سعید اسلام‌زاده
روزنامه‌نگار و منتقد هنری

جشنواره هنرهای تجسمی جوانان ایران، اهم رشته‌های هنرهای تجسمی را دربرمی‌گیرد و چون از سراسر کشور هنرجو-هنرمند برای کارگاه‌های جشنواره پذیرفته می‌شود، واجد صفت ملی به معنای واقعی کلمه است. انتخاب هنرجویان 18 تا 25 ساله از همه استان‌های کشور که با پارامترهای مختلف مانند خلاقیت و توانایی هنری، فهم درست از هنرهای تجسمی، اجرای نسبتاً ماهرانه و از همه مهم‌تر زیست در فضای هنری انتخاب می‌شوند، جشنواره هنرهای تجسمی جوانان ایران را به جشنواره‌ای سراسری و فرآیندمحور بدل کرده است. (یکی از معیارهای مهم دبیر و استاد کارگاه برای انتخاب هنرجویان، تعلق‌شان به مناطق و شهرهای کم‌برخوردار است تا بتوانند از امتیاز حضور در کارگاه با استادان مبرز در سطح ملی بهره بگیرند. کسانی که در شهرهای بزرگ هستند، امکان دسترسی به مواد آموزشی و استاد را بیشتر در اختیار دارند.)
موضوع بسیار مهمی که در جشنواره هنرهای تجسمی جوانان ایران باید به آن توجه کنیم و مدیران مراکز فرهنگی در سراسر کشور به آن اهتمام ویژه داشته باشند، مسأله همنشینی با گروه همسالان هنری برای هنرمندان-هنرجویان جوان است که از کارکردهای مهم جشنواره به شمار می‌رود و حضور جوانان در کارگاه‎های جشنواره، به ‌نحوی استفاده از این امکان و امتیاز جشنواره است. به‌طور معمول نمی‌توان این تعداد هنرمند جوان و پیشکسوت را در یک جا جمع کرد. دومین نکته این است که جشنواره، مبتنی بر خلق زنده اثر است. یعنی بخشی از فرآیندمحوری جشنواره در اینجا شکل می‌گیرد. هنرجویان کارگاه‌های استادان در رشته‌های مختلف، در مدت 3 روز اثری را خلق می‌کنند که با هدف آموزش، تبیین و پرورش نگاه هنرجو در خلق اثر و در نهایت ساخت و پرداخت زیبایی‌شناسانه یک اثر با موازین و معیارهای آن رشته است. کارگاه‌های جشنواره صرفاً یک مدت کوتاه سه روزه برای ساخت یک اثر نیست، بلکه فرصتی است برای گفت‌و‌گو و تبادل اندیشه و آموختن تکنیک‌های استاد کارگاه و حتی بحث و جدل و کنکاش درباره آن.
نکته سوم و مهم در مزیت‌های این جشنواره، تمرکززدایی است. در برنامه‌های هنری و فرهنگی، چند سالی است که شعار «ایران فقط تهران نیست» مطرح شده است. جشنواره هنرهای تجسمی جوانان ایران، پیش از طرح این شعار به این مقوله اهمیت داده است. در این جشنواره، «ایران فقط تهران نیست»، صرفاً یک شعار نیست؛ بلکه هدفی است که اجرا شده است. غیر از سه دوره که به علت شیوع بیماری کرونا جشنواره به صورت غیرحضوری برگزار شد و یک دوره که مثل نوبت رسیدن به استان تهران بود، در ادوار این جشنواره شهرهایی مثل گرگان، اردبیل، تبریز، سنندج، ایلام، بیرجند، کرمان، نیشابور، ارومیه، ماهشهر، شیراز، کرمانشاه، مشهد و... میزبان بوده‌اند. تنوع میزبان‌ها صرفاً مسأله‌ای جغرافیایی نیست و موضوعی کاملاً فرهنگی است که تنوع شهرها به نوعی تنوع زیستی-فرهنگی و بهره‌گیری از اقلیم‌های متعدد برای کار هنری و حتی حضور هنرمندان است. از یک سو هر جشنواره‌ای که در یک شهر برگزار می‌شود، فرهنگ‌سازی می‌کند و زمینه‌ای را برای تأمین زیرساخت‌های فرهنگی و هنری آن شهر فراهم می‌کند. اهمیت دادن به هنر در شهرهای مختلف می‌تواند یک استراتژی مدیریتی در فرهنگ و هنر هم باشد و حضور هنرمندان در یک شهر، علاوه بر جذابیت‌های بصری برای میهمانان، برای مردم شهر میزبان نیز اتفاق مهمی محسوب می‌شود.
از دیگر سو، جشنواره هر سال به گردهمایی هنرمندان پیشکسوت و جوان منجر می‌شود. در هر دوره بیش از 150 هنرمند-هنرجوی جوان و بیش از 30 استاد هنر در جشنواره حضور دارند که برگزاری این کارگاه‌ها و همچنین جلسات سخنرانی به یک دوره انتقال تجربه شباهت پیدا می‌کند؛ دوره‌ای که هر دانشجویی با شرکت در آن، تجربیاتی را کسب می‌کند که در هیچ ترم دانشگاهی آنها فرا نمی‌گیرد. جشنواره هنرهای تجسمی جوانان ایران، در ادوار اخیر مسائل اجتماعی و فرهنگی متعددی ایجاد کرده که به آنها خواهیم پرداخت. مسأله حمایت بنیاد ملی نخبگان از برگزیدگان جشنواره به‌عنوان استعدادهای برتر، موضوعی است که باید بیشتر درباره آن بنویسیم.