منوچهر نیکفر، مدیرعامل باشگاه فولاد سپاهان در گفتوگو با «ایران»:
صرفهجویی به معنای تضعیف نیست
مهری رنجبر/ باشگاه فولاد مبارکه سپاهان در شرایطی که پس از حمله موشکی آمریکا و اسرائیل، بسیاری توقف یا تعطیلی فعالیتهای آن را پیشبینی میکردند، به فعالیت خود ادامه داده و همزمان برنامهای سهساله برای توسعه باشگاه و مدیریت هزینهها تدوین کرده است. منوچهر نیکفر، مدیرعامل باشگاه فولاد مبارکه سپاهان، معتقد است این برنامه با الگوبرداری از تجربه باشگاههای بزرگ دنیا و تمرکز بر مدیریت منابع میتواند مسیر تازهای را برای باشگاههای ایرانی ترسیم کند؛ مسیری که در آن افزایش هزینهها لزوماً مانعی برای توسعه نخواهد بود.
نیکفر باشگاه را سازمانی متشکل از چهار محور «نرمافزار، سختافزار، سازمانافزار و انسانافزار» میداند و میگوید: «همانطور که یک میز برای ایستادن به چهار پایه نیاز دارد، باشگاه نیز برای حرکت درست باید هر چهار محور را همزمان تقویت کند.» به گفته او، باشگاه فولاد سپاهان با تشکیل یک تیم تخصصی، اصلاح این چهار محور را در دستور کار قرار داده و روی فرآیندهای سازمانی، زیرساختها، سختافزارهای کامپیوتری، نیروی انسانی، آموزش و جوانسازی مدیران کار کرده است. حاصل این اقدامات، به گفته مدیرعامل باشگاه، ایجاد استانداردهایی برای اداره بهتر مجموعه بوده است.
باشگاه های ایرانی عمدتاً
مرکز هزینه هستند
نیکفر فاصله باشگاهداری ایران با باشگاههای بزرگ دنیا را قابل توجه میداند و درباره ارزیابی خود از وضعیت سپاهان میگوید: «من در باشگاهداری، در مقایسه با باشگاههای روز دنیا، به خودمان از ۱۰۰ نمره، ۴۰ میدهم.»
او دلیل این فاصله را تفاوت ساختار اقتصادی و مدیریتی باشگاههای ایران با باشگاههای بزرگ خارجی عنوان میکند. به گفته نیکفر، باشگاههای ایرانی عمدتاً «مرکز هزینه» هستند، در حالی که بسیاری از باشگاههای بزرگ دنیا ساختاری درآمدزا دارند.
مدیرعامل سپاهان در توضیح این تفاوت میگوید: «در مورد سپاهان، ۹۹ درصد هزینههای باشگاه توسط فولاد مبارکه تأمین میشود، در حالی که باشگاههایی مانند منچستریونایتد، رئال مادرید و بارسلونا ساختاری درآمدزا دارند و حتی به سهامداران خود سود میدهند. تفاوت ساختاری میان این دو مدل بسیار زیاد است.»
حق پخش؛ حلقه مفقوده درآمدزایی
یکی از مهمترین تفاوتهای باشگاههای ایرانی با نمونههای بزرگ خارجی به منابع درآمدی بازمیگردد. نیکفر میگوید: «باشگاههای بزرگ دنیا از حق پخش تلویزیونی، فروش بازیکن و تبلیغات درآمدهای قابل توجهی دارند، اما این منابع در ایران به شکل مؤثر در اختیار باشگاهها نیست.»
به گفته او، در سطح جهانی حدود ۷۰ درصد درآمد باشگاهها از حق پخش، ۲۰ درصد از فروش بازیکن و ۱۰ درصد از تبلیغات تأمین میشود. باشگاههای ایرانی از بخش عمده درآمد حاصل از حق پخش محروم هستند و به همین دلیل باید تمرکز بیشتری بر سایر منابع درآمدی داشته باشند. نیکفر معتقد است، حتی در صورت محدود بودن منابع، مدیریت صحیح میتواند به بهبود عملکرد باشگاه منجر شود. او میگوید:« سپاهان توانسته با مدیریت منابع موجود، ۳۰ درصد از بار مالی فولاد مبارکه را کاهش دهد؛ موضوعی که در شرایط جنگ تحمیلی و پس از حملات دشمن اهمیت بیشتری پیدا کرده است.»
پیش از این، ۸۰ درصد بودجه باشگاه فولاد سپاهان صرف تیم فوتبال میشد. نیکفر در این باره توضیح میدهد: «با کاهش ۱۰درصدی هزینههای این تیم، امکان افزایش ۴۰درصدی هزینه برای سایر تیمهای باشگاه فراهم شد.همزمان، با تأکید سعید زرندی، مدیرعامل فولاد مبارکه، حمایت و توسعه رشتههای المپیکی مدالآور مانند کشتی، کاراته و ووشو در دستور کار قرار گرفت و تعداد تیمهای باشگاه به ۷۰ تیم رسید.»
