از همکاریهای مالی و بانکی تا تحکیم امنیت انرژی و توسعه نهادهای حمایت از تجارت و سرمایه گذاری
پیشنهادهای سهگانه ایران روی میز شانگهای
پزشکیان: چنانچه آمریکا به تعهدات خود در یادداشت تفاهم اسلام آباد بازگردد، ایران نیز بلافاصله عمل متقابل خواهد کرد
پوتین: ارتباطات خود با ایران را در تمامی حوزهها استمرار خواهیم بخشید | گوترش: من تنها دبیرکل سازمان ملل بودم که در شورای امنیت، در برابر نماینده آمریکا، حمله به ایران را محکوم کردم بیانیه پایانی اجلاس بیشکک با محکومیت تجاوز به کشورمان حمایت خود از حاکمیت و تمامیت ارضی ایران را اعلام کرد | تحلیل بهاره سازمند و داریوش صفرنژاد از دیپلماسی پزشکیان در بیشکک
رئیسجمهوری روز گذشته را با حضور در بیستوششمین اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای و نشست شانگهای پلاس پشت سر گذاشت. حضوری که در آن علاوه بر تشریح دیدگاههای جمهوری اسلامی ایران درباره تحولات منطقهای و بینالمللی، مجموعهای از پیشنهادها و ابتکارات تهران برای گسترش همکاری میان اعضای این سازمان نیز مطرح شد. پزشکیان در سخنرانیهای خود بر ضرورت تقویت چندجانبهگرایی، احترام به حاکمیت کشورها، مقابله با یکجانبهگرایی و پرهیز از رویکردهای مبتنی بر زور تأکید کرد. رئیسجمهوری همچنین پیشنهادهایی از جمله ایجاد بانک سازمان همکاری شانگهای، اتحادیه بیمه صادراتی و سرمایهگذاری و کنسرسیوم انرژی را برای تقویت همکاریهای اقتصادی اعضا مطرح کرد. او در نشست شانگهای پلاس نیز بر نقش کشورهای عضو، ناظر و شریک این مجموعه در شکلگیری جهانی چندقطبی مبتنی بر همکاری و احترام به قانون تأکید کرد. همچنین در جریان این سفر و با حضور پزشکیان، مجموعهای از اسناد و تصمیمات همکاری در حوزههای مختلف از امنیت و اقتصاد گرفته تا فناوری، هوش مصنوعی، انرژی، محیط زیست و حملونقل نیز در نشست سران سازمان همکاری شانگهای تصویب و امضا شد.
نقشه راه ایران برای تقویت امنیت و همکاری در شانگهای
پزشکیان در سخنرانی خود در بیست و ششمین اجلاس سران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای، با تشریح مهمترین چالشهای امنیتی و اقتصادی منطقه، بر ضرورت تقویت همکاری میان کشورهای عضو برای تحکیم ثبات و ترسیم آیندهای مشترک تأکید کرد.
او یکی از مهمترین دستاوردهای سازمان همکاری شانگهای طی بیش از دو دهه گذشته را ایجاد بستر برای اعتمادسازی و همکاری در مواجهه با چالشهای امنیتی مشترک عنوان کرد و گفت: «تجربه این سازمان نشان داده است که امنیت پایدار نه از طریق تقابل، بلکه از مسیر اعتماد متقابل، احترام به حاکمیت کشورها، عدم مداخله در امور داخلی و همکاری میان دولتها حاصل میشود.» رئیسجمهوری ادامه داد: «امروز منطقه ما با مجموعهای از تهدیدات پیچیده و درهمتنیده مواجه است. تروریسم، افراطگرایی خشونتآمیز، قاچاق مواد مخدر، جرایم سازمانیافته فراملی، جرایم سایبری و تهدیدات نوظهور امنیتی، همچنان صلح و ثبات منطقهای را با چالش روبهرو میسازند.»
وی تصریح کرد: «در کنار این تهدیدات، تشدید رقابتهای ژئوپلتیکی، گسترش سیاستهای یکجانبهگرایانه، استفاده از زور و قدرت نظامی، اعمال تحریمهای یکجانبه و غیرقانونی، استفاده ابزاری از اقتصاد و فناوری و تضعیف اصول بنیادین حقوق بینالملل، نگرانیهای جدی برای کشورهای در حال توسعه و اقتصادهای نوظهور ایجاد کرده است.
پزشکیان با اشاره به تحولات منطقه اظهار کرد: «تحولات اخیر در منطقه غرب آسیا، ایران، لبنان، غزه و کرانه باختری بار دیگر نشان داد که بیتوجهی به قواعد حقوق بینالملل و تداوم رویکردهای مبتنی بر زور و فشار، نه تنها امنیت کشورها، بلکه ثبات کل منطقه و جهان را تهدید میکند.»
