۲۳۰ سینما از ۲۶ استان به طرح تسهیم از مبدأ پیوستند

فروش بلیت، تا روز ملی سینما یکپارچه می شود

نرگس عاشوری 
گروه فرهنگی


شش هفته از آغاز اجرای طرح «تسهیم از مبدأ فروش بلیت سینما» گذشته است؛ طرحی که از ۳۰ تیرماه ۱۴۰۵ وارد مرحله اجرایی شد و حالا بر اساس آخرین آمار اعلام‌ شده، ۲۳۰ سینما در ۲۶ استان کشور به آن پیوسته‌اند. این آمار در شرایطی ثبت شده که مطابق برنامه‌ریزی انجام‌ شده، قرار است فرآیند پیوستن سینماهای سراسر کشور تا ۲۱ شهریورماه و همزمان با روز ملی سینما تکمیل شود. بنابراین طرح در فاصله‌ای حدوداً ۴۳ روزه از زمان آغاز تا زمان اعلام این آمار، توانسته حضور خود را به بخش عمده جغرافیای سینمای ایران گسترش دهد.
 با احتساب 31 استان کشورمان، حضور طرح در ۲۶ استان به معنای پوشش حدود ۸۴ درصد از استان‌های کشور است. این نسبت نشان می‌دهد توسعه استانی طرح با سرعت نسبتاً بالایی دنبال شده است. در واقع، برای رسیدن از ۲۶ استان به پوشش کامل، تنها پنج استان دیگر باقی مانده‌اند؛ استان‌هایی که بر اساس جدول زمان‌بندی، خراسان رضوی، اصفهان، گیلان، لرستان و مازندران هستند و قرار است تا ۲۱ شهریورماه به این فرآیند ملحق شوند.
با این حال، یک نکته مهم در تحلیل این آمار وجود دارد: تعداد استان‌ها الزاماً معادل سهم واقعی طرح از بازار سینمای کشور نیست. ممکن است یک استان از نظر تعداد سینما سهم بالایی داشته باشد و استان دیگری با وجود تعداد سینماهای کمتر، بخش قابل توجهی از فروش را به خود اختصاص دهد. از همین رو، برای ارزیابی دقیق‌تر، لازم است در کنار عدد ۲۳۰ سینما، سهم این سینماها از کل تعداد سالن‌ها، تعداد صندلی‌ها، تعداد بلیت‌های فروخته‌شده و ارزش ریالی فروش سینما نیز منتشر شود.

۲۳۰ سینما؛ عددی مهم
اما نیازمند مخرج آماری
 عدد ۲۳۰ سینمای پیوسته به طرح، مهم‌ترین شاخص کمی اعلام‌ شده در شش هفته اول است، اما به‌تنهایی نمی‌تواند تصویری کامل از میزان نفوذ «تسهیم از مبدأ» ارائه کند. در واقع، پرسش اصلی این نیست که چند سینما به طرح پیوسته‌اند، بلکه این است که چه سهمی از بازار فروش بلیت سینمای کشور اکنون تحت این سازوکار قرار دارد؟
برای نمونه، اگر بخش قابل‌توجهی از سینماهای بزرگ و پرفروش کشور در میان این ۲۳۰ سینما قرار داشته باشند، اثر اقتصادی طرح می‌تواند بسیار بیشتر از حالتی باشد که عمده سینماهای عضو، سالن‌های کوچک و کم‌فروش باشند. بنابراین شاخصی مانند «درصد فروش تحت پوشش طرح» می‌تواند معیار دقیق‌تری برای سنجش موفقیت آن باشد.
از سوی دیگر، سرعت توسعه طرح نیز قابل توجه است. با در نظر گرفتن شش هفته اجرای اعلام‌ شده، میانگین حضور طرح در حدود ۴.۳ استان در هر هفته بوده است؛ البته این عدد صرفاً یک میانگین محاسباتی است و به معنای ثابت بودن نرخ توسعه در تمام هفته‌ها نیست. با توجه به اینکه پنج استان باقی‌مانده نیز قرار است تا ۲۱ شهریور به طرح اضافه شوند، مرحله پایانی ممکن است از نظر اجرایی اهمیت بیشتری داشته باشد، چرا که در میان این استان‌ها، چند قطب مهم سینمایی کشور نیز قرار دارند.
در این میان، انتشار منظم داده‌های دقیق می‌تواند به افکارعمومی و فعالان صنعت سینما امکان دهد میزان موفقیت طرح را مستقل از اظهارنظرهای کلی ارزیابی کنند. تعداد تراکنش‌های مشمول، مبلغ فروش، میانگین زمان تسویه، میزان مغایرت مالی و مقایسه این شاخص‌ها با دوره پیش از اجرای طرح، از جمله داده‌هایی هستند که می‌توانند تصویری واقعی‌تر از عملکرد آن ارائه دهند.

