معاون وزارت بهداشت به «ایران » خبر داد
اجرای طرح «پرستار پیگیر » در هزار بیمارستان
محدثه جعفری
گروه اجتماعی
طبق بررسیهای انجام شده، شاخص امید به زندگی تا چهل سال پیش، کمتر از 55 سال بود اما حالا به 78 سال رسیده که حاصل تلاش نظام سلامت و توسعه و پیشرفتی است که شکل گرفته است. در حال حاضر 14 درصد جمعیت ایران بالای 60 سال سن دارند و کشور وارد مرحله سالمندی شده است. با این اوصاف، تا سال 1430 بیش از یک چهارم جمعیت کشور وارد دوره سالمندی خواهند شد؛ پدیدهای که در زندگی هر فردی گریزناپذیر بوده، به همین دلیل جامعه را باید برای دوره سالخوردگی آماده کنیم تا کشور بتواند در سالهای آینده پاسخ مناسبی به نیازهای این جمعیت ارائه کند. به گفته مسئولان وزارت بهداشت، سالمندی همواره با مشکلات جسمی، روانی و بیماریهای مزمن همراه است، موضوعی که باعث شده طی یک دهه گذشته، شاهد فارغ التحصیلی حدود 400 پرستار در رشته «کارشناسی ارشد سالمندی» باشیم تا فرآیند مراقبت از سالمندان جامعه تخصصی انجام شود.
دکترعباس عبادی، معاون پرستاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با اشاره به روند سالمندی جمعیت و نیاز این قشر به خدمات درمانی و پرستاری تخصصی به «ایران» میگوید: «تا سال 1430 بیش از یک چهارم جمعیت کشور وارد دوره سالمندی خواهد شد. دوره سالمندی بهرغم اینکه بخشی از فرآیند زندگی طبیعی افراد محسوب میشود، مشکلات جسمی و روانی را هم به همراه دارد، چون شیوع بیماریهای مزمن در این دوره به طور معمول افزایش پیدا میکند. همچنین علاوه بر مشکلات جسمی ممکن است، برخی از مشکلات روانشناختی هم ایجاد شود. به طور مثال تجربه تنها زندگی کردن پس از بازنشستگی که در این دوره بسیار دیده میشود و کم شدن فعالیتهای اجتماعی ممکن است باعث افسردگی این افراد شود. سالمندی دورهای است که اگر برای آن برنامهریزی نداشته باشیم و سبک زندگی متناسب را آموزش ندهیم، بار اقتصادی برای نظام سلامت و افزایش مراجعه به مراکز درمانی را در پی دارد و بخشهای مختلف نظام سلامت درگیر جامعه سالمندی کشور خواهند شد.»
او با بیان اینکه مهمترین گروهی که با این پدیده روبهرو خواهند شد و باید خدمات علمی به آنها ارائه کنند، پرستاران هستند، میگوید: «با توجه به کاهش نرخ موالید و افزایش نرخ سالمندی در سالهای پیش رو باید از همین امروز به استقبال چند سال آینده برویم و برای آن برنامهریزی داشته باشیم. یکی از اقدامات وزارت بهداشت برای این موضوع، ایجاد مقطع «کارشناسی ارشد سالمندی» است که همکاران پرستار ما در حال فارغ التحصیلی در این رشته هستند. همچنین با کمک مرکز ملی مهارتآموزی، دوره «سالمندیاری» طراحی شده است تا افرادی که دوست دارند، در این دورههای آموزشی کوتاه مدت شرکت کرده و پس از دریافت گواهینامه میتوانند در این عرصه خدمت کنند. شرکت در دوره سالمندیاری برای عموم مردم آزاد است.»
