شیما جهان بخش
گروه ایران زمین

بررسی‌های میدانی و آخرین ارزیابی‌های مسئولان ارشد استان گیلان نشان می‌دهد که برخلاف فضاسازی‌های اولیه، این حمله تأثیر ساختاری یا دائمی بر امنیت دریانوردی در دریای خزر نداشته و تمام ترددهای تجاری در مرزهای آبی و زمینی شمال کشور بر مدار عادی و همیشگی در جریان است. همچنین بررسی وضعیت زیرساختی بنادر شمالی کشور اثبات می‌کند که ظرفیت‌های ایجادشده در مرزهای شمالی به سطحی از آمادگی رسیده که توانایی پوشش کامل واردات کالاهای اساسی کشور را داراست.

جزئیات حمله پهپادی به کشتی تجاری بندرانزلی
این حادثه تجاری که در آب‌های سرزمینی روسیه رخ داد، بلافاصله با موضع‌گیری و پیگیری‌های رسمی حقوقی و دیپلماتیک از سوی جمهوری اسلامی ایران مواجه شد. «هادی حق‌شناس»، استاندار گیلان، در تشریح جزئیات این خبر در گفت‌وگوی اختصاصی با «ایران»، اظهار کرد:« دوم مردادماه، یک کشتی تجاری ثبت بندرانزلی در آب‌های دریای خزر و در لنگرگاه خارجی رودخانه ولگا هدف حمله قرار گرفت و امنیت یکی از مسیرهای مهم تجارت دریایی منطقه را مخدوش کرد.»
وی افزود: «در این حمله، پل فرماندهی کشتی به طور کامل تخریب شد و متأسفانه3 نفر از خدمه این کشتی مجروح شدند و یکی از دریانوردان نیز به شهادت رسید و کشتی از ادامه مأموریت بازماند.»
به گفته استاندار گیلان، این شناور حامل بار آهن بود که از بندر آستراخان به مقصد بندرانزلی در حال حرکت بود؛ مسیری که سال‌ها به عنوان یک کریدور امن و مطمئن برای تبادلات تجاری میان دو بندر مورد استفاده قرار می‌گرفت.
حق‌شناس با تأکید بر اینکه دشمن در پی ایجاد ناامنی در دریای خزر است، تصریح کرد: «این اقدام نه تنها تعرض به یک کشتی تجاری، بلکه حمله به امنیت تجارت دریایی و آرامش منطقه است و بدون تردید با محکومیت افکارعمومی و پیگیری جدی مراجع ذی‌صلاح داخلی و بین‌المللی مواجه خواهد شد.»

واکنش دیپلماتیک به جنایت اوکراین و ماهیت موقت حادثه
 وی همچنین با تسلیت شهادت این دریانورد گیلانی به خانواده وی و مردم استان، خاطرنشان کرد:« ابعاد این حادثه از طریق مراجع و دستگاه‌های مسئول در حال پیگیری است. وزیر امورخارجه صراحتاً درباره این جنایت اظهارنظر کرده و اقدامات لازم حقوقی برای پیگیری آن انجام شده است.»
استاندار گیلان در ارزیابی ابعاد و تأثیرات این حمله بر امنیت حوزه خزر تأکید دارد: «هیچ اتفاق خاص یا فوق‌العاده‌ای در این پهنه آبی نیفتاده است.»
به گفته رئیس شورای تأمین استان گیلان، دریای خزر منحصراً متعلق به 5 کشور حاشیه‌ای آن است و این کشورها هیچ‌گونه مشکلی با یکدیگر ندارند و تمامی رفت‌وآمدها و ترددهای شناورها روال طبیعی خود را طی می‌کند.
حق‌شناس با تبیین تفاوت‌های ساختاری دریای خزر با سایر آبراه‌های بین‌المللی تصریح کرد: «برعکس سایر آب‌های جهان که کشورهای متعدد در آن مداخله می‌کنند، در خزر فقط همین5 کشور حضور دارند؛ بنابراین اقدامی که از سوی اوکراین صورت گرفته، مداخله یک کشور بیگانه محسوب می‌شود و چنین مداخلاتی به هیچ عنوان نمی‌تواند دائمی باشد.»
وی این حمله را یک «کار موردی» برشمرد و یادآور شد:« اگر چنین رفتارهایی تداوم پیدا کند، از آنجا که به ضرر هر 5 کشور حاشیه خزر تمام خواهد شد، طبیعی است که اقدامات دیگری علیه آن صورت خواهد گرفت و به همین دلیل این اتفاق نمی‌تواند یک موضوع تأثیرگذار دائمی بر امنیت کشتیرانی باشد.»
استاندار گیلان در خصوص تأثیرات مقطعی این رویداد نیز خاطرنشان کرد: «هر کار خطایی طبیعتاً حواشی و تأثیرات موقتی کوتاه‌مدتی ایجاد می‌کند. کشور اوکراین مرتکب یک اقدام کاملاً خطا شده و به توفیق الهی، پاسخش را از سوی نیروهای مسلح دریافت خواهد کرد.»