وی افزود: «تهاجماتی که در 13 ژوئن 2025 و 28 فوریه 2026 توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران انجام شدند، تجاوزی آشکار علیه اصول بنیادین منشور ملل متحد و حقوق بینالملل، علیه اصل منع توسل به زور و علیه حق حیات بودند.این تجاوزات با جنایت بزرگ به شهادت رساندن مقام معظم رهبری آغاز شد. متجاوزین به مدرسهای در میناب حمله کرده و 168 نفر از دانشآموزان و معلمان مدرسه را قتل عام کردند. در همان روز، به ورزشگاهی در شهر لامرد استان فارس حمله کردند که 200 نفر شهید و مجروح در پی داشت. این تنها سه نمونه از جنایات بزرگ روز اول از یک جنگ 40 روزه بود. در برابر این حجم از وحشیگری، جمهوری اسلامی ایران با اتکا به توان بالای نیروهای مسلح شجاع و غیور و بهرهمندی از حمایت سراسری ملت شریف خود، شکستهای سنگین و راهبردی را به آمریکا و رژیم اشغالگر تحمیل و پیروزیهای درخشانی کسب کرد.»
وی تأکید کرد: «این حملات تعرض به یک عضو سازمان همکاری شانگهای و یک تمدن کهن بود. ما از سازمان و تمامی کشورهایی که این تجاوز را محکوم کردند و با ملت و دولت ایران ابراز همدردی کردند، قدردانی میکنیم.»
پزشکیان در ادامه سخنان خود اظهار کرد: «به دنبال 40 روز مقاومت جانانه مردم ایران در مقابل تهاجمات گسترده به تأسیسات نظامی، اقتصادی، زیرساختها و حتی مدارس و بیمارستانها، تقریباً در تمامی شهرهای ایران و پس از ناکامی آمریکا در رسیدن به هیچ یک از اهداف از پیش تعیین شده، ناگزیر به آتشبس و پایان جنگ شد. حدود سه ماه مذاکره با میانجیگری دو کشور دوست و برادر پاکستان و قطر، نهایتاً در تاریخ 28 خرداد 1405 به توافقی منجر شد که به یادداشت تفاهم اسلام آباد معروف است. اما تعهد آمریکا به سندی که امضای رئیسجمهوری آن کشور را در زیر خود داشت کمتر از دو هفته به طول انجامید و زیاده خواهی و بدعهدی آن کشور نسبت به تعهدات خود آغاز گردید که هنوز هم ادامه دارد. بدیهی است که نقض تعهدات آمریکا با پاسخ متناسب ایران مواجه شد. اما اینجانب به صراحت میگویم چنانچه آمریکا به تعهدات خود در یادداشت تفاهم مزبور بازگردد، جمهوری اسلامی ایران نیز بلافاصله عمل متقابل خواهد کرد. بر خلاف آمریکا، کشور من سابقه درخشانی در عمل به تعهدات و پیمانهای بینالمللی خود دارد و همواره بر اساس اصول حاکم بر حقوق بینالملل حرکت کرده است.»
وی افزود: «تجربه سالهای اخیر بهروشنی نشان داده است که امنیت و توسعه دو مفهوم جدای از هم نیستند و ماهیتی بههمپیوسته و تفکیکناپذیر دارند. سازمانشانگهای برای ایفای نقش مؤثرتر در چندجانبهگرایی باید همزمان به ابعاد امنیتی و اقتصادی بپردازد.»
رئیسجمهوری اسلامی ایران ادامه داد: «توسعه تجارت درونسازمانی، تسهیل فعالیتهای گمرکی، توسعه کریدورهای حملونقل، اتصال بنادر و مراکز لجستیکی، افزایش ظرفیتهای ترانزیتی و تقویت تابآوری زنجیرههای تأمین، از جمله حوزههایی هستند که میتوانند این نقش را به همکاریهایی ملموس و قابلسنجش بدل کنند.»
پزشکیان اظهار کرد: «برای تحقق این چشمانداز اقتصادی، جمهوری اسلامی ایران سه ابتکار مشخص را پیش روی اعضا قرار داده است:
نخست، تعمیق همکاریهای مالی و بانکی که شامل بهرهگیری گستردهتر از پولهای ملی در تسویهحسابهای میان کشورهای عضو و فراتر از آن، ایجاد سازوکارهای مشترک تسویه و تأمین مالی و در نهایت، تأسیس«بانک سازمان همکاری شانگهای» میشود که گامی مؤثر برای افزایش ظرفیت همکاری اقتصادی اعضا و کاهش آسیبپذیری زنجیرههای تجارت و تأمین در برابر اختلالات خارجی است.
دوم، توسعه نهادهای حمایت از تجارت و سرمایهگذاری که شامل ایجاد اتحادیه بیمه صادراتی و سرمایهگذاری سازمان همکاری شانگهای است؛ که امیدواریم با همراهی کشورهای عضو به نتیجه مطلوب برسد.
سوم، تحکیم امنیت انرژی با توجه به ظرفیت بالای کشورهای عضو در تولید و مصرف انواع انرژی است. ایجاد «کنسرسیوم انرژی سازمان همکاری شانگهای» نمود عینی آن است که به عنوان الگویی باثبات از تولید، عرضه، انتقال و مصرف انرژی در جغرافیای وسیع این سازمان میتواند پیامدهای مثبتی برای کشورهای عضو و تقویت جایگاه سازمان در بازار جهانی انرژی داشته باشد.»