400 پرستار سالمندی
طی یک دهه آموزش دیدهاند
نیاز سالمندان به مراقبت، سطوح مختلفی دارد. معاون پرستاری وزارت بهداشت با بیان این موضوع توضیح میدهد: «این نیاز را میتوان در سه سطح خدمات تقسیمبندی کرد. افراد در دوره سالمندی بیشتر دوره تنهایی را تجربه میکنند به همین دلیل گاهی وقتها نیاز دارند فردی همراهشان باشد که بتواند کارهای اولیه آنها را انجام بدهد. این مراقبت سطح یک نام دارد که به تخصص جدی هم نیاز نیست و با یک دوره آموزشهای کوتاه مدت هم افراد میتوانند در این سطح، خدمات را به سالمندان ارائه کنند. در این دورههای آموزشی فرزندان خانواده یا حتی افرادی که مایل هستند در این حوزه کار کنند، میتوانند در کلاس آموزشی 100 ساعته شرکت و نیازهای اولیه سالمندان را برآورده کنند. دسته دوم، گروهی از سالمندان هستند که به مراقبت بیشتری نیاز دارند و نیمه مستقل هستند. این افراد یک یا دو بیماری مزمن هم دارند و مراقبت از این گروه در سطح بالاتری قرار میگیرد، بنابراین گروه پرستارهای تخصصی و فنی باید به آنها خدمات دهند. دسته سوم، سالمندانی هستند که وابستگی کامل دارند. یعنی همه مراقبت شخصیشان را باید فرد دیگری انجام بدهد، خدمات به این دسته از سالمندان مبتنی بر همین نظام آموزشی است که دوره کارشناسی ارشد پرستاری سالمندی برایش در نظر گرفتهایم. در یک دهه گذشته هم مشغول تربیت و آموزش افرادی در این حوزه هستیم. هدف ما مدیریت حوزه مراقبتی سالمندی و ارائه خدمت به این گروه است، به همین منظور تاکنون حدود 400 کارشناس ارشد پرستاری سالمند تربیت کردهایم.»
شرکت در دوره «سالمندیاری» برای عموم مردم آزاد است
در بخش «سالمند یاران» افراد عادی هم میتوانند ورود پیدا کنند و بعد از گذراندن دورههای آموزشی 100 ساعته گواهی دریافت کنند. با این اقدام سالمندانی که نیازمند خدمات در سطح سالمندیاری هستند، میتوانند با مراکز مشاوره پرستاری تماس بگیرند و بسته به شرایط شان پرستاران برای ارائه خدمت به آنها اعزام میشوند.
دکتر عبادی به طرح «پرستاری در منزل» هم اشاره میکند و میگوید: «با توجه به افزایش نرخ سالمندی، ممکن است نظام سلامت در سالهای آینده تابآوری کافی برای سرویس دهی در مراکز رسمی را نداشته باشد. به همین دلیل ضرورت دارد ارائه برخی از خدمات را به سطوح جامعه گسترش بدهیم تا بتوانیم از ظرفیت همکاران در بخش «سالمندیار» و «پرستاری در منزل» هم استفاده کنیم. در همین مورد بالغ بر 1700 مجوز تأسیس «مراکز مراقبت و پرستاری در منزل» از وزارت بهداشت و دانشگاه تابع اخذ شده است که بعضی از این مراکز بسیار در این زمینه به مردم خدمات ارائه میکنند. البته برخی از این مراکز هنوز نتوانستهاند آن طور که باید خدماتشان را میان مردم گسترش بدهند، چون خدمات «پرستاری در منزل» تحت پوشش بیمه نبوده و هزینههای آن برای درخواست کنندگان آزاد محاسبه میشود به همین دلیل همه مردم توان مالی استفاده از این خدمات را ندارند که همین موضوع فشار مضاعفی را به نظام سلامت وارد میکند.»
وضعیت16 بیماری مزمن در طرح پرستار پیگیر بررسی میشود
او به اقدام دیگر وزارت بهداشت و معاونت پرستاری برای آمادگی در دوره سالمندی اشاره میکند و میگوید: «طرح «پرستار پیگیر» یکی دیگر از برنامههای ما برای بیماریهای مزمن است. با ورود به سن سالمندی ابتلا به بیماریهای مزمن هم در افراد بیشتر میشود، به همین دلیل در حال حاضر 16 بیماری مزمن را در این طرح هدفگذاری کردهایم تا پرستاران مراکز درمانی دولتی بعد از ترخیص بیمار، امور درمانی او را پیگیری کنند. در گذشته کادر درمان بعد از ترخیص افراد از بیمارستان کمتر پیگیر بیماران بودند به همین دلیل در بسیاری از موارد منجر به بستریهای مجدد و مراجعات غیر برنامهریزی شده افراد به اورژانس بیمارستانها میشد. چون تبعیت از درمان در این گروه از بیماران کمتر است به همین دلیل مراجعه مجدد در گروه سالمندان بیشتر رخ میدهد. بنابراین همین موضوع باعث شد، طرح «پرستار پیگیر» را در بیمارستانهای مختلفی اجرا کنیم و کمکم آن را به مراکز دیگر هم تعمیم دهیم. این طرح کمک میکند، وضعیت افراد حداقل در این 16 گروه بیماری تا یک ماه و در مواردی هم تا یک سال بعد توسط همکاران آموزش دیده پیگیری تلفنی شود تا اگر بیمار به آموزش خاص درمانی نیاز داشته باشد، خدمات به او ارائه شود.»
