محمد شکوهی فر
گروه ایران زمین

تراکم کامیون‌ها در معابر شرقی و جاده‌های کم‌عرض جنوب‌شرق، مسئولان ارشد کشوری و استانی را در استانداری سیستان و بلوچستان دور یک میز جمع کرد تا پیش از گره خوردن بیشتر مبادلات، تصمیمی یکپارچه برای این شاهراه حیاتی بگیرند.
این استان به عنوان تنها معبر اقیانوسی ایران و همسایه مستقیم پاکستان و افغانستان، دروازه اصلی تحقق تجارت ۱۰ میلیارد دلاری منطقه است؛ اما زیرساخت‌های ضعیف جاده‌ای و پیچیدگی‌های گمرکی سال‌ها مانع جهش آن شده بود. در همین راستا، نشست مشترک استاندار، مدیران وزارت کشور و مسئولان عمرانی با تصویب یک نقشه راه جامع، گام عملی را برای پایان معطلی‌های مرزی برداشت. بر اساس این مصوبات، از حل گره ترافیکی ریمدان و تزریق اعتبار به راه‌آهن چابهار گرفته تا ساخت پل دوم میلک و گشایش مرز کهک سراوان در دستور کار قرار گرفت تا مسیر ترانزیت برای بازرگانان کاملاً باز شود.

ورود وزارت کشور به گره‌گشایی مرزی
«توسعه زیرساخت‌های ترانزیتی و مرزی سیستان و بلوچستان، کلید اصلی دستیابی به هدف تجارت ۱۰ میلیارد دلاری با پاکستان و برون‌رفت استان از عقب‌ماندگی‌های تاریخی است.»
 مهدی حسن عباسی، مدیرکل دفتر امور مرزی و مرزنشینان وزارت کشور با اعلام این مطلب در نشست با استاندار سیستان و بلوچستان، از برنامه‌ریزی جامع برای گشایش مرزهای جدید و ساماندهی معابر موجود خبر داد.
وی با اشاره به موقعیت راهبردی استان و همسایگی آن با کشورهای پاکستان و افغانستان اظهار کرد: «نقش سیستان و بلوچستان در تأمین کالاهای اساسی کشور طی برهه‌های سرنوشت‌سازی همچون جنگ رمضان و جنگ ۱۲ روزه بی‌نظیر بوده است.»
مدیرکل دفتر امور مرزی وزارت کشور درباره جزئیات این برنامه‌ها افزود: «با توافق اخیر وزرای کشور ایران و پاکستان برای گشایش مرز «کهک - چیدگی» در سراوان، بخشی از نیازهای اولیه راه‌اندازی این مرز از محل درآمدهای فعلی و کمک‌های ملی و استانی تأمین می‌شود تا زیرساخت‌های اصلی آن بر اساس طرح جامع احداث شود.» عباسی تعیین مرز هوایی برای فرودگاه‌های استان را نیز در دستور کار وزارت کشور دانست و گفت: «این فرودگاه‌ها از نظر سالن و امکانات فنی آمادگی کامل را برای پذیرش پروازهای خارجی  دارند.»
وی با ارزیابی مثبت از ایجاد سیستم نوبت‌دهی الکترونیکی در مرز ریمدان برای مهار ترافیک کامیون‌ها، به پویایی پروژه‌ها اشاره کرد و افزود: «برخلاف برخی مناطق کشور، تمامی کارگاه‌های راهسازی سیستان و بلوچستان به صورت شبانه‌روزی فعالند.»
پایان ریل‌گذاری چابهار - زاهدان 
و احداث پل دوم میلک
در تأیید و امتداد همین رویکرد کلان دولت، «منصور بیجار»، استاندار سیستان و بلوچستان نیز از جهش بی‌سابقه در پروژه‌های زیربنایی استان خبر داد و گفت: «عملیات ریل‌گذاری ابرپروژه راه‌آهن چابهار - زاهدان با تخصیص ۴۰ هزار میلیارد تومان اعتبار جدید در دولت چهاردهم به ایستگاه پایانی رسیده و طی روزهای آینده رسماً اعلام می‌شود.»
وی با اشاره به تصویب خط‌‌ آهن «زاهدان - میلک» و «زاهدان - بیرجند» در هیأت دولت افزود: «با اجرای این مصوبات جدید، شبکه ریلی تا مرز یونسی در خراسان جنوبی امتداد می‌یابد و حلقه جنوبی کریدور بین‌المللی شمال - جنوب کاملاً تکمیل می‌شود.»
 استاندار سیستان و بلوچستان همچنین از توافق کامل با مقامات افغانستانی برای احداث «پل دوم میلک» خبر داد و تأکید کرد:« مجموعه اجرایی استان آمادگی کامل دارد تا با اجرای سریع این پروژه، بار ترافیکی خودروهای ترانزیتی در مرز میلک را توزیع و روان‌سازی کند.»
این مقام مسئول فعال‌سازی همزمان تمام معابر مبادلاتی اعم از بازارچه‌های محلی، خرده‌فروشی، مناطق آزاد و مرزهای رسمی را یک ضرورت پدافندی و اقتصادی خواند و تصریح کرد: «همان‌طور که در دوران جنگ تحمیلی با اتکا به ظرفیت‌های مرزی این استان توانستیم کالاهای اساسی کشور را تأمین کنیم، امروز نیز باید از تمامی این گذرگاه‌ها به نفع اقتصاد ملی و ارتقای سطح معیشت مرزنشینان بهره بگیریم.»
بیجار با صراحت عدم وجود «مدیریت واحد مرزی» را علت اصلی ناهماهنگی‌ها و کندی در رویه‌های تجاری دانست و بر بازنگری در شرح وظایف دستگاه‌های متعدد مستقر در مرز تأکید کرد. وی خاطرنشان کرد:«این استان تنها مرز هم‌جوار با پاکستان و پیشران اصلی تحقق هدف ۱۰ میلیارد دلاری مبادلات تجاری است؛ از همین رو، چرخش راهبردی منطقه از کشاورزی سنتی به سمت اقتصاد ترانزیت، لجستیک و زنجیره ارزش دریامحور در بنادر چابهار، کنارک، زرآباد و پسابندر با جدیت پیگیری می‌شود.»

