شهین اعوانی
دانشیار فلسفه در مؤسسه
پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

 چندین دهه پیش دانشجویان مقطع لیسانس (کارشناسی) یک رشته اصلی داشتند و یک رشته فرعی. مثلاً بنده رشته اصلی‌ام فلسفه بود و برای رشته فرعی ادبیات عرب را انتخاب کرده بودم. بهزاد سالکی تا جایی که در حافظه دارم در مقطع لیسانس، فلسفه را به‌عنوان رشته اصلی و کتابداری عمومی را به‌عنوان رشته فرعی خوانده بود. بنابراین کتابداری تخصصی را فرا گرفته بود و در کارشناسی ارشد هم فلسفه دین خواند.
 
سلوک سالکی
استاد بهاءالدین خرمشاهی (حفظه‌الله تعالی)، حدود سال ۱۳۶۲ -‌اگر حافظه به‌درستی یاری کند- از هیأت علمی مرکز خدمات کتابداری، داوطلبانه خود را به انجمن فلسفه ایران (موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران) منتقل کرد و از لحاظ معیارسازی محتوایی، رعایت فن ویرایش صوری و محتوایی نشریه «جاویدان خرد» و به‌طور کلی انتشارات انجمن فلسفه ایران و نیز سر و سامان دادن به کتابخانه انجمن فلسفه و همچنین تکمیل و تکامل محتوایی کتاب‌های انجمن فلسفـه ایران بسیار مؤثر بود. مرحوم سالکی هم به گمانم چند سال پس از شروع کار استاد خرمشاهی، از مرکز خدمات کتابداری به انجمن آمد و در کتابخانه انجمن مشغول به کار شد و الحق با همکاری سرکار خانم مه‌لقا اشتری (همکار پرتلاش با کارشناسی ارشد فلسفه از دانشگاه شهید بهشتی)، پری ایران‌منش (دانش‌آموخته فلسفه) و سونیا تیماریان (دانش‌آموخته فلسفه از دانشگاه شهید بهشتی)، سامان دادن علمی کتابخانه و انتشارات مؤسسه حکمت و فلسفه را برعهده گرفت و در تکمیل و خرید کتاب‌های خارجی و رفع نواقص مجموعه‌ها و کتاب‌های تازه‌انتشار فلسفه کتابخانه کوشید.
در شروع کار، کتابخانه تا حدود دهه ۷۰ در یک اتاق که الان اتاق ریاست مؤسسه است، قرار داشت ولی بعدها کتابخانه به زیرزمین ساختمان مرکزی انتقال یافت و واقعاً شکل یک کتابخانه تخصصی پیدا کرد. آن‌طور که حافظه‌ام یاری می‌کند، این انتقال بعد از بازنشستگی دکتر سالکی انجام گرفت.
ممکن است حافظه‌ام بیست‌واندی سال پیش را دقیق به یاد نیاورد یا در ثبت تاریخی وقایع اشتباهی کرده باشد؛ برای رفع این نقیصه از خانم‌ها مه‌لقا اشتری و سونیا تیماریان که قریب به سه دهه با دکتر سالکی همکار بوده‌اند، تقاضا کردم درباره ویژگی‌های دکتر سالکی نکاتی برایم بنویسند. خانم مه‌لقا اشتری که چند سال بعد از بازنشستگی دکتر سالکی، مسئولیت کتابخانه را بر عهده داشت، درباره ویژگی‌های اجتماعی دکتر سالکی نوشته:«روابط اجتماعی دکتر سالکی فوق‌العاده خوب بود. مؤدب، نجیب و آداب‌دان بود و همواره اگر جایی می‌رفتند که به همراه خانمی بودند، حق تقدم را به خانم‌ها می‌دادند.» درباره اخلاق حرفه‌ای زنده‌یاد سالکی یادآور شده:«کتاب‌شناس بسیار حاذق و قوی در حوزه فلسفه و علوم مرتبط با آن بودند. در حوزه انتخاب کتاب و فهرست‌نویسی حرفه‌ای (چه توصیفی و چه موضوعی) تسلط داشتند. کتاب‌ها را خیلی خوب معرفی می‌کردند. به لحاظ موضوعی کل کتاب‌های کتابخانه را به گونه‌ای معرفی می‌کردند که در مخاطبش شوق خواندن ایجاد می‌شد. مخصوصاً به دانشجویان در خصوص پایان‌نامه‌ها خیلی کمک می‌کرد. بنده (مه‌لقا اشتری) خودم در دوره کارشناسی ارشد از نظرات و راهنمایی‌های ایشان بهره بسیار بردم. در زمان برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب بسیار فعال بود و در انتخاب کتاب کمک بسیار مؤثری می‌کرد. در واقع کتاب‌شناس و دوستدار کتاب بود.»