وی در ادامه گفت: «پاسخ به تروریسم، افراطگرایی و تهدیدات نوظهور امنیتی، نیازمند تقویت ظرفیتهای نهادی و کارشناسی سازمان است. جمهوری اسلامی ایران در همین راستا، ایجاد مرکز راهبردی مطالعات امنیتی سازمان همکاری شانگهای را پیشنهاد داده است. این مرکز با به کارگیری ظرفیتهای علمی و کارشناسی کشورهای عضو، به شناسایی تهدیدات نوظهور، ارزیابی تحولات امنیتی و ارائه توصیههای تخصصی برای تقویت امنیت و ثبات منطقهای یاری میرساند.»
پزشکیان افزود: «علاوه بر اینها، ابتکار ایجاد مجمع پارلمانی کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای نیز با هدف تقویت گفتوگوی بینپارلمانی، تبادل تجربیات تقنینی و حمایت از همکاری میان کشورهای عضو، از سوی جمهوری اسلامی ایران ارائه شده است.»
رئیسجمهوری اسلامی ایران در پایان تأکید کرد: «جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که آینده چندجانبهگرایی به توانایی مشترک ما در حفظ گفتوگو و ایجاد سازوکارهای مؤثر همکاری بستگی دارد. از اینرو، با تأکید بر اهمیت و جایگاه سازمان همکاری شانگهای در تقویت همکاریهای منطقهای و بینالمللی، آمادگی خود را برای مشارکتی سازنده و فعال در فرآیندهای مرتبط با ارتقای این سازمان و حمایت از ابتکارات جدید در راستای تقویت انسجام، کارآمدی و همگرایی آن اعلام میدارد.»
شانگهای پلاس میتواند سهم مهمی در تحقق جهان چندقطبی داشته باشد
رئیسجمهوری در نشست سران کشورهای عضو، ناظر و شرکای سازمان همکاری شانگهای (شانگهای پلاس) هم با تأکید بر تحولات در حال وقوع در نظام بینالملل، بر ضرورت شکلگیری جهانی چندقطبی مبتنی بر چندجانبهگرایی، برابری حاکمیت دولتها و حاکمیت قانون تأکید کرد.
پزشکیان حضور کشورهای عضو، ناظر و شرکای سازمان در قالب «شانگهای پلاس» را نیز مغتنم شمرد و اظهار کرد: «این قالب، با گستره جغرافیایی و ظرفیتهای سیاسی و اقتصادی خود، میتواند به یکی از بسترهای مهم گفتوگو و همکاری میان کشورهای مؤثر در شکلدهی به نظم بینالمللی آینده تبدیل شود.» رئیسجمهوری با اشاره به موضوع بحث امروز، یعنی نقش سازمان ملل متحد بهعنوان رکن اساسی نظم عادلانه جهانی و سهم کشورهای شانگهای پلاس در تحقق جهان چندقطبی، اظهار کرد: «این موضوع ما را با یک پرسش بنیادی مواجه میکند. جهان در حال تغییر است. توزیع قدرت اقتصادی، سیاسی و فناوری در حال تحول است. کشورهای بیشتری خواهان ایفای نقش مؤثرتر در تصمیمگیریهای بینالمللی هستند و واقعیتهای جدید نظام بینالملل دیگر با ساختارهای شکلگرفته در دهههای گذشته انطباق کامل ندارد. اما پرسش اساسی این است که این تحول چگونه باید مدیریت شود؟»
وی افزود: «از دیدگاه جمهوری اسلامی ایران، پاسخ را نباید در جایگزین کردن یک مرکز قدرت با مرکز قدرتی دیگر جستوجو کرد. هدف نباید انتقال هژمونی از یک قدرت به قدرت دیگر باشد. جهان چندقطبی زمانی میتواند به یک نظم عادلانه منجر شود که با چندجانبهگرایی مؤثر، برابری حاکمیت دولتها و حاکمیت قانون همراه باشد.»
پزشکیان تأکید کرد: «ما به سازمان ملل متحد به عنوان نهادی متعلق به یک دوره تاریخی خاص نگاه نمیکنیم که با تغییر توازن قدرت باید کنار گذاشته شود. برعکس، سازمان ملل متحد باید به نهادی تبدیل شود که واقعیتهای جهان جدید را بهتر نمایندگی کند و بتواند مأموریت اصلی خود را در حفظ صلح و امنیت بینالمللی، پیشگیری از جنگ و حلوفصل مسالمتآمیز اختلافات با کارآمدی بیشتری انجام دهد.»
رئیسجمهوری ادامه داد: «برای تحقق این هدف، سازمان ملل متحد و شورای امنیت آن باید عملکردی عادلانهتر و مؤثرتر در مواجهه با تحولات جهانی داشته باشند. امروز، جهان با تجاوزات نظامی، نسلکشی، جرایم جنگی، تروریسم و تحریمهای غیرقانونی مواجه است. عملکرد سازمان ملل متحد و شورای امنیت ملل متحد در مواجهه با این تحولات از جمله در غزه، لبنان و تجاوز اخیر به ایران بسیار ناامیدکننده است.»
