با افتتاح پردیس سینمایی در خراسان رضوی رقم خورد

سینما در مسیر اقتصاد فرهنگ

افتتاح سینمایی در خراسان رضوی در روز شنبه ۲۸ شهریورماه، فرصتی بود تا بار دیگر موضوع توسعه زیرساخت‌های سینمایی و نسبت آن با اقتصاد فرهنگ، گردشگری و دسترسی عمومی به سینما مورد توجه قرار گیرد. رائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی کشور، در مراسم افتتاح این مجموعه تأکید کرد که زیرساخت‌های سینمایی صرفاً برای ایجاد فضایی جهت تفریح و سرگرمی نیست، بلکه با تکمیل زنجیره اقتصاد فرهنگی، حوزه‌های آموزش، فرهنگ و اقتصاد را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. او همچنین با اشاره به ظرفیت سینمایی خراسان رضوی، توسعه سالن‌ها در شهرستان‌های فاقد سینما، بویژه شهرهای بالای ۱۰۰ هزار نفر جمعیت را از برنامه‌های سازمان سینمایی عنوان کرد.
 همزمان، مسئولان استان خراسان رضوی نیز از ظرفیت مجموعه پدیده برای توسعه فعالیت‌های فرهنگی، افزایش ماندگاری زائران و گردشگران سخن گفتند. چراکه این اتفاق در نقطه تلاقی سه حوزه «سینما»، «اقتصاد فرهنگ» و «گردشگری» قرار گرفته است.

سینما؛ فراتر از یک سالن نمایش
 افزوده شدن سالن‌های سینما به ظرفیت نمایش کشور، در نگاه اول به معنای فراهم شدن امکان تماشای فیلم برای تعداد بیشتری از مخاطبان است، اما اهمیت اقتصادی آن به زنجیره‌ای گسترده‌تر بازمی‌گردد. فیلم زمانی می‌تواند به محصول اقتصادی تبدیل شود که پس از تولید، امکان توزیع و نمایش آن نیز وجود داشته باشد. بنابراین، کمبود سالن می‌تواند حلقه اکران را تضعیف کند و در نهایت بر اقتصاد تولید نیز اثر بگذارد.از همین منظر، سخنان رئیس سازمان سینمایی درباره «زنجیره اقتصاد فرهنگی» قابل توجه است. سینما تنها یک محصول سرگرمی نیست؛ تولید فیلم، اکران، اشتغال، تبلیغات، خدمات فنی، فروش بلیت و فعالیت مجموعه‌های تجاری پیرامون سالن، همگی بخشی از چرخه‌ای هستند که با توسعه زیرساخت می‌توانند فعال‌تر شوند. سالن سینما همچنین یک فضای اجتماعی است. تجربه تماشای فیلم در کنار خانواده و دوستان، با تماشای اثر در فضای شخصی تفاوت دارد و به همین دلیل، توسعه سالن‌ها می‌تواند بخشی از سیاست‌های مرتبط با اوقات فراغت و مصرف فرهنگی جامعه نیز باشد.
معادله دسترسی
تهران در برابر شهرستان‌ها
 یکی از نکات مهم مطرح‌شده در این مراسم، برنامه سازمان سینمایی برای توسعه سالن‌هاست که فاقد سینما هستند. این موضوع نشان می‌دهد مسأله سینمای ایران فقط کمبود ظرفیت در برخی نقاط نیست، بلکه توزیع نامتوازن زیرساخت نیز اهمیت دارد.
 در شهرهای فاقد سینما، مخاطب برای تماشای یک فیلم ناچار است به شهر دیگری مراجعه کند. در چنین شرایطی، هزینه واقعی سینما فقط قیمت بلیت نیست؛ هزینه رفت‌وآمد، زمان و دشواری دسترسی نیز به آن اضافه می‌شود. بنابراین، ایجاد حتی یک سالن سینما در چنین شهرهایی می‌تواند به معنای ایجاد یک امکان فرهنگی جدید برای ساکنان آن منطقه باشد. خراسان رضوی نیز از این منظر اهمیت ویژه‌ای دارد. طبق اظهارات فریدزاده، استان خراسان رضوی از نظر تعداد سالن و ظرفیت سینمایی در رتبه دوم کشور قرار دارد و مشهد نیز پس از تهران، از شهرهایی است که  دارای بیشترین مخاطب سینماست.

پیوند سینما با گردشگری
سینمای تازه‌تأسیس در خراسان رضوی از این جهت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که در یک مجموعه گردشگری قرار گرفته است. در چنین فضایی، سینما می‌تواند به یکی از اجزای سبد تفریحی خانواده‌ها تبدیل شود.
این مدل، امکان ایجاد یک چرخه اقتصادی میان سینما و سایر فعالیت‌های تجاری را فراهم می‌کند. خانواده‌ای که با هدف تفریح یا خرید به یک مجموعه مراجعه کرده است، می‌تواند بخشی از زمان حضور خود را به تماشای فیلم اختصاص دهد و متقابلاً حضور مخاطبان سینما نیز می‌تواند به استفاده بیشتر از سایر خدمات مجموعه منجر شود. استمرار برنامه‌های فرهنگی، جذب مخاطب، تنوع رویدادها و پیوند میان فعالیت‌های هنری و گردشگری عواملی هستند که می‌توانند این ظرفیت را به یک مزیت پایدار تبدیل کنند.

قیمت بلیت
چالش همیشگی اقتصاد سینما
 در کنار توسعه زیرساخت، مسأله قیمت بلیت یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی اقتصاد سینماست. فریدزاده در این مراسم با اشاره به افزایش هزینه‌های تولید، نگهداری و اداره سالن‌ها، تأکید کرد که باید میان هزینه‌های سینماداران و تولیدکنندگان و توان اقتصادی مخاطبان تعادل برقرار شود. این مسأله در شرایط تورمی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. افزایش هزینه‌های سینما اجتناب‌ناپذیر است، اما افزایش قیمت بلیت نیز مستقیماً بر تصمیم مخاطب برای رفتن به سینما اثر می‌گذارد. بنابراین، اقتصاد سینما با یک معادله دوطرفه مواجه است: سینمادار برای ادامه فعالیت به درآمد کافی نیاز دارد و مخاطب نیز باید توان پرداخت قیمت بلیت را داشته باشد. در این میان، کیفیت تجربه سینمایی اهمیت پیدا می‌کند. سالن مدرن، امکانات مناسب، دسترسی آسان و اکران آثار متنوع می‌تواند بخشی از ارزش اقتصادی بلیت را برای مخاطب توجیه کند. به همین دلیل، توسعه زیرساخت را نمی‌توان جدا از کیفیت خدمات و سیاست قیمت‌گذاری بررسی کرد.
افتتاح هر سینما در کشور را می‌توان بخشی از روند گسترده‌تر توسعه زیرساخت سینمایی کشور دانست؛ روندی که اگر با توزیع متوازن سالن‌ها، مشارکت بخش خصوصی، برنامه‌ریزی فرهنگی و توجه به قدرت خرید مخاطبان همراه شود، می‌تواند از سطح ساخت چند سالن فراتر برود. در چنین شرایطی، سینما نه فقط محلی برای تماشای فیلم، بلکه بخشی از اقتصاد فرهنگ، صنعت گردشگری و زندگی اجتماعی شهرها خواهد بود.