از فروش بلیت
تا بازطراحی مسیر گردش درآمد
«تسهیم از مبدأ» صرفاً یک تغییر فنی در نحوه فروش بلیت نیست؛ اهمیت اصلی آن به نحوه گردش و تخصیص درآمد حاصل از فروش بازمی‌گردد. مطابق اعلام سینماشهر، فروش آنلاین سینماهای استان‌ها نیز بر اساس ضوابط مصوب شورای صنفی نمایش، به‌صورت خودکار مشمول فرآیند تسهیم از مبدأ خواهد بود. 
ورود سامانه‌های فروش آنلاین به این فرآیند، از منظر شفافیت مالی اهمیت ویژه‌ای دارد. هرچه اطلاعات فروش از لحظه انجام تراکنش دقیق‌تر ثبت و به فرآیند تسویه متصل شود، امکان کاهش خطاهای انسانی و مغایرت‌های مالی افزایش می‌یابد. در چنین شرایطی، هدف طرح می‌تواند فراتر از سرعت‌بخشیدن به تسویه‌ها باشد و به سمت ایجاد یک زنجیره مالی شفاف‌تر میان سینمادار، تهیه‌کننده و پخش‌کننده حرکت کند.
البته آثار واقعی این تغییر زمانی مشخص خواهد شد که داده‌های پس از اجرای طرح با وضعیت پیش از آن مقایسه شود. برای مثال، اگر متوسط زمان تسویه کاهش یابد، میزان مغایرت حساب‌ها کمتر شود و سهم فروش ثبت‌شده و قابل ردیابی افزایش پیدا کند، می‌توان گفت طرح به اهداف زیرساختی خود نزدیک شده است. در غیر این صورت، صرف افزایش تعداد سینماهای عضو نمی‌تواند به‌تنهایی نشانه موفقیت کامل باشد.

روز ملی سینما
آزمون بزرگ «تسهیم از مبدأ»
 طرح «تسهیم از مبدأ» در اولین مرحله با فیلم‌های «زنده‌شور»، «استخر» و «لباس شخصی» در ۳۰ تیرماه آغاز شد. سپس در روزهای بعد، عناوینی مانند «نبرد با خرچنگ»، «جزیره جیمز باند»، «پنهان»، «سقف»، «ناپلئون در باغ زردآلو» و «سفینه نجات» نیز به فرآیند اضافه شدند. در مجموع، بر اساس فهرست اعلام‌ شده، ۹ عنوان فیلم در مراحل آغازین اجرای طرح قرار گرفته‌اند.
اما تعداد فیلم‌ها نیز مانند تعداد سینماها، تنها یک شاخص کمی اولیه است. اهمیت اقتصادی هر عنوان به میزان فروش آن بستگی دارد. اضافه‌شدن یک فیلم پرفروش می‌تواند از نظر ارزش ریالی تراکنش‌ها تأثیری به‌مراتب بیشتر از چندین فیلم کم‌فروش داشته باشد. بنابراین در مرحله بعد، انتشار میزان فروش فیلم‌های مشمول طرح می‌تواند تصویر دقیق‌تری از وزن اقتصادی این فرآیند ارائه کند.
 اکنون نقطه‌عطف طرح، ۲۱ شهریورماه، روز ملی سینماست؛ تاریخی که برای تکمیل پوشش سراسری تعیین شده است. اگر این برنامه بدون تأخیر اجرا شود، «تسهیم از مبدأ» در کمتر از دو ماه از آغاز فعالیت خود، از ۲۶ استان به پوشش کامل کشور خواهد رسید.
با این حال، رسیدن به پوشش ۳۱استان پایان مسیر نیست، بلکه آغاز مرحله‌ای است که در آن باید نتیجه واقعی این تغییر زیرساختی سنجیده شود. آمار ۲۳۰ سینما در ۲۶ استان نشان می‌دهد طرح از نظر توسعه جغرافیایی حرکت قابل توجهی داشته است، اما قضاوت نهایی درباره موفقیت آن نیازمند داده‌هایی فراتر از تعداد سینماهای عضو است. سهم فروش تحت پوشش، سرعت تسویه، میزان کاهش مغایرت‌ها و شفافیت گردش مالی شاخص‌هایی هستند که می‌توانند مشخص کنند «تسهیم از مبدأ» صرفاً یک طرح اجرایی بوده یا به یک اصلاح پایدار در اقتصاد سینمای ایران تبدیل خواهد شد.