در مهمترین رویداد نوآوری و فناوری کشور چه گذشت؟
ققنوس الکامپ؛ روایت دوباره ساختن
آخرین برگ الکامپ ۲۹، یکی از بزرگترین رویدادهای نوآوری و فناوری کشور، میان انبوه صداها، نورها و رفتوآمدها ورق خورد؛ نمایشگاهی که چهار روز، تصویری شلوغ و رنگارنگ از آیندهای پرامید را پیش چشم بازدیدکنندگان گذاشت. شاید انتخاب «ققنوس» برای هویت بصری این دوره نیز از همین منظر معنادار باشد؛ پرندهای که در اسطورهها از دل خاکستر دوباره برمیخیزد و اینبار استعارهای از امید و بازآفرینی در دنیای فناوری ایران شده است.
میترا جلیلی
دبیر گروه علم و فناوری
آینده در الکامپ فقط روی صفحههای نمایش و محصولات جدید دیده نمیشد. از هوش مصنوعی و انرژی خورشیدی تا بازی، سرمایهگذاری، خدمات دیجیتال و دسترسپذیری، هر گوشه نمایشگاه روایتی از فردایی بود که جوانان و فناوران برای ساختنش تلاش میکنند. در روزهایی که سایه جنگ و اضطراب بر زندگی مردم سنگینی میکند، شاید یکی از مهمترین روایتهای الکامپ امسال همین تلاش برای ساختن تصویری از آینده بود؛ موضوعی که مورد توجه مسئولان کشور هم قرار گرفت. این رویداد نوآورانه با حضور وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات کلید خورد و در سومین روز برگزاری، میزبان معاون اول رئیسجمهور شد. محمدرضا عارف در بازدید از بیستونهمین نمایشگاه الکامپ با اشاره به دستاوردها و پیشرفتهای علمی و فناورانه کشور گفت: نقش دستاوردهای علمی و فناورانه کشور را در دو جنگ تحمیلی اخیر مشاهده کردیم؛ بهگونهای که با بهرهگیری از این فناوریها، در جنگ رمضان شرایط دفاعی کشور هر هفته متفاوت شد و بهبود یافت. او در ادامه رویکرد دولت را حمایت از فعالیتهای علمی و فناورانه از طریق تسهیلگری دانست و یادآور شد: اگر موانع پیش روی توسعه علم و فناوری برطرف شود، اطمینان داریم بخش خصوصی و جوانان دانشمند کشور با سرعت ایران را به افقهای ترسیمشده خواهند رساند.
عارف در ادامه گفت: پیشرفت در فناوریهای نوظهور و ICT از اولویتهای اصلی سند چشمانداز بیستساله کشور است و رهبر شهید انقلاب نیز دستیابی ایران به جایگاه تکرقمی جهان در حوزه هوش مصنوعی را ترسیم کرده بودند و امیدواریم در آینده نزدیک به این جایگاه دست یابیم. معاون اول رئیس جمهور در پایان از بخش های مختلف نمایشگاه الکامپ بازدید کرد و از نزدیک در جریان پیشرفت های حوزه نوآوری، فناوری و استارتاپ های کشور قرار گرفت.
از اقتصاد دیجیتال تا چهره انسانی فناوری
در رویداد امسال، در یکسو پلتفرمها، صندوقهای سرمایهگذاری و بانکها از مسیرهای تازه اقتصاد دیجیتال میگفتند و کمی آنطرفتر، هوش مصنوعی آرامآرام از صفحههای نمایش بیرون آمده و به دل محصولات راه یافته بود تا نشان دهد قرار است فراتر از یک ابزار باشد. انرژی خورشیدی و باتریها از آیندهای سبزتر و مدیریت هوشمندتر انرژی میگفتند و در گوشهای دیگر، عاشقان دنیای دیجیتال در بازی غرق شده بودند. غرفههایی که مدام رنگ عوض میکردند، بازیهایی که کودکان و بزرگترها را دور خود جمع میکردند، آدمهایی که با پوشیدن لباس روبات خودشان به بخشی از نمایش فناوری تبدیل شده بودند و کودکانی که برای ارائه ایدههایشان در رویداد «تینواستارز» حضور داشتند، همه قطعههایی از پازل نمایشگاه و تصویری امیدآفرین و پرنشاط بودند.
اما میان این همه هیاهوی فناوری، چهرهای انسانیتر هم دیده میشد. سرمایه فقط در صندوقها و پلتفرمها جریان نداشت و فناوری تنها به دنبال ساختن آیندهای سریعتر و هوشمندتر نبود. در رویداد «توانتک»، تلاش برای ساختن آیندهای دیجیتال، انسانیتر و دسترسپذیرتر برای گروهی از جامعه جریان داشت که گاه از چشم دیگران دور میمانند.