معاون پرستاری وزارت بهداشت توضیح میدهد: «این طرح از سال 1400 پایهگذاری شد و در آن زمان با 100 بیمارستان و 5 بیماری مزمن پرتکرار در جامعه هدف کار را شروع کردیم و هر سال تعداد بیمارستانها و بیماریهای تحت پوشش را افزایش دادیم. در سال جاری آن 5 بیماری که در نظر گرفته بودیم به ۱۶ بیماری افزایش پیدا کرده و از 100 بیمارستان هم به 1000 بیمارستان رسیدهایم. این طرح سه شاخص برای ارزشیابی دارد. اولین شاخص بستری مجدد در ظرف یک ماه است. البته این موضوع در این 16 بیماری متفاوت است اما به طور متوسط، در یک ماه تقریباً 5.2 درصد بیماران دچار بستری مجدد میشوند. با این اوصاف، توانستهایم با این طرح به طور میانگین بین 25 تا 50 درصد از بستریهای مجدد را کاهش بدهیم.»
98 درصد از مردم
از «پرستار پیگیر» راضی هستند
دکتر عبادی به شاخص بعدی یعنی مراجعات غیر برنامهریزی شده به اورژانس اشاره میکند و میگوید: «اگر در فاصله زمانی یک ماه مشکل اورژانسی برای فرد رخ بدهد هم جزو شاخصها محسوب میشود که نشان میدهد ما کار را درست انجام دادهایم یا نه. این شاخص هر چقدر به صفر نزدیکتر شود یعنی پرستار پیگیر کارش را دقیقتر انجام داده است. خوشبختانه در این بخش هم نتایج خوبی کسب کردهایم و تعداد مراجعات غیر برنامه شده به اورژانس بشدت کاهش پیدا کرده است. شاخص سوم میزان رضایتمندی مردم است. از سال اول اجرای این طرح تاکنون امتیازهای خوبی از مردم دریافت کردهایم به طوری که بالغ بر 98 درصد مردمی که از این خدمت استفاده کردند، راضی بودهاند.»
بــــرش
نحوه ارائه خدمت در طرح پرستار پیگیر به بیماران
معاون پرستاری وزارت بهداشت در مورد پیگیری وضعیت بیماران بعد از ترخیص توضیح میدهد: «زمانی که دستور ترخیص از بیمارستان برای بیماری که در آن 16 گروه بیماری مزمن قرار داشته باشند، صادر میشود، پیامی به مرکز «پرستار پیگیر» همان بیمارستان هم ارسال میشود که تا زمانی که فرد در حال ترخیص است، آموزشهای با ترخیص به او داده میشود. همچنین بروشور و کتابچههایی را در اختیار آنها قرار میدهند تا در جریان روند دوره بعد از ترخیص قرار بگیرند. 48 ساعت بعد از مرخص شدن بیمار، پرستار بیمارستان با بیمار یا یکی از اعضای خانواده که در مراقبت مشارکت دارد، تماس میگیرد و براساس چک لیستهایی که داریم، دوباره بیمار را از نظر علائم و نشانههایی که دارد مورد بررسی قرار میدهد. همچنین آموزشها تکرار میشود و اگر بیمار علائم جدیدی داشته باشد، او را راهنمایی میکنند. البته در مورد مصرف داروها، تغذیه و حتی نحوه استراحت هم آموزشهایی به این افراد داده میشود. همچنین تماسهای بعدی در پایان هفته اول، هفته دوم و پایان ماه اول با بیماران برقرار میشود. در بعضی از موارد ممکن است این پیگیری تا یک سال هم ادامه داشته باشد.»
