولید و انتقال دانش نظری سینمای مستند شکل گرفته است.»
رزاق‌کریمی از ضابطی‌جهرمی به عنوان «سازنده گفتمان در سینمای مستند» یاد کرد و گفت: «او مستند را صرفاً یک محصول تصویری نمی‌داند، بلکه درباره ماهیت گونه‌ها، ساختارها، زبان و نسبت سینما با واقعیت اندیشیده و بخشی از این تجربه و اندیشه را وارد ادبیات تخصصی سینمای مستند کرده است.»
از حاشیه سینما تا هویت مستقل مستند
محمد تهامی‌نژاد، مستندساز و پژوهشگر، در ادامه مراسم به شرایط سینمای مستند در دهه ۵۰ شمسی اشاره کرد؛ دوره‌ای که به گفته او، ساخت فیلم مستند هنوز در جایگاه واقعی خود در سینمای ایران قرار نگرفته بود.
تهامی‌نژاد با اشاره به تجربه‌های آن دوران گفت: «در آن سال‌ها بارها از مستندسازان پرسیده می‌شد «چه زمانی قرار است فیلم بسازید؟»؛ گویی مستند ساختن به معنای واقعی، فیلمسازی محسوب نمی‌شد و سینمای مستند همچنان در حاشیه سینمای ایران قرار داشت.»
او ورود ضابطی‌جهرمی به عرصه آموزش سینمای مستند را در چنین فضایی مهم دانست و گفت: «او با درک تاریخی از زمانه و شناخت نقشی که سینمای مستند می‌توانست ایفا کند، به آموزش این حوزه پرداخت.»
«نشان عالی خورشید»
برای یک عمر تابندگی
رامین حیدری‌فاروقی در بخش دیگری از مراسم، درباره مفهوم «خورشید» و نسبت آن با فرهنگ ایرانی سخن گفت. او با اشاره به سابقه دیرینه مفهوم نور و تابناکی در فرهنگ ایران، این مفهوم را دارای پژواکی عمیق در کیفیت زندگی انسان‌ها دانست و گفت: «نشان عالی خورشید با پاسداشت ضابطی‌جهرمی تابناک‌تر شده است.»
پس از نمایش فیلم «سنگ جان» ساخته آرتا تاری در بزرگداشت ضابطی‌جهرمی، نوبت به اهدای نشان رسید. با حضور محمد تهامی‌نژاد، رامین حیدری‌فاروقی، سعید رشتیان، مرتضی رزاق‌کریمی و اُرُد عطارپور، پنج دارنده پیشین «نشان عالی خورشید»، فاطمه محمدی و همایون اسعدیان، لوح تقدیر و ششمین «نشان عالی خورشید» به احمد ضابطی‌جهرمی اهدا شد.
در این بخش، بیانیه هیأت امنای «نشان عالی خورشید» نیز در پاسداشت فعالیت‌های این نویسنده، پژوهشگر و مستندساز قرائت شد؛ بیانیه‌ای که بر جایگاه او در حوزه آموزش، پژوهش و تولید آثار مستند تأکید داشت.
بــــرش
باور کنید که می‌توانید
شاید شخصی‌ترین بخش مراسم زمانی بود که احمد ضابطی‌جهرمی پشت تریبون قرار گرفت. او سخنانش را با یاد فریدون رهنما و تأثیر او بر مسیر حرفه‌ای‌اش آغاز کرد و بخشی از خاطرات نوجوانی خود را با حاضران در میان گذاشت.
ضابطی‌جهر می گفت، در ۱۵ سالگی، سال ۱۳۴۹، از جهرم به تهران آمد تا در رشته سینما و تلویزیون تحصیل کند. او از اولین مواجهه خود با فریدون رهنما در مصاحبه ورود به دوره اول مدرسه سینما و تلویزیون یاد کرد؛ مواجهه‌ای که به گفته خودش، به دلیل اضطراب، هنگام پاسخ دادن به پرسش‌ها می‌لرزیده است. یکی از پرسش‌های رهنما درباره تخت جمشید بود؛ اینکه در نقش شیر و گاو چه می‌بیند. ضابطی‌جهرمی پاسخ داده بود که این تصویر را نمادی عظیم و کیهانی می‌داند. او بعدها ارتباط این تصویر را با بیت شاهنامه «چو خورشید زد پنجه بر پشت گاو / ز هامون برآمد خروش چکاو» بهتر درک کرده است.
ضابطی‌جهرمی در پایان، خطاب به دانشجویانش گفت، «باور کنند که می‌توانند» و اگر سینما را انتخاب کرده‌اند، باید پای این انتخاب بایستند. ششمین «نشان عالی خورشید» در حالی به احمد ضابطی‌جهرمی اهدا شد که روایت‌های مطرح‌شده در این مراسم، تصویری از مسیری بیش از نیم قرن ارائه کرد؛ مسیری که از نوجوانی و علاقه به سینما آغاز شد و در گذر زمان، فیلمسازی، پژوهش، نویسندگی و آموزش را به یکدیگر پیوند زد. شاید از همین منظر باشد که تجلیل از ضابطی‌جهرمی، تنها بزرگداشت یک فیلمساز یا مدرس سینما نیست؛ بلکه پاسداشت بخشی از تاریخ شکل‌گیری اندیشه و زبان نظری سینمای مستند ایران است.
