رئیس سابق اتحادیه نمایشگاهداران از واکنش بازار به افزایش تعرفه به «ایران» میگوید
تعرفه ۱۰۰ درصدی نیامده، خودرو گران شد!
یاسمن صادق شیرازی
گروه خودرو
هنوز خبری از تصمیم نهایی درباره تعرفه ۱۰۰ درصدی واردات خودرو نیست، اما بازار پیش از رسیدن این تصمیم به مرحله اجرا، واکنش خود را نشان داده است. انتشار این شائبه کافی بود تا قیمتها در بخشهایی از بازار حرکت کند؛ اتفاقی که البته در تعداد معاملات نمود چندانی نداشت. وزارت صمت نیز با افزایش تعرفه تا این سطح موافق نیست و حالا این سؤال مطرح است که افزایش قیمتهای اخیر تا چه اندازه به این خبر مربوط میشود و چه میزان از آن، پیش از این در بازار شکل گرفته بود. درباره واکنش بازار خودرو به احتمال افزایش تعرفه واردات، با سعید مؤتمنی، رئیس سابق اتحادیه نمایشگاهداران و فروشندگان خودروی تهران، گفتوگو کردیم.
با توجه به افزایش قیمت خودرو در روزهای اخیر، به نظر شما بازار پیش از اجرای تعرفه ۱۰۰ درصدی، این افزایش قیمت را پیشخور کرده بود؟
بله، بخشی از گرانیهای اخیر بازار خودرو به احتمال افزایش تعرفه واردات تا ۱۰۰ درصد برمیگردد، اما این همه ماجرا نیست. عواملی مانند تورم، افزایش نرخ ارز در بازار آزاد و بالا رفتن هزینههای تولید و واردات هم در رشد قیمتها مؤثر بودهاند. البته قیمت خودروهای وارداتی و خودروهای موجود در بازار آزاد افزایش بیشتری داشته، اما نکته مهم این است که معاملات همپای قیمتها رشد نکرده است. در واقع، قدرت خرید مردم کاهش پیدا کرده و بسیاری از متقاضیان دیگر توان ورود به بازار و خرید خودرو را ندارند. بنابراین صرف افزایش قیمتها را نمیتوان به معنای رونق بازار دانست.
پس میتوان گفت تعرفه ۱۰۰ درصدی بهتنهایی عامل اصلی افزایش قیمت خودرو نیست؟
بله. قبل از اینکه بحث تعرفه ۱۰۰ درصدی مطرح شود، نوسانات نرخ ارز و افزایش هزینهها اثر خود را بر بازار گذاشته بود. وقتی نرخ ارز افزایش پیدا میکند، اثر آن با فاصله چندانی در قیمت کالاها و از جمله خودرو دیده میشود. به همین دلیل، به نظر من بخش عمده افزایش قیمتها پیش از این اتفاقات خودش را نشان داده بود. در کنار آن، مسائلی مانند افزایش هزینههای واحدهای صنفی و کاهش قدرت خرید مردم هم روی بازار اثر گذاشته است. هرچند اثر شائبه تعرفه 100 درصدی واردات هم در سرعت دادن به بالا رفتن قیمتها بسیار مؤثر بود.
اگر به صورت رسمی برای همه خودروهای وارداتی تعرفه 100 درصدی اعمال شود، چه اثری بر بازار خواهد داشت؟
طبیعی است که افزایش تعرفه روی قیمت تمامشده خودرو اثر میگذارد و هرچقدر هزینه واردات افزایش پیدا کند، این افزایش در نهایت خودش را در قیمت بازار نشان میدهد. مگر اینکه همزمان قیمت ارز کاهش پیدا کند و بخشی از این افزایش هزینه جبران شود.اما در مجموع، نمیتوان انتظار داشت افزایش هزینه واردات هیچ اثری بر قیمت نهایی خودرو نداشته باشد.
شما اصولاً با افزایش تعرفه واردات خودرو موافق هستید یا معتقدید مسیر دیگری باید دنبال شود؟
من سالهاست نسبت به وضعیت بازار خودرو و کیفیت تولیدات داخلی انتقاد دارم. وقتی میبینیم روزانه حدود ۱۳۰ میلیون لیتر بنزین مصرف میکنیم و بخش قابل توجهی از این مصرف اضافه به دلیل کیفیت و مصرف بالای خودروهاست، باید به موضوع واردات و کیفیت خودرو جدیتر نگاه کنیم. از ابتدا هم معتقد بودم نباید در واردات خودرو محدودیتهایی ایجاد شود که امکان دسترسی مردم به خودروهای باکیفیتتر را کاهش دهد. وقتی خودروهای داخلی مصرف سوخت بالایی دارند و بخشی از منابع ملی به دلیل همین مصرف بالا از بین میرود، منطقی است که امکان استفاده از خودروهای باکیفیتتر فراهم شود. در کنار مصرف سوخت، مسأله آلایندگی هم وجود دارد. بنابراین باید شرایطی ایجاد شود که مردم بتوانند خودروهای باکیفیتتر و کممصرفتر سوار شوند.
