دیروز مردم با ایرج خواجه امیری وداع کردند

غروب پهلوان آواز ایران

آیین وداع و تشییع پیکر حسین (ایرج) خواجه‌امیری، خواننده پیشکسوت و صاحب‌نام موسیقی ایران، روز جمعه ۲۳ مرداد با حضور جمعی از مسئولان، هنرمندان، استادان موسیقی و خانواده این هنرمند فقید در پهنه فرهنگی هنری رودکی و مقابل تالار وحدت برگزار شد؛ مراسمی که بیش از آنکه تنها بدرقه یک خواننده باشد، ادای احترام به یکی از صداهای ماندگار تاریخ موسیقی ایران بود. 
در این مراسم که با اجرای سیدعباس سجادی برگزار شد، چهره‌هایی از جامعه موسیقی و هنر از جمله مهدی شفیعی، بابک رضایی، اسحاق شکری، حمیدرضا نوربخش، علیرضا افتخاری، علی جهاندار، علی‌اصغر شاه‌زیدی، هوشنگ کامکار، اردشیر کامکار، محمد موسوی، حسام‌الدین سراج، قاسم افشار، علیرضا افتخاری، بیژن بیژنی، حسین علیشاپور، ارسلان کامکار و جمعی دیگر از هنرمندان حضور داشتند.

 خاطره‌ای از عشق یک خواننده به استاد ایرج
 یکی از بخش‌های تأثیرگذار این مراسم، سخنان علیرضا افتخاری بود؛ خواننده‌ای که از علاقه خود به ایرج از دوران کودکی گفت. او با یادآوری خاطره‌ای از سال‌های نوجوانی‌اش توضیح داد که در حدود ۱۰ یا ۱۲ سالگی، پس از دیدن پرده‌ای در یکی از کوچه‌های اصفهان که خبر از اجرای ایرج می‌داد، مدت‌ها منتظر دیدن او بوده است.  افتخاری گفت آن انتظار، اگرچه در نهایت به دیدار ایرج منجر نشد، اما علاقه عمیقی در وجودش ایجاد کرد؛ علاقه‌ای که بعدها با ورود خودش به عرصه آواز ادامه یافت. او تأکید کرد که هیچ‌گاه قصد تقلید از ایرج را نداشته و ویژگی‌های صوتی این استاد به اندازه‌ای منحصر به فرد بوده که صدای او مسیر خودش را پیدا کرده است.

 احسان خواجه‌امیری: آخرین درس پدر، عشق بود
 پس از سخنان افتخاری، احسان خواجه‌امیری، فرزند ایرج، به جایگاه دعوت شد. او که از دوران بیماری پدرش کمتر توانسته بود آواز بخواند، گفت از زمستان گذشته نتوانسته بخواند و امروز احساس می‌کند وظیفه دارد برای پدرش آواز بخواند.  احسان خواجه‌امیری با اشاره به رابطه عمیق پدرش با مردم ایران گفت، اگر ایرج امروز در میان آنها بود، حتماً برای مردم می‌خواند. او آخرین درس پدرش را «عشق» عنوان کرد؛ عشقی که به گفته او، متوجه ایران و مردم ایران بود.  او نقل کرد که پدرش همواره می‌گفت دوست دارد جایی باشد که مردم حضور دارند و می‌خواهد در میان مردم ایران باشد. احسان سپس با خواندن بخشی از آثار پدرش، با او وداع کرد؛ اجرایی که یکی از عاطفی‌ترین لحظات مراسم بود.
 نوربخش: ایرج را نمی‌توان از تاریخ آواز ایران جدا کرد
 حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل خانه موسیقی ایران، در سخنان خود ایرج را بخشی از خاطره چندین نسل ایرانی دانست و گفت نمی‌توان این هنرمند را از تاریخ موسیقی و آواز کشور جدا کرد.  او صدای ایرج را حنجره‌ای بی‌نظیر و استثنایی توصیف کرد و گفت، این صدا در طول دهه‌ها به یکی از معیارهای آواز ایرانی تبدیل شده است. به گفته نوربخش، ایرج در طول نزدیک به نیم قرن و بیشتر، مجموعه‌ای ارزشمند از آواز، ترانه و تصنیف را به حافظه فرهنگی و هنری ایران سپرد.

 «ایرج»؛ یک مکتب در آواز ایران
 علی جهاندار، خواننده و مدرس آواز، نیز در این مراسم از جایگاه ویژه ایرج سخن گفت. او تأکید کرد که هر یک از بزرگان آواز ایران جایگاه منحصربه‌فرد خود را دارند و نباید آنها را در برابر یکدیگر قرار داد.
 جهاندار با اشاره به قدرت صوتی ایرج گفت، حتی در سال‌های پایانی عمر او نیز نمی‌توان به‌سادگی اجرای ضعیفی از این خواننده پیدا کرد. او ایرج را نه فقط یک خواننده، بلکه «یک پدیده و یک مکتب» دانست؛ هنرمندی که به بخشی جدایی‌ناپذیر از حافظه موسیقایی مردم ایران تبدیل شده است.
 
 صدایی که در حافظه ایران ماند
 در پایان مراسم، بیداد خواجه‌امیری، نوه ایرج، دلنوشته خانواده را قرائت کرد. خانواده در این متن، ایرج را پیش از آنکه استاد آواز و صدایی ماندگار بدانند، پدری مهربان، پدربزرگی عاشق و تکیه‌گاهی امن برای خود توصیف کردند.
 ایرج خواجه‌امیری ۲۱ مرداد، پس از طی دوره‌ای بیماری و در سن ۹۴ سالگی درگذشت. او متولد ۱۱ دی ۱۳۱۱ در خالدآباد نطنز بود و از کودکی با موسیقی و آواز آشنا شد. آشنایی با ابوالحسن صبا و ورود به رادیو، مسیر حرفه‌ای او را شکل داد و حضور در برنامه «گل‌ها» جایگاهش را در موسیقی ایران تثبیت کرد.
 او در طول فعالیت هنری خود با بزرگان بسیاری از موسیقی ایران همکاری کرد و بیش از دو هزار آواز، تصنیف و ترانه اجرا کرد. صدای ایرج در رادیو، سینما و برنامه «گل‌ها» با خاطرات چند نسل از ایرانیان گره خورد. مرگ برای صدایی که دهه‌ها در حافظه یک ملت زندگی کرده، پایان راه نیست. ایرج رفته است، اما آوازش همچنان در گوش زمان خواهد ماند.