رئیسجمهوری ادامه داد: «اگر تأسیسات هستهای صلحآمیز تحت پادمان آژانس نیز در جریان یک درگیری نظامی هدف قرار گیرند، چه انگیزهای برای کشورها باقی خواهد ماند تا به سازوکارهای بینالمللی نظارت و راستیآزمایی اعتماد کنند؟ و اگر تهدید نظامی و توسل به زور همزمان با مذاکره و دیپلماسی دنبال شود، چگونه میتوان اعتماد لازم برای حلوفصل مسالمتآمیز اختلافات را حفظ کرد؟» پزشکیان تأکید کرد: «این پرسشها نه درباره ایران بلکه درباره آینده نظم بینالمللی هستند.»
وی افزود: «جمهوری اسلامی ایران آغازگر جنگ نبود. بلکه از خود دفاع کرد. در عین حال، ایران همچنان دیپلماسی و مذاکره را مسیر اصلی حل اختلافات میداند. اما دیپلماسی بدون حسن نیت، بدون احترام به تعهدات و بدون پرهیز از توسل به زور، نمیتواند صلح پایدار ایجاد کند.»
رئیسجمهوری با اشاره به تجربه اخیر اظهار کرد: «تجربه اخیر و نقض مکرر تعهدات مندرج در یادداشت تفاهم اسلامآباد از سوی آمریکا نشان داد که حتی هنگامی که طرفها به یک چارچوب سیاسی برای توقف درگیری و آغاز مذاکرات دست مییابند، نبود ضمانت اجرای مؤثر و بازگشت به سیاست فشار و تهدید، میتواند مسیر دیپلماسی را با شکست مواجه کند.»
پزشکیان تأکید کرد: « ما در برابر یک انتخاب تاریخی قرار داریم. میتوانیم شاهد شکلگیری جهانی باشیم که در آن رقابت میان قدرتها به چندپارگی، منازعه و بیثباتی بیشتر منجر شود. یا میتوانیم برای شکلگیری جهانی چندقطبی تلاش کنیم که در آن تنوع مراکز قدرت با همکاری چندجانبه، احترام به منشور ملل متحد و برابری حاکمیت دولتها همراه باشد. جمهوری اسلامی ایران گزینه دوم را انتخاب میکند.»
وی در پایان خاطرنشان کرد: «کشورهای شانگهای پلاس با ظرفیتهای سیاسی، اقتصادی، جمعیتی و جغرافیایی خود، میتوانند سهم مهمی در تحقق چنین جهانی داشته باشند. بیایید بیستوپنجمین سالگرد سازمان همکاری شانگهای را نه تنها با گرامیداشت گذشته، بلکه با تعهد به آینده برگزار کنیم .»
برش
سران شانگهای حملات علیه ایران را محکوم کردند
بر اساس بیانیه سازمان همکاری شانگهای که روز سهشنبه منتشر شد، کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای حمایت خود را از حاکمیت و تمامیت ارضی ایران مجدداً مورد تأیید قرار داده و خواستار حل و فصل دیپلماتیک تنشهای منطقهای شدند.
در این بیانیه آمده است: «کشورهای عضو حمایت خود را از حاکمیت و تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران مجدداً تأیید میکنند و خواستار حل و فصل مناقشه صرفاً از طریق ابزارهای سیاسی و دیپلماتیک هستند.» به نقل از خبرگزاری نووستی، در بیانیهای که پس از اجلاس بیشکک، قرقیزستان منتشر شد، آمده است : کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای نگرانی عمیق خود را نسبت به تحولات خاورمیانه و ایران ابراز کردند. کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای همچنین در این بیانیه، مراتب تسلیت خود را به ایران به خاطر شهادت آیتالله سیدعلی خامنهای، رهبر شهید ایران ابراز کردند.
در این بیانیه همچنین آمده است : کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای موضع خود را در محکومیت حملات نظامی علیه ایران که منجر به تلفات غیرنظامیان زیادی شده است، تأیید کردهاند و افزودند : کشورهای عضو همچنین حمایت خود را از حاکمیت و تمامیت ارضی ایران تأیید کرده و از حل و فصل دیپلماتیک حمایت کردهاند.
«ایران» اهداف و مواضع رئیسجمهوری را در نشست سران شانگهای بررسی میکند
دیپلماسی پزشکیان در قاب بیانیه بیشکک
فاطمه غریبی / گروه دیپلماسی- بیست و ششمین اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای در بیشکک در شرایطی برگزار شد که تحولات پرشتاب منطقهای و بینالمللی، تداوم رویکرد زورمدارانه آمریکا علیه کشور و مناقشات شکلگرفته پیرامون تنگه هرمز بیش از گذشته اهمیت رایزنیهای چندجانبه و همگرایی میان اعضای این سازمان را برجسته کرده است. در چنین فضایی، حضور رئیسجمهوری در این اجلاس و دیدارهای او با سران چین، روسیه و هند فرصتی بود تا ایران از نزدیک با سه قدرت مهم عضو شانگهای درباره تحولات منطقه، فشارهای آمریکا و مسیرهای پیشروی همکاریهای سیاسی و اقتصادی رایزنی کند؛ بویژه آنکه هر سه کشور در تحولات اخیر، مواضعی همدلانه و حمایتگرانه نسبت به ایران اتخاذ کردهاند.