میان این همه فناوری، ردپای مهربانی هم دیده میشد. یک سلفی کودکانه در غرفهای، هزینه کولهپشتی یک دانشآموز را تأمین میکرد؛ نام و یاد کودکان میناب زنده میشد و در غرفهای دیگر، لبخند یک بازدیدکننده برای کودکان مبتلا به سرطان معنایی فراتر از یک عکس داشت؛ چرا که با ثبت هر لبخند، مبلغی برای حمایت از این کودکان اختصاص مییافت.
الکامپ ۲۹ حالا به پایان راه رسیده و چراغ غرفهها خاموش است؛ اما آنچه از این رویداد چهارروزه باقی مانده، تنها خاطره یک نمایشگاه شلوغ در محل دائمی نمایشگاههای بینالمللی تهران نیست. الکامپ تصویری از جامعهای را به جا گذاشت که با شتاب به سمت عصر داده و ارتباطات حرکت میکند و در عین حال تلاش دارد این آینده را نه فقط هوشمندتر و سریعتر، بلکه انسانیتر و برای همه دسترسپذیرتر بسازد. شاید ققنوس این دوره هم قرار بود همین را بگوید: فناوری، اگر قرار است از دل جنگ و بحران برخیزد، باید چیزی بیش از محصول و نمایش باشد؛ باید راهی برای دوباره ساختن آینده پیدا کند.
مقابله با قاچاق سوخت در یک طرح ملی
یکی از محصولات ارائهشده در این نمایشگاه، در حوزه ردیابی و مدیریت هوشمند ناوگان حملونقل و مقابله با قاچاق سوخت بود؛ حوزهای که با پروژه ملی مدیریت مصرف سوخت خودروهای سنگین پیوند خورده است.
محمدمعین فتحعلیان، از فعالان یک شرکت دانشبنیان، درباره این طرح میگوید پروژه اصلی این شرکت در حوزه ردیاب است و در اجرای طرح ملی «سیپاد» (سامانه یکپارچه پیمایش و اختصاص سوخت) کاربرد دارد. این پروژه برای جلوگیری از قاچاق گازوئیل خودروهای سنگین و با هدف مدیریت دقیق مصرف سوخت اجرا شده است.
به گفته او، در این طرح هر خودروی دیزلی فعال در حملونقل عمومی باید به دستگاه موقعیتیاب هوشمند (GPS) مجهز شود تا مسیر و مسافت طیشده بهطور لحظهای ثبت و به سامانه مرکزی ارسال شود. بر اساس دادههای پیمایش و اسناد حمل، مقدار سوخت مورد نیاز هر خودرو محاسبه و سهمیه آن تخصیص مییابد. به این ترتیب، سهمیه سوخت بر مبنای پیمایش واقعی تعیین میشود و امکان دریافت مازاد یا عرضه خارج از شبکه کاهش مییابد.
فتحعلیان همچنین از سیستم پایش هوشمند خودروهای سنگین خبر میدهد که در اتوبوسها نیز کاربرد دارد و با استفاده از دوربین، وضعیت راننده، سرعت و مدت زمان رانندگی را پایش میکند.
ایجنتهای هوش مصنوعی که فارسی را میفهمند
در بخش دیگری از نمایشگاه الکامپ، رقابت بر سر آینده هوش مصنوعی شکل دیگری داشت. مجموعه «نقطه» با ارائه ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی و ایجنتهای بومی، تلاش کرده بود کاربرد این فناوری را از یک چتبات ساده فراتر ببرد و آن را به ابزاری برای انجام بخشی از کارهای روزمره و تخصصی کاربران تبدیل کند.
علی مرادی از فعالان این مجموعه میگوید: در بخش ایجنتهای برنامهنویسی و ایجنت عمومی، مدل و محصول توسط «نقطه» توسعه داده و تلاش شده ابزارها متناسب با نیاز بازار ایران ارائه شوند. برای نمونه، این سیستم میتواند در منابع فارسی جستوجو کند و در حوزههایی مانند قوانین مالیاتی ایران آموزش ببیند. همچنین در بخش برنامهنویسی، امکان ارتباط با سرویسهای ایرانی مانند درگاههای پرداخت را دارد.
یکی از قابلیتهای این محصول، انجام برخی کارها تنها از طریق گفتوگوی فارسی است. به گفته مرادی، کاربران میتوانند با این روش فایلهایی مانند پاورپوینت، PDF، اکسل و ورد، تولید یا ویرایش کنند و حتی یک پلتفرم را از مرحله ایده تا کدنویسی و استقرار روی سرور پیش ببرند، بدون آنکه دانش کامل برنامهنویسی داشته باشند.