خانم سونیا تیماریان هم درباره اخلاق و منش شخصی و حرفه‌ای دکتر سالکی برایم نوشته:«ایشان در انتقال آنچه آموخته، انسانی بسیار سخاوتمند بودند. صبور، مهربان و بی‌دریغ در بخشیدن دانش و تجربه‌شان بودند. من بدون هیچ‌گونه آشنایی و آگاهی از مقوله‌ای به نام کتابداری پا به کتابخانه انجمن حکمت و فلسفه ایران گذاشتم و بخت با من یار بود که ایشان سرپرستی کتابخانه را عهده‌دار بودند. بنده نه‌تنها بسیار از ایشان آموختم، بلکه به رشته کاری‌ام بسیار علاقه‌مند شدم. محیط کتابخانه به واسطه حضور ایشان فضایی گرم، صمیمی و دوست‌داشتنی بود. ایشان چه در زمینه کاری و چه در دشواری‌های زندگی برای من همچون برادر بزرگ‌تر، دوست‌ و راهنما بودند و همیشه قدردان محبت‌ها و آموزه‌های‌شان خواهم بود.»
 
تربیت نسلی از مترجمان فلسفه
دکتر سالکی نویسندگی را از ترجمه شروع کرد. طرح پژوهشی ایشان در انجمن حکمت و فلسفه نیز ترجمه کتاب «یهودیت؛ بررسی تاریخی» اثر ایزیدور اپستاین بود که مؤلف آن سرگذشت آیین یهود را در بستر تاریخی بررسی کرده بود. در آن زمان ما منبع فارسی درباره یهودیت و تاریخ و فرهنگ قوم یهود یا نداشتیم یا به‌ندرت منابع تخصصی داشتیم. ایشان این خلأ تحقیقاتی را به‌درستی حس کرد و این کتاب هنوز هم در رشته‌های دین‌پژوهی کشور یک منبع به شمار می‌رود. بعد از این کار ایشان، کار آموزش فلسفه دین به‌عنوان رشته تحصیلی جدی‌تر گرفته شد و در ادامه، ترجمه‌اش را بر مجموعه آثار محققی به نام میرچا الیاده/Mircea Eliade، متفکر رومانیایی و یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین متفکران و پژوهشگران در حوزه دین‌پژوهی، اسطوره‌شناسی و فلسفه متمرکز کرد. الیاده در مطالعات ادیان، اسطوره‌شناسی و دین‌پژوهی، فلسفه و فرهنگ در سایر کشورها صاحبنام شده بود ولی تا آن زمان در ایران چندان شهرتی نداشت. الیاده در رشته‌ فلسفه و ادیان با ترجمه فارسی کتاب «مقدس و نامقدس؛ ماهیت دین» که دکتر سالکی آن را به انجام رسانید، شناخته و مشهور شد. سالکی کتاب سه‌جلدی «تاریخ اندیشه‌های دینی» الیاده را نیز به فارسی برگرداند. جلد اول این دوره از عصر حجر تا اسرار الئوسیس، جلد دوم از گوتمه بودا تا پیروزی مسیحیت و جلد سوم از محمد(ص) تا عصر اصلاحات را شامل می‌شود.