این موضع در بیانیه بیشکک نیز بازتاب یافت که کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای بر حمایت خود از تمامیت ارضی و وحدت سرزمینی ایران تأکید کردند و پایان جنگ از مسیرهای دیپلماتیک را خواستار شدند. از همین منظر، آنچه در بیشکک میان ایران و اعضای شانگهای گذشت، دو سوی یک معادله را پیش کشیده است؛ اول، اینکه ایران چگونه میخواهد از ظرفیت این سازمان برای تقویت جایگاه خود در معادلات منطقهای و بینالمللی بهره بگیرد و دوم، اینکه همراهی قدرتهایی مانند چین، روسیه و هند با تهران تا چه اندازه میتواند در برابر فشارهای غرب به یک ظرفیت مؤثر تبدیل شود. دو یادداشت پیشرو این دو سوی معادله را دنبال میکنند. یادداشت بهاره سازمند، استاد دانشگاه تهران با تمرکز بر مواضع پزشکیان، آمادگی ایران برای بازگشت به تفاهمنامه اسلامآباد در صورت بازگشت آمریکا به تعهدات خود و پیشنهادهای تهران برای تقویت ظرفیتهای اقتصادی، مالی، نهادی و چندجانبه سازمان همکاری شانگهای، میکوشد نشان دهد ایران چه نقشهای برای فعالتر کردن این سازمان در معادلات پیشرو ترسیم کرده است. در ادامه همین مسیر، یادداشت داریوش صفرنژاد، استاد دانشگاه و تحلیلگر مسائل بینالملل به سراغ مواضع چین، روسیه و هند در قبال جنگ ایران و آمریکا میرود و میزان و حدود همراهی این سه قدرت با ایران را بررسی میکند. پاسخ به آن میتواند تصویر روشنتری از ظرفیت واقعی این همگرایی در مواجهه با فشارهای غرب و تحولات آینده منطقه به دست دهد. مجموع این دو تحلیل، در نهایت یک پرسش مهم را پیش میکشد: آیا شانگهای میتواند به بستری برای تبدیل این همگرایی به منافع اقتصادی، دیپلماتیک و راهبردی ملموس تبدیل شود؟ پاسخ را باید در جزئیات مواضع تهران و واکنش سه قدرت مهم این سازمان جستوجو کرد.
گام مشترک شی و پوتین برای مقابله با یکجانبهگرایی
و شکلدهی به جهانی چندقطبی
پیام شانگهای به غرب
شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، روز دوشنبه به همراه دیگر رهبران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در بیشکک، پایتخت قرقیزستان گرد هم آمدند تا درباره مسائل منطقهای و بینالمللی گفتوگو کنند. رهبران چین و روسیه در بیستوپنجمین سالگرد تأسیس سازمان همکاری شانگهای، بر ضرورت شکلگیری یک نظم جهانی چندقطبی تأکید کردند؛ موضعی که نشان میدهد پکن و مسکو این سازمان را نه صرفاً بهعنوان چارچوبی برای همکاری منطقهای، بلکه بهعنوان یکی از بسترهای مهم برای مقابله با یکجانبهگرایی و کاهش نفوذ سازوکارهای تحت سلطه غرب در نظام بینالملل دنبال میکنند.
در این میان، سخنان شی جینپینگ بیش از هر چیز بر ضرورت عبور از نظم بینالمللی مبتنی بر سلطه یک قدرت و حرکت به سمت جهانی چندقطبی متمرکز بود. رئیسجمهوری چین در نشست سازمان همکاری شانگهای خواستار کنار گذاشتن آنچه «قانون جنگل» در روابط بینالملل خواند شد و تأکید کرد که کشورها باید از حقوق برابر و فرصتهای یکسان برای توسعه برخوردار باشند. به گزارش اسپوتنیک، شی گفت کشورها باید از «استانداردهای دوگانه، استثناگرایی، مداخلهجویی، زورگویی و قانون جنگل» دست بکشند و روند دموکراتیزه شدن روابط بینالملل را پیش ببرند. او همچنین از قدرتهای بزرگ خواست در رعایت قوانین و حاکمیت قانون پیشگام باشند و با همکاری یکدیگر به چالشهای جهانی پاسخ دهند.
این موضع پکن در شرایطی مطرح میشود که چین طی سالهای اخیر بهطور فزایندهای از ضرورت ایجاد یک نظام بینالمللی چندقطبی سخن گفته و نسبت به یکجانبهگرایی و استفاده سیاسی و اقتصادی از ابزارهای قدرت در روابط بینالملل هشدار داده است. در سخنان شی نیز تأکید بر «برابری» کشورها و مخالفت با «یکجانبهگرایی» در کنار تأکید بر چندجانبهگرایی، بخش مهمی از پیام چین درباره آینده نظم جهانی را تشکیل میداد.