کاهش هزینه با تکیه بر آکادمی
یکی از اقدامات اصلی سپاهان برای کنترل هزینههای تیم فوتبال، استفاده بیشتر از ظرفیت آکادمی بوده است. نیکفر میگوید: «سپاهان پیش از این نیز به جای خرید بازیکنان گرانقیمت، از بازیکنان آکادمی استفاده میکرد، اما این سیاست در فصل جدید جدیتر دنبال شده است.» او ادامه میدهد: «سپاهان امسال با وجود جذب اجباری دو، سه بازیکن، قراردادهای سنگین با بازیکنان خارجی را با توافق دوطرفه فسخ کرد؛ زیرا با توجه به افزایش نرخ ارز، ادامه همکاری با برخی بازیکنان خارجی از نظر اقتصادی امکانپذیر نبود.» به گفته نیکفر، این تصمیم حدود هزار میلیارد تومان از هزینههای تیم فوتبال کم کرده است. افزایش سایر هزینهها نیز ضرورت مدیریت منابع را بیشتر کرده است. هزینه هتل و غذا افزایش یافته، قیمت بلیت هواپیما حدود ۷۰ درصد گرانتر شده و هزینههای پشتیبانی نیز ۶۰ درصد افزایش پیدا کرده است. مدیرعامل سپاهان معتقد است، باشگاه در بسیاری از این حوزهها امکان کاهش هزینهها را نداشته و راهکار اصلی، مدیریت منابع و «خرج بهینه» بوده است. او درباره نحوه تخصیص بودجه باشگاه میگوید: «بودجه باشگاه بر اســـــــــاس همان چهـــار محـور نرمافزار، سختافـــــزار، انسانافـــــــزار و سازمانافزار مدیریت شده است.» وی در ادامه گفت: «در بخش ورزشی نیز سیاست تأمین بازیکن از داخل دنبال شده و محرم نویدکیا ۱۲ بازیکن آکادمی را به ترکیب تیم اضافه کرده است. همزمان، باشگاه به فروش بازیکنان مستعد نیز به عنوان یکی از مسیرهای آینده درآمدزایی توجه دارد.»
تسویه تعهدات گذشته
نیکفر یکی از مهمترین دستاوردهای مالی باشگاه در فصل جاری را تسویه تعهدات گذشته عنوان میکند. او میگوید: «از سال ۹۲ که رئیس هیأتمدیره سپاهان بودهام، امسال اولین سالی است که تمام تعهدات فصل قبل بازیکنان و کادر فنی تسویه شده و اولین پرداخت فصل جدید نیز انجام شده است.» به گفته او، باشگاه اکنون دارای یک نظام بودجهای مشخص است و منابع و مصارف براساس آن مدیریت میشود.
صرفهجویی به معنای تضعیف
تیم نیست
مدیرعامل سپاهان درباره ضرورت صرفهجویی در مدیریت هزینههای باشگاه میگوید: «صرفهجویی به معنای ضعیف شدن تیم فوتبال نبوده است.» او با اشاره به ترکیب تیم ادامه میدهد: «سپاهان ۹ بازیکن ملیپوش دارد؛ ۶ بازیکن در تیم ملی و ۳ بازیکن در تیم جوانان. ریکاردو آلوز نیز به دلیل قرارداد سهساله در تیم حفظ شده است.»
ورود نکردن سپاهان
به «مسابقه حراج بازیکن»
افزایش قیمت بازیکنان در بازار فوتبال ایران یکی دیگر از محورهای صحبتهای نیکفر است. او میگوید: «سپاهان در فصل جدید وارد مسابقه حراج بازیکن نشده است.» به اعتقاد او، هر سال میان باشگاههایی مانند استقلال، پرسپولیس، فولاد و تراکتور رقابتی برای جذب بازیکنان شکل میگیرد که میتواند به افزایش قیمتها و منفعت دلالها منجر شود. از نگاه مدیرعامل سپاهان، کنترل هزینهها برای تداوم فعالیت باشگاههای صنعتی یک ضرورت است. او هشدار میدهد: «اگر هزینههای فوتبال بدون کنترل افزایش پیدا کند، اسپانسرهای ایرانی، بهخصوص شرکتهای صنعتی، در سالهای آینده توان ادامه تأمین بودجه را نخواهند داشت.»
به گفته نیکفر، هشت باشگاه صنعتی کشور که از حمایت اسپانسرهای صنعتی استفاده میکنند، در صورت مدیریت نکردن هزینهها ممکن است با افزایش مداوم مخارج، در تأمین منابع با مشکل مواجه شوند. او با اشاره به تجربه باشگاه نفت تأکید میکند، مدیران باشگاهها باید برای سه تا پنج سال آینده برنامه داشته باشند و منابع و هزینهها را با توجه به شرایط اقتصادی مدیریت کنند.