سالکی آثار زیادی از خود بجا گذاشته ولی الان همه آنها را در حافظه ندارم. می‌دانم که ایشان در کار ترجمه متون فلسفی از انگلیسی به فارسی دقیق‌النظر بود و زحمات فراوانی در ارتقای ترجمه متون فلسفی کشید و در سال‌های اخیر، انتشار ترجمه خود از کتاب «تفسیری از دین؛ پاسخ‌های انسان به امر متعالی» اثر جان هیک را به انتشارات کرگدن سپرد. ترجمه ایشان از کتاب «عرفان مسیحی و بودایی» اثر دایستز تیتارو سوزوکی، با همکاری یکی از دانشجویان انجام گرفت. ایشان کار علمی مشترک با دانشجویان دکتری بخصوص در حوزه فلسفه دین در چندین عنوان کتاب و تعداد قابل‌توجهی مقاله مشترک دارد. دکتر سالکی در تربیت نسل مترجم فلسفه حوصله فراوان داشت. اگر دانشجو  یا محققی برای راهنمایی معادل‌یابی اصطلاحات به ایشان رجوع می‌کرد، ساعت‌ها به دانشجو منابع مختلف در زمینه ریشه‌یابی اصطلاحات و... را معرفی می‌کرد. ایشان مقالات مشترکی با دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه‌ها دارد. همکار محترم بنده، جناب سالکی در مقطع کارشناسی ارشد به دانشجویان روش تحقیق و نیز تکمیل مجموعه‌ها در کتابخانه یاد می‌داد. آموزش عملی کتاب‌شناسی تخصصی فلسفه و بخصوص فلسفه دین یکی از ویژگی ایشان است. زمانی که ایشان در انجمن فلسفه ایران همکارمان بود، کتابخانه‌ انجمن مستقل نبود و زیر نظر پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی فعالیت می‌کرد. بودجه کتابخانه هم از پژوهشگاه تعیین می‌شد. در آن موقع بودجه کتابخانه‌ها خیلی مضیق بود تا چه رسد به کتابخانه‌ای که زیرمجموعه یک پژوهشگاه باشد؛ در خوشبینانه‌ترین شکل آن، اگر بودجه قطع نشود، قطره‌چکانی می‌شود. با این وصف بازهم کافی بود دانشجویی برای موضوعی در مقطع کارشناسی یا دکتری به سراغ کتابخانه انجمن حکمت و فلسفـه ایران می‌آمد و به لحاظ معرفی منابع تخصصی در موضوع خود، راهنمایی می‌خواست. سالکی طوری رفتار عالمانه مؤثری داشت که دانشجو خود به‌ خود جذب انجمن می‌شد. ساعات زیادی از روز را در کتابخانه انجمن به‌سر می‌برد. سالکی در راهنمایی دانشجویان کمک شایان توجهی می‌کرد. این روش حسنه‌ای است که همکاران کتابخانه در دوره ریاست آقای سالکی، آن را به همکاران دو-سه نسل بعد از خود نیز انتقال دادند. سالکی مثل همه همکاران کتابخانه به مالکیت کتاب کتابخانه حساس بود. رفتار اداری ایشان با همکاران کتابخانه بسیارسازگار بود. جمع آنها مثل یک خانواده بودند.
در نهایت اگر بخواهم ویژگی‌های شخصیتی و اخلاقی مرحوم دکتر سالکی را در چند جمله خلاصه کنم، باید از چهار ویژگی برجسته و ممتاز ایشان یاد کنم: 1-دوستدار و متعهد به خانواده، 2-اخلاق‌مدار در کار، 3-کتاب‌دوست، ۴- حساس به آگاهی از تازه‌های کتاب (در سطح ملی و بین‌المللی) و ارتقای فن یا علم کتاب‌شناسی.
 تا زمانی که آقای دکتر اعوانی عهده‌دار ریاست مؤسسه بودند، هر سال یک‌بار معمولاً در اردیبهشت ‌که حیاط انجمن زیبایی بهاری خاصی دارد، همه همکاران علمی و اداری و خدماتی به همراه خانواده‌های آنها دعوت می‌شدند. صمیمت خاصی در این میهمانی موج می‌زد. دکتر سالکی هم مثل بقیه همکاران از این گردهمایی به گرمی استقبال می‌کرد. یاد باد آن روزگاران یاد باد. یادش گرامی و نامش در بین همکاران جاودان باد.