رئیسجمهوری چین همچنین به بیستوپنجمین سالگرد تأسیس سازمان همکاری شانگهای اشاره کرد و گفت این سازمان در شرایطی شکل گرفت که کشورهای منطقه با درس گرفتن از جنگ سرد، با تهدیدهای مشترک و نیاز به صلح و توسعه مواجه بودند. به گفته شی، مهمترین دستاورد سازمان طی ۲۵ سال گذشته، تبدیل شدن آن به یک سازمان همکاری منطقهای با گستردهترین قلمرو جغرافیایی، جمعیت قابل توجه و ظرفیت عظیم توسعه بوده است. او همچنین «روح شانگهای» را که بر اعتماد متقابل، منفعت متقابل، برابری، مشورت، احترام به تنوع تمدنها و توسعه مشترک استوار است، مهمترین میراث این سازمان دانست.
رئیسجمهوری چین با اشاره به تحولات جهانی گفت رقابت میان گفتوگو و تقابل، همکاری برد-برد و بازی حاصلجمع صفر و همچنین چندجانبهگرایی و یکجانبهگرایی شدت گرفته است و سایه جنگ همچنان از جهان دور نشده است.
همزمان با مواضع چین، ولادیمیر پوتین نیز بر ضرورت کاهش وابستگی سازمان همکاری شانگهای به سازوکارهای مالی تحت سلطه غرب تأکید کرد. رئیسجمهوری روسیه با اشاره به توافق کشورهای عضو برای ایجاد بانک توسعه سازمان همکاری شانگهای گفت فعالیت این بانک باید مستقل از سازوکارهای یکجانبه باشد. پوتین تأکید کرد این بانک باید تا حد امکان از نظامهای مالی کشورهایی مستقل باشد که به گفته او از ابزارهای اقتصادی بهعنوان سلاحی برای کسب امتیازات یکجانبه در روابط بینالملل استفاده میکنند.
این بخش از سخنان پوتین، بُعد اقتصادی تلاش مسکو برای شکلدهی به ساختاری مستقلتر از نظام مالی غرب را برجسته میکند؛ رویکردی که در سالهای اخیر و در پی تشدید تحریمهای غرب علیه روسیه اهمیت بیشتری یافته است. پوتین همچنین بر ضرورت ادامه یک سیاست انرژی هماهنگ میان اعضای سازمان تأکید کرد و گفت این همکاری باید مطابق با راهبرد همکاری انرژی سازمان همکاری شانگهای تا سال ۲۰۳۰ ادامه پیدا کند.
رئیسجمهوری روسیه همکاری در حوزه فناوریهای پیشرفته را نیز از دیگر زمینههای مهم همکاری اعضا دانست و گفت تفاهمنامه همکاری در زمینه هوش مصنوعی و طرح اقدام برای اجرای فناوریهای سبز میتواند گام دیگری در جهت گسترش همکاریهای اعضای سازمان باشد. او همچنین با اشاره به همکاریهای فرهنگی و بشردوستانه اعضای سازمان، فعالیت دانشگاه سازمان همکاری شانگهای را که بیش از ۱۰۰ دانشگاه کشورهای عضو را به یکدیگر متصل میکند، موفق ارزیابی کرد.
در دیدار شی و پوتین نیز دو طرف بر تعمیق همکاریهای راهبردی چین و روسیه و تلاش برای تقویت نقش دو کشور در شکلدهی به نظم بینالمللی جدید تأکید کردند. تأکید شی بر پیشبرد «جهان چندقطبی و برابر» و تأکید پوتین بر تقویت نقش هدایتکننده چین و روسیه در سازمان همکاری شانگهای، در کنار حمایت مسکو از گسترش همکاریهای دوجانبه و چندجانبه در چارچوب سازمان ملل، بریکس و گروه ۲۰، نشان میدهد پکن و مسکو به دنبال تقویت همکاریهای خود برای افزایش وزن کشورهای غیرغربی در ساختار حکمرانی جهانی هستند.