مرادی تفاوت اصلی این محصول با مدلهای جهانی را در شناخت فضای ایران میداند. به گفته او، «نقطه» میتواند قوانین عمومی کشور، مقررات مالیاتی و فرآیندهای مالی سازمانها را درک کند و خود را با ساختار هر مجموعه تطبیق دهد. یکی از کاربردهای این قابلیت، دستیار مالی است که میتواند متناسب با قوانین و فرآیندهای مالی یک سازمان آموزش ببیند.
البته کاربردهای این هوش مصنوعی به برنامهنویسی و امور مالی محدود نمیشود. تولید محتوای بازاریابی، ساخت عکس و ویدیو، مدلسازی سهبعدی، تولید صدا و تبدیل متن به صدا نیز از دیگر قابلیتهایی است که این مجموعه برای محصول خود برشمرده است.
او میگوید: در واقع، هدف از این بومیسازی آن است که کاربر ایرانی در کنار بهرهگیری از قابلیتهای عمومی هوش مصنوعی، ابزاری در اختیار داشته باشد که با زبان فارسی و فضای حقوقی و کسبوکار داخل کشور نیز ارتباط بهتری برقرار کند.
از ایده تا ساخت با هوش مصنوعی
در غرفهای دیگر، از AI Canvas بهعنوان ابزاری برای طراحی و اجرای معماری زیرساخت ابری با کمک هوش مصنوعی رونمایی شد. بازدیدکنندگان با عبور از دالانی آبیرنگ و مهآلود، با مراحل مختلف کار، از تولد یک ایده تا رسیدن به محصول نهایی آشنا میشدند.
این ابزار با استفاده از تعامل متنی و صوتی، درخواست کاربر را از مرحله سفارش نوع کسبوکار دریافت کرده و معماری ابری مورد نیاز برای راهاندازی محصول را فراهم میکند؛ قابلیتی که میتواند بخشی از مسیر راهاندازی یک کسبوکار دیجیتال را برای کاربران سادهتر کند.
ضرورت بزرگ شدن بازار امنیت سایبری
موضوع امنیت سایبری نیز در این نمایشگاه نمود ویژهای داشت. بسیاری از بانکها و صندوقهای سرمایهگذاری از تلاشهای خود برای تأمین امنیت زیرساختها گفتند و پلتفرمهای آنلاین خرید طلا نیز بر اهمیت این موضوع تأکید داشتند.
معاون امنیت فناوریهای سایبری مرکز راهبردی افتای ریاستجمهوری نیز در نشست تخصصی «توسعه صنعت افتا؛ از مجوز تا اعتماد»، بر ضرورت توسعه بازار امنیت سایبری، تقویت شرکتهای داخلی، تربیت و حفظ نیروی انسانی متخصص و تدوین نقشه راه توسعه صنعت افتا تأکید کرد. زهرا آخوداد با اشاره به کمبود شرکتهای بزرگ و قدرتمند در حوزه امنیت سایبری، بر استفاده از ظرفیت استارتاپها تأکید میکند. به اعتقاد او، حقوق پایین متخصصان امنیت سایبری در بخش دولتی نیز موجب شده بخشی از نیروهای متخصص از بدنه دولت جدا شوند؛ بنابراین برای جذب و حفظ نیروی انسانی باید کیک اقتصادی صنعت امنیت سایبری بزرگتر و فرصتهای بیشتری برای ورود نسل جوان به صنعت افتا ایجاد شود.
او همچنین از تدوین دو سند راهبردی در این حوزه خبر میدهد. یکی از این اسناد، «سند توسعه صنعت افتا» است که نقشه راه پنج ساله توسعه این صنعت را ارائه میکند. به گفته آخوداد، پیشنویس این سند آماده شده و در حال جمعبندی است و پیشبینی میشود طی یک ماه آینده نهایی شود.
معاون امنیت فناوریهای سایبری مرکز راهبردی افتای ریاستجمهوری، سند دوم را «سند نظام اعتباربخشی» عنوان میکند که در مرحله پیشنویس قرار دارد. به گفته او، در این سند سه رکن برای ارزیابی محصولات در نظر گرفته شده است: ارزیابی امنیتی، ارزیابی کارکردی و بررسی اعتبار شرکت. پیشنویس این سند نیز آماده شده و قرار است طی دو هفته آینده برای دریافت نظرات بخش خصوصی ارائه تا پس از جمعبندی دیدگاهها نهایی شود.
