در اولین آیین «جایزه دیپلماسی فرهنگی و عمومی جمهوری اسلامی ایران» مطرح شد
ظرفیتهای نامتناهی ایران برای روایت و تصویرگری در عرصه جهانی
نخستین دوره جایزه دیپلماسی فرهنگی و عمومی جمهوری اسلامی ایران با هدف شناسایی و تجلیل از کنشگران اثرگذار در عرصه بین المللی و روایتگران تصویر واقعی ایران با حضور محمدرضا عارف معاون اول رئیس جمهور، حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، سید رضا صالحی امیری، وزیر میراث فرهنگی و گردشگری، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه و سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی صبح روز سه شنبه ۱۰شهریور در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برگزار شد.
در این مراسم سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: «ایران ویژه و شایسته روایتگری است.» او معتقد است آنچه تاکنون از ایران روایت شده، در برابر آنچه این سرزمین برای گفتن دارد، «کمی از بسیار» است.
ایران؛ یک سرزمین، چندین روایت
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، ایران را پیش از هر چیز «سرزمین تمدن» توصیف کرد و با اشاره به جایگاه کشورمان در فهرست میراث جهانی گفت: «ایران در میان ۱۰ کشور اول جهان از نظر تعداد آثار ثبتشده قرار دارد و با ثبت قلعه الموت، تعداد آثار ایران در فهرست میراث جهانی به ۳۰ اثر رسیده است.»
او همچنین جایگاه ایران در حوزه میراث فرهنگی ناملموس را یادآور شد و آن را یکی دیگر از نشانههای عمق و گستردگی میراث ایرانی دانست. اما در روایت وزیر فرهنگ، ایران در گذشته تاریخی خود متوقف نمیشود. تنوع اقلیمی از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب، یکی از ویژگیهایی است که به باور او ایران را از بسیاری از سرزمینهای دیگر متمایز میکند؛ تنوعی که در بسیاری از مناطق حتی در فاصلهای کوتاه، مجموعهای از اقلیمها و چشماندازهای متفاوت را پیش روی مخاطب قرار میدهد. وجود صدها میراث طبیعی نیز به این ظرفیت میافزاید. از این منظر، روایت ایران میتواند همزمان روایت یک تمدن کهن و یک سرزمین با طبیعت متنوع باشد؛ روایتی که هنوز بخش بزرگی از آن در فضای عمومی جهان بازتاب پیدا نکرده است.
از قنات تا فناوری نانو؛ روایت یک سنت علمی
یکی از محورهای مهم سخنان صالحی، تأکید بر پیشینه علمی ایران بود. او علم و فناوری را بخشی جداییناپذیر از تاریخ تمدن ایرانی دانست و برای توضیح این موضوع به مجموعهای از نمونههای تاریخی و معاصر اشاره کرد: «شهر سوخته، تجربه ایرانیان در مدیریت آب، قنات گناباد و دیگر قناتهای تاریخی، دانشگاه جندیشاپور و وقفنامه رشیدی، در این روایت تنها آثار پراکنده تاریخی نیستند؛ بلکه نشانههایی از یک سنت علمی و تمدنی مستمر به شمار میروند.» وزیر فرهنگ سپس این مسیر را به ایران معاصر پیوند زد و گفت: «جایگاه علمی کشور در دهههای اخیر نیز تغییر کرده است. ایران که در ابتدای انقلاب در رتبه ۵۲ علمی جهان قرار داشت، در سال ۲۰۲۴ به رتبه ۱۷ رسیده و در برخی حوزهها مانند فناوری نانو نیز در میان کشورهای دارای رتبه تکرقمی قرار گرفته است. »
صالحی با کنار هم قرار دادن این نمونهها تلاش کرد نشان دهد که علم در ایران نه محصول دوره معاصر، بلکه یکی از پایههای شکلگیری تمدن ایرانی بوده است. این نگاه، در چارچوب دیپلماسی فرهنگی، اهمیت ویژهای دارد؛ چرا که معرفی ایران به جهان تنها از مسیر ادبیات و هنر یا آثار تاریخی نمیگذرد و دستاوردهای علمی و فناورانه نیز میتوانند بخشی از تصویر امروز ایران باشند.
