یاسمن صادق شیرازی
گروه خودرو

قیمت خودرو بالا می‌رود، اما بازار رونق نمی‌گیرد. این شاید مهم‌ترین تصویر این روزهای بازار خودرو باشد. بازاری که هر بار موج تازه‌ای از گرانی را تجربه می‌کند، تعداد بیشتری از خریدارانش را از دست می‌دهد. افزایش هزینه‌های تولید، دشواری واردات، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و کاهش عرضه در کنار نوسانات ارزی، قیمت‌ها را بالا کشیده‌اند، اما بازار در یک خواب زمستانی عمیق فرو رفته است. 
بابک صدرایی، کارشناس بازار خودرو در این باره می‌گوید: «بازار در شرایطی قرار گرفته که حتی فروشندگان نیز گاهی از فروش خودرو و خرید دوباره آن صرف‌نظر می‌کنند، چون جایگزین‌کردن خودرو برایشان هزینه بیشتری دارد.» در گفت‌وگو با  صدرایی، وضعیت این روزهای بازار خودرو، دلایل افزایش قیمت‌ها و چشم‌انداز بازار را بررسی کردیم.
 
درحال حاضر وضعیت بازار خودرو را چطور ارزیابی می‌کنید؟ آیا بازار همچنان در رکود است؟
بازار خودرو بعد از آغاز حمله ناجوانمردانه آمریکا و اسرائیل به کشورمان یک حرکت سینوسی پیدا کرده است. یعنی اگر بخواهیم روند بازار را نگاه کنیم، بیشتر نمودار در سمت رکود قرار دارد، اما هر چند وقت یک‌بار یک اتفاقی می‌افتد که بازار را تکان می‌دهد. مثلاً یک خبر درباره مذاکرات یا جنگ  وقتی منتشر می‌شود یا حتی وقتی صحبت از افزایش تعرفه‌های واردات خودرو می‌شود مطرح می‌شود. حتی گاهی شرایط به شکلی پیش می‌رود که احتمال می‌دهیم دسترسی به خودرو کمتر شود. همین اخبار می‌تواند یک سیگنال به بازار بدهد و قیمت‌ها برای مدتی جهشی بالا بروند. ولی بعد از این افزایش، معمولاً بازار دوباره آرام می‌شود. یعنی قیمت‌ها ممکن است بالا بروند و بعد برای مدتی ثابت بمانند یا حتی در بعضی خودروها یک ریزش کوچک داشته باشیم. من این ریزش را بیشتر اصلاح قیمت می‌دانم. به این معنا که قیمت یک خودرو در یک مقطع آنقدر بالا رفته که دیگر قدرت خرید مشتری اجازه نمی‌دهد در همان سطح معامله شود. بنابراین یک مقدار عقب‌نشینی اتفاق می‌افتد و بازار برای مدت کوتاهی حرکت می‌کند. بعد دوباره رکود برمی‌گردد و پس از مدتی شیب قیمت‌ها افزایشی می‌شود. در واقع اتفاقی که طی چند ماه گذشته افتاده، همین حرکت رفت و برگشتی بوده است. با این تفاوت که اگر بخواهیم روند کلی را نگاه کنیم، کفه افزایش قیمت سنگین‌تر بوده است. به نظرم بازار خودرو کشور درحال حاضر در یک رکود یا به تعبیر بهتر، به یک «خواب نسبتاً سنگین» فرو رفته است. یکی از دلایل اصلی هم همین افزایش قیمت‌هاست. هر خودرو یک گروه مشخص از خریداران خودش را دارد. وقتی قیمت خودرو بالا می‌رود و از توان خرید آن گروه خارج می‌شود، بخشی از مشتریانش را از دست می‌دهد. این اتفاق هم اکنون در بازار خیلی جدی شده است.

یعنی رکودی که قبل از این هم در بازار خودرو داشتیم، حالا شدیدتر شده؟
قطعاً. رکود را قبلاً هم داشتیم، ولی درحال حاضر شدیدتر شده است. دلیلش هم این است که قیمت‌ها بالا رفته، اما قدرت خرید مردم با همان سرعت بالا نرفته است. در نتیجه، حتی کسی که نیاز واقعی به خودرو دارد، ممکن است خریدش را عقب بیندازد. یعنی می‌گوید فعلاً صبر می‌کنم ببینم چه اتفاقی می‌افتد. چون وقتی فاصله بین قیمت خودرو و توان خرید مردم زیاد می‌شود، طبیعی است که تقاضا عقب بنشیند. از طرف دیگر، فقط خریدار نیست که عقب نشسته است. فروشنده هم خیلی وقت‌ها حاضر نیست خودرو را بفروشد. چون می‌داند اگر امروز خودرویش را بفروشد، برای خرید خودروی بعدی باید پول بیشتری بگذارد. بنابراین بازار از هر دو طرف تحت فشار است؛ هم تقاضا ضعیف شده و هم عرضه مثل گذشته نیست.