در برابر غرب
مجموع مواضع رهبران چین و روسیه در نشست امسال سازمان همکاری شانگهای نشان میدهد که پکن و مسکو تلاش دارند این سازمان را به یکی از پایههای نظم جهانی چندقطبی تبدیل کنند؛ نظمی که در آن قدرت سیاسی، اقتصادی و مالی میان چند مرکز توزیع شود و هیچ قدرتی نتواند قواعد نظام بینالملل را به تنهایی تعیین کند. به گزارش انبیسی نیوز، تأکید همزمان شی جینپینگ بر مقابله با «یکجانبهگرایی»، «زورگویی» و «قانون جنگل» و تأکید پوتین بر استقلال سازوکارهای مالی سازمان از نظامهای غربی، دو بُعد سیاسی و اقتصادی این رویکرد را نشان میدهد. چین بر تغییر قواعد و ساختار روابط بینالملل و حرکت به سمت چندقطبی شدن تأکید دارد و روسیه نیز بر ایجاد سازوکارهای مالی، انرژی و اقتصادی مستقلتر از غرب تمرکز کرده است. در این چارچوب، سازمان همکاری شانگهای میتواند برای هر دو کشور بستری برای گسترش همکاری با قدرتهای غیرغربی و تقویت ساختارهای موازی با نهادها و سازوکارهای تحت نفوذ غرب باشد. در همین رابطه، ویلیام یانگ، تحلیلگر ارشد مسائل شمال شرق آسیا در گروه بینالمللی بحران، نشست سازمان همکاری شانگهای را فرصتی مهم برای قدرتهای بزرگ نوظهور، از جمله چین و هند، دانست تا نفوذ جهانی خود را افزایش دهند و تعامل و همکاری با دیگر کشورهای جنوب جهانی را تعمیق کنند. یانگ در گفتوگو با الجزیره افزود که سازمان همکاری شانگهای سالهاست بهعنوان یکی از مسیرهای چین برای پیشبرد نظم جهانی چندقطبی و ایجاد یک بلوک مستقل با دیگر کشورهای در حال توسعه شناخته میشود. به گفته او، اگرچه این سازمان در ابتدا دامنه محدودی از همکاریها را دنبال میکرد، کشورهای عضو بهتدریج تلاش کردهاند حوزه فعالیت و شمار اعضای آن را گسترش دهند. یانگ با اشاره به درگیریهای جاری در خاورمیانه و اروپا گفت چین میتواند از نشست امسال برای ارائه تصویری از خود بهعنوان یک قدرت بزرگ حامی حلوفصل مسالمتآمیز مناقشات استفاده کند و از این طریق، تفاوت رویکرد خود با آمریکا را برجستهتر سازد.
آلیسیا گارسیا-هررو، اقتصاددان ارشد بخش آسیا-اقیانوسیه در بانک سرمایهگذاری فرانسوی ناتیکسیس، نیز اهمیت نشست امسال را در برگزاری آن همزمان با بیستوپنجمین سالگرد تأسیس سازمان همکاری شانگهای دانست. به گفته او، این نشست اولین فرصت برای تبدیل راهبرد سال گذشته سازمان در تیانجین به اقدامات عملی است؛ راهبردی که بر ایجاد نظم جهانی چندقطبی و تقویت همکاریهای بینالمللی مبتنی بر منافع متقابل تأکید داشت.
پوتین در دیدار پزشکیان:
ارتباطات با ایران را در تمامی حوزهها ادامه میدهیم
مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری کشورمان در دومین و آخرین روز حضور خود در بیشکک، پایتخت قرقیزستان، برنامهای فشرده از سخنرانی و رایزنیهای دیپلماتیک را در چارچوب بیستوششمین اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای و نشست شانگهای پلاس دنبال کرد.
مسعود پزشکیان و شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین در حاشیه اجلاس با یکدیگر دیدار و گفتوگویی کوتاه داشتند. رئیس جمهور ایران همچنین با آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل متحد و رئیسجمهوری روسیه دیدار و گفتوگو کرد.
دیروز مسعود پزشکیان در حاشیه اجلاس سازمان همکاری شانگهای در دیدار با ولادیمیر پوتین رئیسجمهوری روسیه با اشاره به سطح ممتاز روابط دو کشور و روند مطلوب اجرای تفاهمات مشترک، از حمایتهای دولت و ملت روسیه از جمهوری اسلامی ایران در مقاطع مختلف، از جمله دوران جنگ و همچنین شرایط ناشی از تحریمهای آمریکا، قدردانی کرد.رئیسجمهوری با بیان اینکه مواضع روسیه در سازمان ملل متحد و دیگر محافل بینالمللی نشاندهنده ماهیت متفاوت روابط تهران و مسکو است، اظهار کرد: «این حمایتها نشان میدهد ارتباط میان دو کشور یک ارتباط معمولی نیست، بلکه روابطی راهبردی و مبتنی بر منافع و مصالح مشترک است.» پزشکیان برگزاری اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای را نشانهای از شکلگیری ارادهای گستردهتر در میان کشورهای جهان برای مقابله با یکجانبهگرایی دانست و افزود: «دیگر کشورها نیز نمیپذیرند که نظام بینالملل بر مبنای یکجانبهگرایی اداره شود و هیچ کشوری حق ندارد حاکمیت کشور دیگری را نقض کند یا با توسل به زور، اهداف خود را بر دیگران تحمیل کند.» رئیسجمهوری با بیان اینکه اگر تجاوز آمریکا ادامه یابد، ایران با قدرت ایستادگی میکند، گفت: «اگر آمریکا به تعهدات خود در توافق بازگردد، جمهوری اسلامی ایران نیز آمادگی دارد برای اجرای آن اقدام کند.»