استقلال گمرکی ریمدان
گام کلیدی در جهش صادرات
در ادامه این اقدامات زیرساختی، «محمدسعید اربابی»، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد چابهار نیز از یک گشایش بزرگ اداری و گمرکی در جنوب استان خبر داد و اعلام کرد:« کد گمرکی مستقل ۵۵۱۰۹ برای منطقه منفصله ریمدان به صورت رسمی فعال شده است.»
وی با اشاره به رفع پیچیدگی‌های اداری بازرگانان با اجرای این مصوبه افزود: «پیش از این، مرز ریمدان ذیل کد گمرکی منطقه آزاد چابهار فعالیت می‌کرد که این موضوع فرآیندهای تجاری را طولانی می‌ساخت؛ اما اکنون با استقلال گمرکی ریمدان، تمامی تشریفات صادرات و واردات با سرعت، شفافیت و بهره‌وری بسیار بالاتری انجام می‌شود.»
اربابی فعال‌سازی این کد اختصاصی را گامی کلیدی در تقویت موقعیت راهبردی ریمدان دانست و تأکید کرد: «این اقدام در کنار جانمایی سه زون مجزای بازارچه، پایانه ترانزیتی و منطقه ۵ هزار هکتاری صنایع صادرات‌محور، مرز ریمدان را به یکی از مهم‌ترین ارکان دستیابی به تجارت ۱۰ میلیارد دلاری با پاکستان تبدیل می‌کند.»
 