بازار خودرو چه واکنشی به افزایش قیمت دلار غیررسمی نشان داده است؟
لزوماً این‌طور نیست که هر وقت دلار بالا می‌رود، خودرو هم دقیقاً به همان نسبت گران شود. ما باید یک مقدار دقیق‌تر به موضوع نگاه کنیم. بخشی از سرمایه‌های سرگردان در بازارهای مختلف حرکت می‌کنند. یعنی ممکن است فردی مدتی در بازار ارز یا طلا سرمایه‌گذاری کند، سودی به دست بیاورد و بعد بخشی از سرمایه‌اش را وارد بازار خودرو کند. این جابه‌جایی سرمایه روی بازار خودرو هم اثر می‌گذارد. اما در کنار این موضوع، باید هزینه تمام‌شده خودرو را هم ببینیم. هم اکنون برای خودروهای وارداتی فقط قیمت خود خودرو مطرح نیست. فرض کنید یک خودرو در بازار جهانی 30 یا 35 هزار دلار قیمت دارد. وقتی قرار است این خودرو وارد ایران شود، هزینه‌های دیگری مثل تعرفه، حمل‌ونقل، لجستیک و هزینه‌های مختلف دیگر به آن اضافه می‌شود. بنابراین نمی‌شود قیمت خودرو را فقط با نرخ ارز توضیح داد. البته اگر نرخ ارز بالاتر برود، طبیعتاً احتمال افزایش قیمت خودرو هم وجود دارد، اما  درحال حاضر افزایش هزینه‌های تأمین و واردات و به‌خصوص هزینه‌های لجستیک و حمل‌ونقل هم اثر قابل توجهی روی قیمت‌ها گذاشته‌اند.

با توجه به این شرایط، درحال حاضر خریدار جدی در بازار خودرو وجود دارد؟
واقعیت این است که حتی فروشنده هم چندان وجود ندارد. یعنی کسی که خودرو دارد، خیلی راحت خودرویش را نمی‌فروشد. چرا؟ چون می‌داند اگر بفروشد، برای خرید خودروی بعدی باید هزینه بیشتری پرداخت کند. این مسأله در مورد خودروهای وارداتی خیلی پررنگ‌تر است. مثلاً یک واردکننده را در نظر بگیرید که قبلاً یک خودرو را با شرایط قبلی وارد کرده است. حالا می‌خواهد برود سفارش بعدی خودرو را بخرد و وارد کند. شرایطی که با آن مواجه می‌شود اصلاً شبیه قبل نیست. اول اینکه هزینه تأمین خودرو افزایش پیدا کرده و دوم اینکه هزینه‌های حمل‌ونقل و لجستیک به‌شدت بالا رفته است. حتی زمان رسیدن خودرو هم بیشتر شده. مثلاً قبلاً ممکن بود یک خودرو در یک ماه و نیم به کشور برسد، ولی در موقعیت فعلی، ممکن است چهار ماه طول بکشد تا خودرو به دست واردکننده برسد. این چهار ماه فقط یعنی زمان بیشتر. سرمایه واردکننده هم در این مدت خوابیده است. ضمن اینکه اگر مسیرهای معمول حمل‌ونقل بسته یا محدود شده باشند، باید از مسیرهای دیگری استفاده شود و این خودش هزینه‌های اضافی ایجاد می‌کند. حالا همه این هزینه‌ها در نهایت باید در قیمت خودرو دیده شود. بنابراین وقتی خودرویی مثلاً با قیمت 6 یا 10 میلیارد تومان به مصرف‌کننده می‌رسد، نمی‌توانیم بگوییم همه این افزایش قیمت فقط به خاطر ارز بوده است. بخشی از آن مربوط به هزینه‌های حمل‌ونقل و لجستیک است، بخشی به هزینه تأمین برمی‌گردد و بخشی هم ناشی از کاهش تعداد خودروهای واردشده است. وقتی تعداد خودرو کم می‌شود، واردکننده هم برای اینکه بتواند فعالیتش را ادامه دهد، باید حاشیه سودش را طوری تنظیم کند که هزینه‌های مجموعه را پوشش دهد. بنابراین همه اینها روی قیمت نهایی اثر می‌گذارند. به همین دلیل من فکر می‌کنم اگر شرایط فعلی ادامه داشته باشد، احتمال اینکه دوباره شاهد جهش قیمت خودرو باشیم، وجود دارد. هم هزینه حمل‌ونقل بالاست، هم واردات سخت‌تر شده و هم احتمال تغییر تعرفه‌ها مطرح است. همه این عوامل می‌توانند به افزایش قیمت کمک کنند.