اعلام همبستگی مردم روسیه با مردم ایران
رئیسجمهوری روسیه نیز در این دیدار با گرامیداشت یاد و خاطره رهبر شهید و نقش ایشان در مسیر توسعه مشارکت راهبردی دو کشور، بر عزم مسکو برای استمرار و تعمیق همکاریهای دوجانبه تأکید کرد.ولادیمیر پوتین با بیان اینکه آمریکا و رژیم صهیونیستی در جریان تجاوز به ایران به اهداف خود دست نیافتند، انسجام و مقاومت مردم ایران را از عوامل اصلی ناکامی این اهداف دانست و افزود: «مسکو بارها به آمریکا و اسرائیل هشدار داده بود که راهکار نظامی در برابر ایران هیچ چشمانداز موفقی نخواهد داشت. ایران کشوری با تمدن و فرهنگ غنی و ریشهدار است و امروز آنان در حال درک این واقعیت هستند.» پوتین همچنین با ابراز نگرانی نسبت به تداوم تنشها در منطقه، ابراز امیدواری کرد مذاکرات به نتایج ملموس منجر شود و گفت: «همه ما علاقهمند به تحقق این هدف هستیم.»رئیسجمهوری روسیه با تأکید بر اینکه مسکو توسعه روابط با تهران را در همه زمینهها ادامه خواهد داد، اظهار کرد: «ارتباطات خود با ایران را در تمامی حوزهها استمرار خواهیم بخشید.» ولادیمیر پوتین همچنین گفت: «مردم روسیه با مردم ایران که در حال دفاع از منافع خود هستند، اعلام همبستگی میکنند.» رئیسجمهوری روسیه همچنین از پزشکیان خواست سلام و احترام وی را به رهبر انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله مجتبی خامنهای، ابلاغ کند.
گوترش: باور دارم اسرائیل آمریکا را به جنگ با ایران کشاند
رئیسجمهوری کشورمان همچنین در دیدار با آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، با قدردانی از مواضع وی در محکومیت تجاوزات اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه کشورمان، خواستار تقویت نقش و کارآمدی سازمان ملل متحد در مواجهه با تحولات بینالمللی شد. رئیسجمهوری با اشاره به چالشهای موجود در نظام بینالملل اظهار کرد: مشکل بزرگ دنیای امروز این است که آمریکا به قوانین و مقررات بینالمللی پایبندی ندارد. حمله آمریکا به ایران و به شهادت رساندن رهبری و جمعی از مسئولان و مردم، از جمله دانشآموزان و همچنین هدف قرار دادن زیرساختهای کشورمان نشان داد که ابتداییترین اصول انسانی و حقوق بینالمللی نادیده گرفته شده است. پزشکیان با انتقاد از رویکردهای دوگانه در عرصه بینالمللی افزود: در حالی که چنین اقداماتی صورت میگیرد، آمریکا همچنان از دموکراسی و حقوق بشر سخن میگوید؛ پرسش این است که جامعه جهانی چگونه میتواند این ادعاها را بپذیرد؟رئیسجمهوری در ادامه با اشاره به توافق اخیر برای پایان دادن به جنگ و ضرورت پایبندی طرفها به تعهدات خود تصریح کرد: ایران به هیچ وجه خواهان جنگ نیست و جنگ را به نفع هیچکس نمیدانیم. تداوم و گسترش جنگ نیز برای جامعه جهانی قابل قبول نیست؛ اما برای جلوگیری از ادامه درگیریها، آمریکا باید به توافق بازگردد و به تعهدات خود پایبند باشد. پزشکیان تأکید کرد: جمهوری اسلامی ایران به هیچ وجه توسل به زور و تهدید را نخواهد پذیرفت و تنها مسیر پایان وضعیت کنونی را پذیرش حقوق ملت ایران، بازگشت به توافق و اجرای تعهدات از سوی آمریکا میداند. آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل متحد، نیز در این دیدار اظهار کرد: آنچه در طول دوره مسئولیت خود همواره دنبال کردهام، احترام به حاکمیت قانون، استقرار صلح و کاهش منازعات بوده است و همین رویکرد را در قبال جنگ اخیر علیه ایران نیز دنبال کردم. وی افزود: بیانیهها و مواضع من در این زمینه همواره بر ضرورت دستیابی به راهحل صلحآمیز و دیپلماتیک برای پایان دادن به این منازعه تأکید داشته است. دبیرکل سازمان ملل متحد با اشاره به نقش رژیم صهیونیستی در تشدید درگیریها گفت: باور دارم این اسرائیل بود که آمریکا را وارد جنگ با ایران کرد و هدفی جز تضعیف و نابودی ایران نداشت. آنتونیو گوترش ادامه داد: من تنها دبیرکل سازمان ملل بودم که در شورای امنیت، در برابر نماینده آمریکا، حمله به ایران را محکوم کردم؛ موضعی که البته تبعات و فشارهای بسیاری نیز برای من به همراه داشت. وی با اشاره به توافق اخیر برای پایان دادن به جنگ گفت: ما از امضای توافق اخیر خرسند بودیم و آن را یک پیروزی سیاسی مهم برای ایران و گامی در مسیر پایان جنگ میدانستیم، اما متأسفانه این توافق با چالش مواجه شد. دبیرکل سازمان ملل متحد با ابراز امیدواری نسبت به پایان هرچه سریعتر درگیریها، اظهار کرد: آرزو داریم این جنگ هرچه زودتر پایان یابد. گوترش نقش پاکستان بهعنوان میانجی را نقش و تعهدی واقعی و مهم دانست و ابراز امیدواری کرد که با تلاش و تعهد شما و همچنین تفاهم و تعامل با کشورهای منطقه، زمینه برای استقرار صلح، آرامش و امنیت پایدار در منطقه فراهم شود.