۲۴ ساعته شدن خدمات ترخیص
در جنوب استان
«رضا قربانی»، مدیرکل گمرک چابهار نیز با تشریح آخرین وضعیت رویه‌های تجاری در بنادر و مرزهای جنوب استان اظهار کرد: «با هدف پشتیبانی کامل از کریدورهای ترانزیتی و کاهش معطلی ناوگان حمل‌ونقل، خدمات‌رسانی گمرکی در معابر کلیدی استان ۲۴ ساعته شده و فرآیند ارزیابی و ترخیص کالاها سرعت مضاعفی یافته است.»
وی با تأکید بر لزوم تسهیل تجارت و پشتیبانی از فعالان اقتصادی افزود: «با استقرار سامانه‌های جدید الکترونیکی، رویه‌های پیچیده اداری حذف شده و تشریفات گمرکی برای واردات کالاهای اساسی و صادرات غیرنفتی به ساده‌ترین شکل ممکن درآمده است. این اقدام عملی، زمان توقف کامیون‌ها را در مبادی ورودی و خروجی به حداقل ممکن کاهش داده است.»
مدیرکل گمرک چابهار هم‌افزایی میان گمرک و منطقه آزاد را نقطه عطف این تحولات دانست و خاطرنشان کرد: «همکاری و هماهنگی فشرده میان گمرک و سازمان منطقه آزاد چابهار برای فعال‌سازی کد گمرکی مستقل در مرز ریمدان، یک تصمیم کلیدی برای روان‌سازی مبادلات مرزی بود. با این اقدام ساختاری و توسعه تجهیزات فنی ارزیابی در مرزها، ظرفیت پذیرش کامیون‌های ترانزیتی افزایش یافته و بستری امن، شفاف و سریع برای جهش مبادلات تجاری با کشورهای همسایه فراهم شده است.»

نوسازی ۲ هزار کیلومتر راه مرزی
 «محب حسینی»، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری سیستان و بلوچستان با تشریح آخرین وضعیت شبکه جاده‌ای استان، توسعه راه‌های مواصلاتی را مکمل اصلی خط‌‌آهن چابهار - زاهدان دانست و در گفت‌و‌گو با «ایران» اظهار کرد: «برای پشتیبانی از ظرفیت ۱۰ میلیارد دلاری تجارت با همسایگان، ساخت و دوبانده کردن محورهای ترانزیتی منتهی به مرزهای رسمی استان با شتاب بی‌سابقه‌ای در حال انجام است.» وی با اشاره به آخرین وضعیت محور کلیدی «چابهار - ریمدان» افزود: «با استقرار تجهیزات کامل راهسازی، عملیات تعریض، روکش آسفالت و احداث باند دوم این مسیر ۹۰ کیلومتری به صورت شبانه‌روزی دنبال می‌شود تا گلوگاه ترافیکی کامیون‌های صادراتی در مسیر مرز ریمدان به‌طور کامل برطرف شود. همچنین نوسازی و ایمن‌سازی بیش از ۲ هزار کیلومتر از راه‌های فرعی و اصلی منتهی به مرزهای میلک، میرجاوه و پیشین در دستور کار جدی مدیریت عمرانی استان قرار دارد.»
معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری سیستان و بلوچستان با تأکید بر لزوم ایجاد امکانات پشتیبان در طول کریدورهای صادراتی خاطرنشان کرد: «علاوه بر عملیات راهسازی، احداث ۱۰ مجتمع خدماتی - رفاهی بین‌راهی، ساماندهی پارکینگ‌ها و ایجاد سامانه‌های هوشمند پایش ترافیک در جاده‌های مرزی در دستور کار قرار دارد تا زنجیره حمل‌ونقل کالا از بنادر جنوب تا معابر خروجی استان در کوتاه‌ترین زمان و با بالاترین ایمنی انجام پذیرد.»

برش

چرخش راهبردی به لیدری ترانزیت

جمع‌بندی مصوبات این نشست منطقه‌ای و کشوری نشان می‌دهد که سیستان و بلوچستان با عبور از رویکردهای مقطعی، در حال تجربه یک «چرخش راهبردی» از اقتصاد سنتی به سمت لیدری ترانزیت، لجستیک و اقتصاد دریاپایه است.
هم‌افزایی میان دستگاه‌های ملی و استانی - از تسریع در ریل‌گذاری ابرپروژه چابهار - زاهدان و استقلال گمرکی مرز ریمدان گرفته تا ۲۴ ساعته شدن رویه‌های ترخیص و نوسازی ۲ هزار کیلومتر راه مرزی - پاسخی ساختاری به معطلی سالیان متمادی کامیون‌هاست. اجرایی‌شدن این تصمیمات کلیدی، با مدیریت واحد مرزی و توسعه دیپلماسی همسایگی در معابر میلک و کهک، نه تنها بستر مطمئنی برای دستیابی به سهم ۱۰ میلیارد دلاری از بازار منطقه فراهم می‌سازد، بلکه پدافندی‌ترین الگوی توسعه پایدار و ارتقای معیشت مرزنشینان جنوب‌شرق را به بار خواهد نشست.