هزینه بیشتر، تضمین موفقیت نیست
نیکفر معتقد است، هزینه بالا به تنهایی تضمینکننده موفقیت ورزشی نیست و میگوید: «هزینه شرط لازم است، اما برای نتیجه کافی نیست. داشتن تیمی باانگیزه، جوان، پرتلاش و تکنیکی اهمیت زیادی دارد و حتی هزینههای بالا نیز نمیتواند به تنهایی موفقیت را تضمین کند.»
برنامه سهساله برای توسعه چهار محور
مدیرعامل فولاد مبارکه سپاهان با اشاره به استراتژی سهساله باشگاه و ضرورت توجه به برنامهریزی میگوید: «باشگاه برنامهای سهساله برای ارتقای چهار محور انسانافزار، سازمانافزار، نرمافزار و سختافزار نوشته است.» به گفته او، در این برنامه تجربه باشگاههای خارجی، از آکادمیهای موفق گرفته تا شیوه تربیت مربی و ایجاد زیرساخت، بررسی میشود. نیکفر میگوید: «سپاهان تلاش دارد تجربه باشگاههای موفق را شناسایی و متناسب با شرایط خود بومیسازی کند.»
اولویت با مربیان بومی
نیکفر با تأکید بر اولویت بومیسازی مربیان در سیاستهای کلان سپاهان میگوید: «همانطور که باشگاه در پرورش بازیکن سرمایهگذاری میکند، برای تربیت مربیان نیز برنامه دارد.» او به کادر تیم فوتبال شامل محرم نویدکیا، هادی عقیلی و رسول نویدی اشاره میکند که همگی اصفهانی هستند و میگوید: «این سیاست در سایر رشتهها نیز دنبال میشود. باشگاه تلاش دارد از ظرفیت نیروهای بومی در بخشهای مختلف استفاده کند. حفظ مربیان تیمهای قهرمان نیز یکی دیگر از سیاستهای باشگاه است؛ سیاستی که تنها به فوتبال محدود نمیشود و در رشتههایی مانند والیبال و وزنهبرداری نیز مورد توجه قرار گرفته است.»
توسعه آکادمی در رشتههای مختلف
سپاهان در حوزه آموزش و پرورش استعدادها تنها روی فوتبال تمرکز نکرده است. نیکفر میگوید: «باشگاه برای والیبال و وزنهبرداری نیز آکادمی ایجاد کرده است. آکادمی وزنهبرداری در شهر لنجان اصفهان، به دلیل ظرفیت بالای استعدادهای این منطقه راهاندازی شده است.» مدیرعامل سپاهان هدف باشگاه را افزایش تعداد ورزشکاران تحت پوشش عنوان میکند و میگوید: «قرار است تعداد آنها از ۲۳۰۰ نفر به ۵ هزار نفر برسد، فروش بازیکنان مستعد نیز بخشی از این برنامه است تا باشگاه بتواند به تدریج بخشی از درآمد خود را از این مسیر تأمین کند.»
فروش بازیکن
یکی از مسیرهای درآمدزایی
نیکفر درباره ظرفیت اقتصادی فروش بازیکن میگوید: «باشگاه میتواند با فروش یک بازیکن ۱۰۰ میلیاردی، ۱۰ تیم راهاندازی کند. درآمد حاصل از فروش بازیکن میتواند برای توسعه رشتههایی با هزینه پایینتر نیز مورد استفاده قرار گیرد. او دوومیدانی را نمونهای از این رشتهها میداند که به هزینه زیادی نیاز ندارد و امکان توسعه گسترده آن وجود دارد.»
مدیرعامل سپاهان، توسعه ورزش همگانی را نیز در همین چارچوب قابل پیگیری میداند و معتقد است: «میتوان با هزینهای محدود، برنامههایی مانند همایشهای دوومیدانی برگزار کرد و زمینه حضور حدود ۲ هزار نفر در چنین رویدادهایی را فراهم آورد؛ اقدامی که علاوه بر توسعه فعالیت باشگاه، میتواند به سلامت جامعه نیز کمک کند.»
کاهش وابستگی به منابع صنعتی
مدیرعامل باشگاه فولاد سپاهان در پایان توضیح میدهد: «کنترل هزینهها، توسعه آکادمی و نیروی انسانی، افزایش تعداد رشتهها و حرکت تدریجی به سمت درآمدزایی از اهداف ویژه ما در این دوره است.» او تأکید میکند: «باشگاه در شرایطی که بخش عمده درآمدهای سنتی فوتبال ایران، از جمله حق پخش، در اختیار باشگاهها نیست، تلاش دارد با مدیریت منابع موجود، استفاده از بازیکنان و مربیان داخلی، پرورش استعداد و فروش بازیکن، وابستگی خود به منابع اسپانسر صنعتی را در بلندمدت کاهش دهد.» به گفته مدیرعامل سپاهان، این رویکرد در شرایط اقتصادی دشوار و همزمان با افزایش هزینههای سفر، اقامت، ارز و پشتیبانی، به یک ضرورت مدیریتی برای باشگاه تبدیل شده است.