پنج شاعر برای روایت ایران کافی نیستند
در بخش دیگری از سخنان وزیر فرهنگ، ایران با مفاهیمی چون فلسفه، حکمت، عرفان، معنویت، شعر و هنر تعریف شد. صالحی از ابنسینا، شیخ اشراق و ملاصدرا به عنوان نمایندگان برجسته سنت فلسفی ایران یاد کرد و در کنار آن، ریشههای عرفان و معنویت را از دوره پیش از اسلام تا چهرههایی همچون بایزید بسطامی، غزالی، سیدحیدر آملی و امام خمینی(ره) دنبال کرد. اما شعر، جایگاه ویژهای در این تصویر داشت. به گفته او، شعر در ایران تنها یک قالب ادبی نبوده، بلکه در دورههای مختلف تاریخی به نوعی رسانه عمومی و تخصصی تبدیل شده و در میان اقوام گوناگون ایرانی حضور داشته است.
صالحی با اشاره به جایگاه جهانی شاعران ایرانی، فردوسی، خیام، سعدی، حافظ و مولوی را پنج چهرهای دانست که در شمار شاعران برجسته جهان قرار میگیرند. هنر نیز در ادامه همین زنجیره قرار میگیرد؛ هنری که از ترکیب تنوع اقلیمی، قومی و استمرار تاریخی و تمدنی ایران شکل گرفته است. از این منظر، دیپلماسی فرهنگی میتواند به جای ارائه تصویری تکبعدی از ایران، مجموعهای از روایتهای بههمپیوسته را عرضه کند؛ ایرانِ شعر و موسیقی و هنر، ایرانِ حکمت و عرفان، ایرانِ علم و فناوری و ایرانِ میراث و طبیعت.
برش
«فتح قلبی» و ضرورت روایت ایران
صالحی در ادامه، ایران را سرزمین اسلام و در عین حال سرزمین تنوع و مدارای اجتماعی معرفی کرد. او با اشاره به نقش ایرانیان در شکلگیری و گسترش فرهنگ اسلامی، بر سهم آنان در تولید دانش و فرهنگ اسلامی تأکید کرد و گفت: «پذیرش اسلام در ایران را باید فراتر از یک تحول سیاسی و تاریخی دید. «خاک ایران تصرف نشد، قلب ایران تسخیر شد» و مردم پس از این تحول، پای آن ایستادند.» وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنین تنوع قومیتها، ادیان و مذاهب در ایران را یکی از ویژگیهای دیرپای جامعه ایرانی دانست و در کنار آن، از مقاومت به عنوان یکی دیگر از مؤلفههای هویت تاریخی ایران یاد کرد. او معتقد است: «همین پیشینه تاریخی و فرهنگی، ظرفیت ایران برای ایستادگی در برابر فشارهای خارجی را توضیح میدهد. اما نقطه اتصال همه این موضوعات برای صالحی، «روایتگری» است.»
او با اشاره به تلاشهایی که به گفته او برای منزوی کردن ایران و حذف تصویر این کشور از سپهر عمومی جهان صورت میگیرد، تأکید کرد: «ایران ظرفیت نامتناهی برای روایت و تصویرگری دارد. اولین جایزه دیپلماسی فرهنگی و عمومی جمهوری اسلامی ایران نیز در همین مسیر شکل گرفته است؛ جایزهای که در اولین دوره خود از ۴۵ چهره داخلی و خارجی تجلیل میکند و از نزدیک به ۲۰۰ فعال فرهنگی اثرگذار در خارج از کشور نیز از طریق نمایندگیهای فرهنگی جمهوری اسلامی ایران قدردانی خواهد کرد. در چنین شرایطی، مسأله اصلی تنها «معرفی ایران» نیست؛ بلکه ساختن روایتی چندلایه، مستند و قابل فهم از ایران برای مخاطب جهانی است؛ روایتی که بتواند میان گذشته تمدنی و زندگی امروز ایرانیان پیوند برقرار کند.»