الکامپیچ؛ جایی برای ایدههای جوان
در نهایت بازآفرینی و امید جوانان، در رویداد «الکامپیچ» نمایشگاه امسال عینیت یافت؛ جایی که تیمهای جوان ایدههایشان را روی صحنه آوردند تا در برابر داوران، سرمایهگذاران و فعالان فناوری، در زمانی کوتاه از آینده کسبوکار خود دفاع کنند.
امسال ۷۵ تیم استارتاپی از سراسر کشور در این رویداد حضور داشتند تا با فراهم شدن زمینه ارتباط مستقیم آنها با سرمایهگذاران، مسیر جذب سرمایه برای این تیمهای نوآور تسهیل شود. بیشترین تعداد تیمها نیز در حوزههای هوش مصنوعی و امنیت سایبری فعالیت داشتند و حدود ۱۸ تیم با موضوعات مرتبط با این دو حوزه در «الکامپیچ» حضور داشتند.
این تیمها طی چهار روز و در هشت بخش صبح و بعدازظهر، طرحها و ایدههای خود را ارائه کردند. هر روز بین ۱۷ تا ۲۰ تیم به ارائه طرحهای خود پرداختند و سه داور، تیمها را از جنبههای مختلف از جمله مدل کسبوکار، فناوری، نوآوری ایده و راهکارهای پیشنهادی ارزیابی کردند.
امسال برخلاف دوره گذشته، رتبهبندی اول تا پنجم وجود نداشت و پنج تیم بهعنوان برگزیده در پنج حوزه مختلف معرفی شدند: نوآورانهترین ایده، بهترین فناوری، بهترین ارائه، بهترین مدل کسبوکار و بهترین محصول.
در پایان رویداد نیز کتابچهای شامل خلاصه ایده، موضوع فعالیت و ظرفیتهای کسبوکاری تمامی تیمهای حاضر تهیه شد و در اختیار انجمن سرمایهگذاران قرار گرفت تا این تیمها به سرمایهگذاران فعال در حوزه سرمایهگذاری خطرپذیر معرفی شوند. در مراسم اختتامیه، پنج تیم برگزیده انتخاب شدند. تیم «بنا» عنوان بهترین ارائه را کسب کرد و «روبات صندوقدار هوشمند ایرپوز» بهعنوان بهترین محصول انتخاب شد. جایزه بهترین مدل کسبوکار به «گیمیپال» و جایزه نوآورانهترین ایده به «رتینو» برای استفاده از هوش مصنوعی در تشخیص سرطان دهانه رحم رسید. «مهرزیستک» نیز جایزه بهترین فناوری را برای کیت هوشمند آمادهسازی اسپرم دریافت کرد.
همچنین با حمایت صندوق سرمایهگذاری خطرپذیر هامرز، پنج تیم فعال در حوزه هوش مصنوعی شامل «اینترپرایز AI»، «اسمارت ۹۸»، «هرماتو»، «کامیتزو» و «ایران آنالیتیکس» حمایت مالی دریافت میکنند.
بــــرش
بامهایی که نیروگاه خورشیدی میشوند
کافی بود کمی در نمایشگاه الکامپ قدم بزنید تا از دیدن تنوع محصولات و توانمندی ۳۵۰ شرکتکننده حاضر در ۱۴ سالن نمایشگاه بینالمللی تهران به وجد بیایید؛ محصولاتی که شعار «هوش مصنوعی، امنیت دیجیتال؛ آینده ایران» نمایشگاه امسال در آنها تبلور یافته بود. این بار حضور شرکتهای فعال حوزه انرژی و پلتفرمهای هوشمند این حوزه در الکامپ، پیوند روزافزون صنعت انرژی با فناوری و خدمات دیجیتال را به نمایش گذاشته بود. با توجه به ناترازیهای موجود در حوزه گاز و برق، حضور این شرکتها برای حل یکی از چالشهای مهم کشور که برخی از آن به عنوان پاشنه آشیل انرژی یاد میکنند، امیدبخش بود.
یکی از شرکتهایی که با همین رویکرد در الکامپ ۲۹ حضور داشت، پلتفرم هوشمند «برق تو» بود که در حوزه انرژی خورشیدی فعالیت میکند. این شرکت دانشبنیان با وزارت نیرو همکاری دارد و تلاش میکند مردم را با انرژی پاک و برق خورشیدی آشتی دهد. سلمانی، از فعالان این شرکت دانشبنیان، درباره فعالیتهای آن میگوید: «با توجه به وضعیت جغرافیایی کشور، باید از انرژیهای تجدیدپذیر همچون خورشید، آب و باد برای تولید برق بهره گرفت. یکی از محورهای فعالیت ما نیز توسعه نیروگاههای خورشیدی خانگی است؛ حوزهای که متقاضیان زیادی دارد.»