افزایش تعرفه فقط خودروهای وارداتی را گران میکند یا میتواند روی قیمت خودروهای داخلی و مونتاژی هم اثر بگذارد؟
بازار خودرو به هم مرتبط است و نمیتوان این بخشها را کاملاً جدا از یکدیگر دید. وقتی قیمت خودروهای خارجی افزایش پیدا میکند، روی قیمت خودروهای داخلی و مونتاژی هم اثر میگذارد و برعکس، تغییر قیمت در بخش داخلی نیز میتواند روی بخشهای دیگر بازار اثرگذار باشد. البته ریشه اصلی مشکل را باید در تورم جستوجو کرد. اگر تورم در یک نقطه کنترل شود، کنترل قیمتها در بازار کالاها هم امکانپذیرتر خواهد بود. اما تا زمانی که تورم کنترل نشود، نمیتوان انتظار داشت قیمت یک کالای خاص برای مدت طولانی از روند عمومی قیمتها جدا بماند.
در این میان، افزایش تعرفه بیشتر به مصرفکننده فشار وارد میکند یا واردکننده؟
در نهایت فشار اصلی متوجه مصرفکننده است. واردکننده یا حتی تولیدکننده، هزینه تمامشده مشخصی دارد و بر اساس شرایط بازار و عرضه و تقاضا، سود خود را روی قیمت تمامشده اضافه میکند. یعنی اگر قیمت تمامشده یک کالا افزایش پیدا کند، واردکننده نمیتواند آن را با قیمت قبلی عرضه کند. هزینهای که پرداخت کرده به قیمت نهایی منتقل میشود و در نهایت این مصرفکننده است که باید مبلغ بیشتری برای خرید همان کالا بپردازد. فرض کنید خودرویی امروز با قیمت 1 میلیارد تومان تمام شود؛ اگر هزینهها افزایش پیدا کند و قیمت تمامشده به 1 میلیارد و 500 میلیون تومان برسد، سود هم بر مبنای همین قیمت جدید محاسبه میشود. بنابراین افزایش هزینه لزوماً به معنای کاهش سود واردکننده نیست؛ بلکه بخش اصلی فشار به خریدار منتقل میشود.
با توجه به افزایش قیمت خودرو، آیا خرید خودرو در شرایط فعلی میتواند یک نوع سرمایهگذاری محسوب شود؟
در شرایط فعلی، قدرت خرید مردم آنقدر پایین آمده که بخش قابل توجهی از متقاضیان اصلاً با هدف خرید خودرو وارد بازار نمیشوند. بنابراین نمیتوان گفت بازار خودرو در حال حاضر یک بازار پرتقاضا برای سرمایهگذاری است. اما از طرف دیگر، در اقتصادی که تورم وجود دارد، نمیتوان به فردی که پولی در اختیار دارد گفت امروز خرید نکن و چند ماه بعد اقدام کن؛ چون ممکن است در این فاصله قیمتها افزایش پیدا کند. اگر پول فرد در قالب کالا باشد، ممکن است از اثر تورم در امان بماند، اما اگر همان پول صرفاً در حساب بانکی باقی بماند، در شرایط تورمی قدرت خرید آن کاهش پیدا میکند. با این حال، بازار خودرو در شرایط فعلی بازار پرریسکی است و نمیتوان صرفاً بر اساس افزایش قیمت، خرید خودرو را یک سرمایهگذاری مطمئن دانست.
با وجود افزایش قیمت خودرو، وضعیت نمایشگاهداران و فعالان بازار چگونه است؟
لزوماً اینطور نیست. ممکن است قیمت خودرو ۲۰ یا ۳۰ درصد افزایش پیدا کند، اما سود نمایشگاهدار الزاماً به همان میزان افزایش پیدا نمیکند و حتی ممکن است در عمل سودی برای او باقی نماند. دلیلش این است که فاصله زمانی و قیمتی بین خرید و فروش بیشتر شده و تعداد معاملات هم کاهش پیدا کرده است. از طرف دیگر، هزینههای نمایشگاهدار، از جمله اجاره و سایر هزینههای جاری، افزایش پیدا کرده است. ممکن است در گذشته یک نمایشگاهدار در روز چند معامله انجام دهد، اما امروز تعداد معاملات بهشدت کاهش پیدا کرده و حتی ممکن است در یک هفته فقط یک معامله داشته باشد. بنابراین آن افزایش ۲۰ یا ۳۰ درصدی قیمت، وقتی در کنار کاهش تعداد معاملات و افزایش هزینهها قرار میگیرد، در عمل بخش زیادی از آن خنثی میشود. در پایان ماه یا حتی چند ماه بعد، وقتی نمایشگاهدار حساب و کتاب میکند، ممکن است ببیند با وجود افزایش قیمت خودرو و معاملاتی که انجام داده، سود قابل توجهی برایش باقی نمانده است.
بنابراین مشکل اصلی بازار خودرو را باید در کجا جستوجو کرد؟
با کنترل تورم و ثبات اقتصادی میتوان انتظار داشت بازار خودرو به تعادل برسد. در این شرایط هم مصرفکننده آسیب میبیند، هم واسطه و هم تولیدکننده.
