نرگس عاشوری
گروه فرهنگی

 
سال‌هاست جغرافیای جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان در خط اتصال چهارباغ تا زاینده‌رود خلاصه شده؛ قطعه‌ای از شور و پروانه‌ها که سهم کودکان فرسنگ‌ها دورتر از اصفهان از آن، همواره تماشا از پشت ویترین خبرها بوده است. اما در سی‌وهشتمین دوره، غایبان همیشگی، محور اصلی این رویداد شده‌اند.
کودکان میناب امسال بی‌آنکه پایشان به فرش قرمز و هیاهوی سالن‌ها باز شود، در کانون توجه جشنواره نشسته‌اند؛ با پوستری اختصاصی و افتتاحیه‌ای که با ادای دین به آنها رقم می‌خورد. حامد جعفری، دبیر جشنواره، در نشست خبری هفتم مهرماه از تصمیمی سخن گفت که سنجیدگی آن تحسین اهالی رسانه را برانگیخت: پرهیز از کشاندن خانواده‌های داغدار به فضای جشن و دست رد زدن به تبدیل آنها به مجلس‌آرای تشریفاتی. وقتی رخت عزا و داغ فاجعه با حال و هوای یک جشنواره همخوانی ندارد، سینما باید رسم مروت به‌جا آورد؛ بنابراین به‌جای دعوت تشریفاتی، کاروان «سینماسیار» راهی میناب می‌شود تا با اکران آثار جشنواره، جادوی تصویر و خیال مرهمی بر روان زخم‌خورده کودکان بازمانده باشد. احترامی که حتی به ساختار جشنواره هم سرایت کرده و با حذف تمام بخش‌های جنبی، تنها یک نشان معنادار را باقی گذاشته است: «جایزه بخش میناب.»

دیپلماسی فرهنگی در آسمان ناآرام
سایه‌اندازی تنش‌های منطقه‌ای و محدودیت‌های پروازی بر بخش بین‌الملل، چالش ناگزیر دیگر این دوره بود؛ تا جایی که به گفته حامد جعفری حتی فیلمی در بخش بین‌الملل ناچار به انصراف شد. با این حال، دبیر جشنواره با ایستادگی بر موضع ضدویترینی جشنواره، تأکید کرد که اصفهان تن به حضور نمایشی چهره‌های خارجی نخواهد داد و دعوت‌ها صرفاً معطوف به کارکرد داوری، مسترکلاس و انتقال پیام است. دبیر جشنواره با تکیه بر تجربه حضور در بازار کن و بازدید کم‌سابقه رئیس بازار فیلم کن از پاویون ایران - که به یاد کودکان میناب و با اعلام یک فاند (اعتبار) حمایتی برپا شده بود - یادآور شد که جریان‌سازی بین‌المللی درباره این فاجعه پیش‌تر کلید خورده و در جشنواره امسال نیز با برگزاری کارگاه‌های مستند دنبال می‌شود. او بر این نکته کلیدی هم تأکید کرد که خلق آثاری در این تراز نیازمند زمان و صبوری است.

تریبون در دست نسل نو
از نقد تا فیلم‌سازی
یکی از نقاط قوت جشنواره، تبدیل تماشاگر منفعل به کنشگر فعال است. حضور خبرنگاران کودک دیگر یک نمایش نیست؛ آنها پس از گذراندن دوره‌های آموزشی، صندلی نقد را در اختیار می‌گیرند و پس از هر اکران، رودررو فیلم‌سازان را به چالش می‌کشند. این تمرین بلوغ، در المپیاد فیلم‌سازی به شکلی راهبردی‌تر تکرار می‌شود. با مدیریت سعید نجاتی، این المپیاد فراتر از یک رقابت ساده، پلی برای پیوند نوجوانان به انجمن سینمای جوان و همین طور آثار این دوره جشنواره شده است. این رویداد در عمل بستر تربیت فیلم‌سازان آینده است.
اصفهان؛ خانه پرچالش جشنواره
اصفهان و جشنواره فیلم کودک، گره‌ای ناگسستنی دارند؛ حقیقتی که جعفری با تأکید بر هویت جهانی این پیوند، آن را به عنوان بهترین گزینه برای میزبانی تبیین کرد. با این حال، معضل همیشگی سنگ‌اندازی‌های بیرونی همچنان سؤال اصلی خبرنگاران در این نشست بود. با این‌همه، به گفته حامد جعفری، تغییر رویکرد مدیریت شهری حکایت از عزمی متفاوت دارد و  طبق قول استاندار مقرر شد مشکلات برطرف شود.

تغییر ریل
از تمرکز تا تخصصی‌سازی
طبق اطلاعات ارائه شده، سی‌وهشتمین دوره جشنواره با رشد چشمگیر کمی و کیفی همراه بوده و آمار مشارکت نسبت به دوره‌های پیشین دوبرابر شده است؛ جهشی که نشان از تاب‌آوری تولیدات کودک در شرایط فعلی دارد. در گامی عملی برای رفع پراکندگی سال‌های گذشته - که نمایش‌ها را میان سینماهایی چون ساحل و چهارباغ سرگردان کرده بود - امسال با تعریف یک «خانه‌ جشنواره» واحد، تمامی آثار زیر یک سقف متمرکز شده‌اند. علاوه بر این، با اضافه شدن بخش‌های «هوش مصنوعی»، «مستند» و «آینه» و همچنین تعریف جوایز بخش فنی برای قدردانی از عوامل نادیده‌مانده تولید جشنواره گامی به سوی تخصصی‌تر شدن برداشته است.

بــــرش

حفظ اصالت یک تراژدی
از خاک حادثه تا عمق درام

نگاه ستاد جشنواره به فاجعه میناب، در مرثیه‌سرایی نمادین متوقف نمانده است. جعفری در پاسخ به دغدغه خبرنگاران پیرامون خطر مصادره سیاسی یا ابراز احساسات مقطعی، از تثبیت تندیس و آیین‌نامه دائمی این بخش برای دوره‌های آتی خبر داد؛ واقعه‌ای تلخ که در ابعاد جهانی نیز سال‌ها ظرفیت زایش اثر هنری دارد. آن طور که دبیر جشنواره در این نشست بر آن تأکید داشت، آسیب‌شناسی تولیدات شتاب‌زده سال‌های قبل - به‌ویژه آثار نارس حوزه جنگ تحمیلی دوازده‌روزه - فارابی را به یک بازنگری جدی در فرآیند تولید رسانده است؛ عبور از فیلمنامه‌های شتاب‌زده و حرکت به سوی خلق کانسپت‌های ناب. به گفته دبیر سی‌وهشتمین جشنواره فیلم کودک در این دوره از میان ۴۰۰ ایده اولیه، تنها چهار طرح پس از غربالگری دستچین شده‌اند تا زیر نظر چهار منتور (کمال تبریزی، جابر قاسمعلی، فرهاد توحیدی و...) تخصصی پرورش یابند. آنچه این فرآیند را از پروژه‌های فرمایشی جدا می‌کند، پیوند بی‌واسطه نویسندگان با میدان واقعیت است؛ گفت‌وگو و بازخوردگیری مداوم از خانواده‌های آسیب‌دیده، تا خروجی نهایی به‌جای چسباندن یک برچسب نمایشی از نام میناب، بازتاب راستین اندوه و استواری مردمان آن خطه باشد.