این سرمایه‌های سرگردان که اشاره کردید، هم اکنون از بازار طلا و ارز به سمت خودرو آمده‌اند؟
بله بخشی از آنها آمده‌اند و بخشی هم هنوز وارد بازار خودرو نشده‌اند. این جابه‌جایی معمولاً یک‌باره اتفاق نمی‌افتد و آرام‌آرام انجام می‌شود. درحال حاضر بازار ملک هم شرایط خاص خودش را دارد. قیمت ملک خیلی بالا رفته و نقدشوندگی آن هم پایین‌تر است. بنابراین کسی که صرفاً دنبال سرمایه‌گذاری و حفظ ارزش پول است، خیلی راحت سراغ ملک نمی‌رود؛ مگر اینکه خریدار واقعی و مصرف‌کننده باشد. سرمایه‌گذارها معمولاً اول سراغ بازارهایی مثل طلا، سکه و ارز می‌روند و بعد خودرو یکی از بازارهای مورد توجه آنهاست. ولی یک نکته را نباید فراموش کنیم؛ بازار خودرو دیگر مثل دو یا سه سال قبل نیست که ظرفیت زیادی برای ورود سرمایه و افزایش قیمت داشته باشد.

برش

منظورتان این است که بازار دیگر کشش 
افزایش قیمت‌های شدید را ندارد؟
بله. هم اکنون قدرت خرید مردم خیلی پایین آمده و همین موضوع ظرفیت بازار را محدود کرده است. مثلاً خود من به عنوان یک کارشناس حوزه خودرو یک زمانی فکر نمی‌کردم 207 به قیمت سه میلیارد تومان برسد. اگر آن موقع می‌گفتید 207 قرار است سه میلیارد تومان شود، احتمالاً می‌گفتم چه کسی قرار است این ماشین را بخرد؟ ولی امروز قیمت‌ها به این محدوده‌ها رسیده و هنوز هم خریدار وجود دارد. البته تعداد خریداران نسبت به گذشته خیلی کمتر شده است. این نکته مهمی است. یعنی نباید فقط بگوییم چون با این قیمت هنوز خرید و فروش انجام می‌شود، پس بازار کشش دارد. نه، تعداد کسانی که توان خرید دارند کمتر شده است. در واقع طبقه خریداران خودرو دارد جابه‌جا می‌شود. مثلاً فردی که سال گذشته با یک مبلغ مشخص می‌توانست یک خودروی چینی نسبتاً خوب بخرد، امروز شاید با همان پول دیگر نتواند همان خودرو را بخرد. بنابراین آن فرد از بازار خارج می‌شود و کسی که توان مالی بیشتری دارد، جای او را می‌گیرد.
به همین دلیل معتقدم بازار خودرو دیگر آن بازاری نیست که بتواند هر میزان افزایش قیمت را تحمل کند. ظرفیت تقاضا محدود شده است. هرچه قیمت بالاتر برود، تعداد بیشتری از مردم از بازار خارج می‌شوند. مثلاً اگر حتی به فرض خودرویی مثل 207 به 5 میلیارد تومان برسد، به نظرم واقعاً تقاضا برای آن به‌شدت کاهش پیدا می‌کند و شاید حتی به نصف برسد. در آن شرایط خودرو دیگر برای بخش بزرگی از مردم یک کالای مصرفی و ضروری نیست؛ تبدیل می‌شود به یک کالای لوکس و غیرضروری که فقط گروه محدودی توان خریدش را دارند. بنابراین باید بین افزایش قیمت و رونق بازار تفاوت بگذاریم. البته که بعید است این اتفاق بیفتد اما اینکه قیمت خودرو بالا می‌رود، لزوماً به این معنی نیست که بازار رونق گرفته است. ممکن است قیمت بالا برود، اما تعداد معاملات کمتر شود و خریداران هم کاهش پیدا کنند. به نظرم مسأله اصلی بازار خودرو امروز همین است. قیمت‌ها بالا می‌روند، اما بازار کوچک‌تر می‌شود. هر موج جدید افزایش قیمت، بخشی از مشتریان را از بازار خارج می‌کند.