هدف روسیه بود، نه ایران
یکی از پرسش‌های مهم در تحلیل این حادثه، چرایی و انگیزه اصلی اوکراین از اجرای چنین حمله‌ای در محدوده آب‌های سرزمینی روسیه بود. حق‌شناس خاطرنشان کرد: «انگیزه اصلی اوکراین از این اقدام، ناامن کردن آب‌های سرزمینی روسیه و خارج کردن آن منطقه از منظر کشتیرانی و ترانزیت بوده است. شاهد این مدعا آن است که در حال حاضر در سایر بنادر منطقه نظیر بنادر قزاقستان، ترکمنستان و جمهوری آذربایجان، تمام کارهای ترانزیتی و ترددهای تجاری کاملاً به صورت عادی انجام می‌شود و هیچ اختلالی در فرآیند مبادلات آنها به وجود نیامده است.»

روند صعودی حجم تجارت 
در بنادر گیلان
یکی از نگرانی‌های مطرح‌شده پس از وقوع این حادثه، احتمال کاهش حجم مبادلات و افت مبادلات تجاری در بنادر شمالی کشور بود. اما استاندار گیلان با رد کامل این گمانه‌زنی‌ها تأکید کرد:« آمارها و واقعیات میدانی نشان‌دهنده مسیر معکوس این ادعاست». به گفته حق‌شناس، نه تنها هیچ تغییر منفی یا کاهشی در حجم تجارت بنادر شمالی رخ نداده، بلکه تغییرات صورت‌گرفته کاملاً مثبت و افزایشی بوده است. حجم ورود و خروج کالا در بنادر شمالی روند صعودی دارد و هیچ مشکلی در مجموعه بنادر شمالی کشور وجود ندارد. در حال حاضر هم در مرزهای زمینی و هم در مرزهای دریایی استان، تمام امور تجاری روی مدار و روال عادی در حال انجام است.

توانمندی کامل زیرساخت‌های شمال برای تأمین کالاهای اساسی
مسأله مهم دیگری که در جریان تحولات اخیر مورد توجه قرار گرفته، میزان پاسخگویی پایانه‌ها و زیرساخت‌های بارگیری بنادر شمالی در مواجهه با تقاضاها و نیازهای جدید تجاری کشور است؛ بویژه آن‌که بنادر شمالی به صورت تاریخی محور اصلی تجارت نبوده و بیشتر تمرکز زیرساختی کشور بر بنادر جنوبی قرار داشته است. حق‌شناس با اشاره به جهش زیرساختی بنادر شمالی در سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی تأکید کرد:« ظرفیت‌ها و زیرساخت‌های بسیار خوبی در شمال ایجاد شده است. ما به لحاظ تعداد کشتی‌ها و تعداد اسکله‌ها با هیچ مشکلی مواجه نیستیم و تنها تفاوت موجود میان بنادر شمال و جنوب، در سایز و ظرفیت بارگیری کشتی‌هاست.» وی تصریح کرد: «زیرساخت‌هایی که پس از انقلاب در مرزهای شمالی کشور ایجاد شده، به هیچ وجه با گذشته قابل مقایسه نیست. به جرأت می‌توان گفت که امروز مجموعه مرزهای زمینی و آبی در شمال کشور از چنان زیرساخت‌های مناسبی برخوردارند که ما قادر هستیم کل واردات کالاهای اساسی کشور را از طریق همین زنجیره بنادر و مرزهای شمالی انجام دهیم.

وسعت جغرافیایی ایران؛ مانع اصلی
 در برابر نقشه‌های دشمن
استاندار گیلان در پاسخ به برخی تحلیل‌ها مبنی بر تلاش دشمن برای گسترش نبرد و کشاندن جبهه ناامنی به سواحل شمالی ایران، وضعیت امنیت بنادر گیلان را پایدار توصیف کرد و افزود: «ایران کشوری وسیع است که در چهار جهت شمال، جنوب، شرق و غرب امتداد یافته است. ایران مانند رژیم غاصب صهیونیستی نیست که مجموع مساحتش یک وجب باشد و با یک حادثه دچار اختلال شود.»
 وی با یادآوری تجربه تاریخی دوران دفاع مقدس خاطرنشان ساخت:« در جریان جنگ تحمیلی و طی عملیات‌هایی مانند عملیات رمضان، ۲۳ هزار نقطه از کشور هدف بمباران قرار گرفت، اما روند کار، زندگی و اداره کشور متوقف نشد و به راه خود ادامه داد. وسعت جغرافیایی ایران بسیار بزرگ است و به همین دلیل، اتفاقاتی از جنس آنچه در چند روز گذشته در خزر رخ داد، به هیچ وجه نمی‌تواند خلل یا وقفه‌ای در روند کار و تجارت کشور ایجاد کند.»

برش

چشم‌انداز ثبات و توسعه در خزر
مجموع داده‌ها و اظهارات مسئولان ارشد استان گیلان نشان می‌دهد که بنادر شمالی کشور نه تنها در اثر حادثه اخیر دچار آسیب یا توقف نشده‌اند، بلکه با اتکا به زیرساخت‌های گسترده زمینی و دریایی، نقش کلیدی خود را در حفظ شریان‌های تجاری کشور ایفا می‌کنند. دریای خزر به عنوان یک پهنه آبی اختصاصی میان 5 کشور همسایه، بستری امن برای مبادلات اقتصادی است و اقدامات موردی کشورهای بیگانه نمی‌تواند این ثبات منطقه‌ای را دستخوش تغییر کند. با پیگیری‌های حقوقی و دیپلماتیک انجام‌شده و استمرار روند صعودی ورود و خروج کالا، بنادر استان گیلان همچنان به‌عنوان یکی از محورهای اصلی و اتکاپذیر در شبکه تجارت و تأمین کالاهای اساسی کشور به فعالیت خود ادامه می‌دهند.