در جلسه شورای سیاستگذاری نوزدهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر مطرح شد
«سرزمین من» تا رونق نگارخانهها
معاون هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در جلسه شورای سیاستگذاری نوزدهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر، بر بازنگری در ساختار و روند برگزاری جشنواره، تقویت بخشهای استانی، تداوم موضوع آب و افزایش تعامل جشنواره با نگارخانهها و دیگر رویدادهای هنری تأکید کرد. بر اساس این پیشنهادها، قرار است بخشهای استانی جشنواره، بویژه در قالب «سرزمین من»، نقش پررنگتری در ساختار این رویداد پیدا کنند و زمینه برای شکلگیری و تقویت انجمنهای هنرهای تجسمی در استانها فراهم شود.
از یک جشنواره متمرکز
تا رویدادی با دامنه ملی
آنچه در اظهارات مهدی شفیعی بیش از هر چیز جلب توجه میکند، تلاش برای عبور از الگوی برگزاری متمرکز جشنواره و حرکت به سمت توزیع جغرافیایی فعالیتهای هنری است. جشنوارههای فجر در طول سالهای گذشته عمدتاً با محوریت تهران شناخته شدهاند و بخش قابل توجهی از ظرفیت رسانهای، هنری و اجرایی آنها نیز در پایتخت متمرکز بوده است. پیشنهاد گسترش بخشهای استانی میتواند این الگو را تغییر دهد و جشنواره هنرهای تجسمی را به رویدادی تبدیل کند که حضور آن در استانها صرفاً جنبه جانبی نداشته باشد.
در این میان، اشاره به «سرزمین من» و گردآوری آثار و پروژههایی با موضوع آب در همه استانهای کشور، ظرفیت دیگری نیز ایجاد میکند: پیوند دادن یک موضوع ملی با ویژگیهای بومی و اقلیمی مناطق مختلف. آب برای هنرمند یک موضوع صرفاً محیطزیستی نیست و میتواند از منظرهای اجتماعی، فرهنگی، تاریخی و حتی اقتصادی مورد توجه قرار گیرد. بنابراین اگر این بخش صرفاً به نمایش مجموعهای از آثار با یک موضوع مشترک محدود نشود، میتواند به بستری برای بازتاب تفاوتهای فرهنگی و زیستمحیطی استانها تبدیل شود.
از سوی دیگر، پیشنهاد تشکیل شوراهای سیاستگذاری استانی نشان میدهد مسأله صرفاً برگزاری چند نمایشگاه در خارج از تهران نیست؛ بلکه بحث بر سر ایجاد سازوکارهای پایدارتر برای مشارکت جامعه هنری استانهاست. اگر چنین ساختاری استمرار پیدا کند، جشنواره میتواند از یک رویداد مقطعی به عاملی برای تقویت شبکههای هنری در استانها تبدیل شود.
جشنواره بهعنوان ابزار تقویت زیرساخت هنرهای تجسمی
بخش مهم دیگری از اظهارات مطرح شده، به نقش جشنواره در شکلگیری و تقویت انجمنهای هنرهای تجسمی استانها مربوط میشود. این موضوع، جشنواره را از یک رویداد صرفاً نمایشگاهی فراتر میبرد و برای آن کارکردی زیرساختی تعریف میکند. در بسیاری از حوزههای فرهنگی، یکی از چالشهای اصلی، فاصله میان برگزاری رویدادهای پرمخاطب و ایجاد ساختارهای پایدار برای فعالیت هنرمندان است. یک جشنواره ممکن است در مدت کوتاهی توجه رسانهها و مخاطبان را به خود جلب کند، اما اثرگذاری بلندمدت آن زمانی بیشتر میشود که بتواند به ایجاد ارتباط میان هنرمندان، نگارخانهها، انجمنها و نهادهای فرهنگی کمک کند.
از این منظر، مشارکت دادن نگارخانهها نیز اهمیت ویژهای پیدا میکند. معاون هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تأکید کرده است که همه برنامهها نباید در فضاهای اختصاصی جشنواره برگزار شود. این نگاه، در صورت اجرای درست، میتواند شبکه عرضه آثار را گسترش دهد و جشنواره را از یک مکان مشخص به مجموعهای از فضاهای هنری در سطح شهر و حتی کشور تبدیل کند.
همافزایی میان فجرهای هنری فرصت یا چالش اجرایی؟
پیشنهاد برگزاری همزمان جشنواره هنرهای تجسمی فجر با جشنواره بینالمللی تئاتر فجر، یکی دیگر از محورهای قابل توجه این جلسه است. ایده اصلی این است که با استفاده مشترک از ظرفیتهای موجود، نمایشگاهها و اجراهای هنری بتوانند به فضاهای یکدیگر راه پیدا کرده و در نتیجه، مخاطبان هر حوزه با حوزههای دیگر نیز ارتباط برقرار کنند.
این پیشنهاد را میتوان بخشی از یک نگاه گستردهتر به رویدادهای فجر دانست؛ نگاهی که به جای فعالیت جداگانه جشنوارههای هنری، به دنبال ایجاد یک شبکه فرهنگی در مقطع برگزاری فجر است. برای نمونه، قرار گرفتن آثار تجسمی در فضاهای انتظار تالارهای نمایش میتواند مخاطبانی را که الزاماً مخاطب تخصصی هنرهای تجسمی نیستند، با این آثار مواجه کند. در مقابل، حضور برخی اجراها در نگارخانهها نیز میتواند تجربه متفاوتی برای مخاطبان هنرهای تجسمی ایجاد کند.
آنچه از مباحث مطرح شده برای نوزدهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر قابل برداشت است، تلاش برای تغییر نقش جشنواره از یک رویداد محدود به زمان و مکان مشخص، به بستری گستردهتر برای ارتباط میان هنرمندان، استانها، نگارخانهها و دیگر رشتههای هنری است. تداوم موضوع آب، تقویت بخشهای استانی، توجه به انجمنهای هنری و گسترش همکاری با نگارخانهها، هر کدام میتوانند بخشی از این تغییر رویکرد باشند. میزان تحقق این اهداف اما به چگونگی تبدیل این پیشنهادها به سازوکارهای اجرایی و پایدار وابسته خواهد بود.