این پلتفرم با همکاری وزارت نیرو به یکی از مجریان طرح «بامنیرو» برای احداث نیروگاههای خورشیدی خانگی تبدیل شده است. به گفته سلمانی، وزارت نیرو تسهیلاتی برای احداث این نیروگاهها در نظر گرفته و ثبتنام متقاضیان و بخشی از فرآیند را به پلتفرمهای دارای مجوز سپرده است.
او میگوید تاکنون حدود ۱۰ هزار نفر از سراسر کشور برای این طرح در پلتفرم آنها ثبتنام کردهاند؛ موضوعی که به گفته او نشاندهنده علاقه مردم به انرژی پاک است، اما میان تعداد متقاضیان و طرحهای اجراشده فاصله معناداری وجود دارد. سلمانی معتقد است وزارت نیرو باید مسیر احداث نیروگاههای خورشیدی خانگی را هموارتر کند، چرا که مردم آمادگی همراهی با این طرح را دارند. او تهران را به دلیل مشکلات آپارتماننشینی چندان مناسب اجرای طرح «بامنیرو» نمیداند و میگوید شهرهایی مانند کرمان، شیراز، اصفهان و برخی شهرهای جنوبی ظرفیت بیشتری برای اجرای این طرح دارند. به گفته سلمانی، تابش بالا تنها مؤلفه مورد نیاز برای ساخت نیروگاههای خانگی نیست و در برخی شهرها دمای بالا میتواند با کاهش راندمان پنلهای خورشیدی، امکان اجرای طرح را محدود کند.
در کنار پلتفرمهای ارائهدهنده خدمات انرژی، شرکتهای فعال در حوزه تجهیزات و فناوریهای ذخیرهسازی نیز در الکامپ حضور داشتند؛ حوزهای که با توسعه انرژیهای تجدیدپذیر اهمیت بیشتری پیدا کرده است. ابراهیم نیکخواه، متخصص الکترونیک قدرت و استاد دانشگاه، درباره ضرورت استفاده از سیستمهای ذخیرهساز انرژی میگوید: «با توجه به روزهای ابری، بارانی، برفی یا بدون باد در طول سال، همه سیستمهای انرژی تجدیدپذیر عدم قطعیت دارند و برای تزریق پایدار انرژی به شبکه، به سیستمهای ذخیرهساز نیاز داریم.» او تأکید میکند: «دنیا به سمت مدیریت انرژی حرکت کرده و ما هم ناچاریم وارد این حوزه شویم.»
بــــرش
پلی میان افراد دارای معلولیت و دنیای فناوری
در میان غرفههای فناورانه الکامپ ۲۹، برخی مجموعهها نه برای نمایش یک محصول، بلکه برای طرح یک مطالبه اجتماعی در حوزه فناوری حضور داشتند. مؤسسه آموزشی نیکوکاری رعد از طریق رویداد «توانتک»، با هدف پیوند دادن افراد دارای معلولیت با دنیای فناوری در نمایشگاه حضور داشت. پرهام اسداللهزاده، کارشناس این مؤسسه که خود از ویلچر استفاده میکند، میگوید: «میخواهیم پلی میان افراد دارای معلولیت و دنیای تکنولوژی باشیم. این ارتباط میتواند برای کسب استقلال بیشتر و بهبود کیفیت زندگی به افراد دارای معلولیت کمک کند.»
او ادامه میدهد: «ما اینجا در گفتوگو با طراحان و متخصصان حوزه فناوری، چالشهای افراد دارای معلولیت را مطرح میکنیم تا توجه به این قشر از ابتدای طراحی محصولات و خدمات دیجیتال مورد توجه قرار گیرد. در واقع میتوانیم از طریق نیروهای متخصص در حوزه دسترسپذیری دیجیتال، از ابتدای پروژه در کنار آنها باشیم.» شاید یکی از ملموسترین بخشهای حضور رعد در نمایشگاه، «چالش هممسیر» بود؛ تجربهای که بازدیدکننده را برای چند دقیقه روی ویلچر مینشاند تا مسیر نمایشگاه را از زاویهای متفاوت ببیند.
اسداللهزاده میگوید: «وقتی فرد روی ویلچر مینشیند، تازه متوجه میشود که ورود به بسیاری از غرفهها بهراحتی امکانپذیر نیست. تلاش ما این است که حداقل این مسأله را یادآوری کنیم تا شرایط مناسبتری فراهم شود.»
