در حافظه موقت ذخیره شد...
تأیید جهت جلال
مرور نظراتی از رهبر شهید درباره نویسندگان ایرانی و خارجی
بر عهده دارد. توصیه رهبر شهید به نویسندگان ایرانی این بود که نبض جامعه خود را در دست داشته باشند و به بازنمایی هویت ملی و دینی کشور خویش بپردازند. ایشان ضمن تکریم نویسندگان پیشرو در حوزه ادبیات پایداری و دفاع مقدس، همواره اهالی قلم را به خلاقیت هنری و ارتقای سطح کیفی آثار فرا میخوانند تا ادبیات ایران توان رقابت در بازارهای جهانی را داشته باشد.
بخش قابل توجهی از دیدگاههای رهبر شهید درباره ادبیات جهان معطوف به رماننویسان بزرگ، بهویژه نویسندگان کلاسیک روس و فرانسه همچون ویکتور هوگو، آلکسی تولستوی و شولوخف ... است. از نظر ایشان، مطالعه آثار برتر جهانی برای هر نویسندهای ضروری است تا تکنیکهای روایتگری را بیاموزد؛ اما در عین حال بر این باور بودند که نباید مسحور فلسفه یا ارزشهای مادیگرایانه نهفته در برخی آثار غربی شد.
در این گزارش مروری داریم به برخی نظرات رهبر شهید درباره نویسندگان ایرانی و خارجی و در آن از نقل قولها و سخنان رهبر شهید در کتاب «من و کتاب» که از سوی انتشارات سوره مهر در سال 1397 منتشر شده، استفاده شده است. این کتاب، گفتارها و نظرات رهبر شهید درباره کتاب و کتابخوانی را شامل میشود که در دیدارهای مختلف نویسندگان و مسئولان فرهنگی و نیز بازدیدهای ایشان از نمایشگاههای کتاب بیان شده است.
سرآمد رماننویسهای ایرانی
رهبر شهید معتقد بودند ادبیات داستانی ایران توانایی آن را دارد که به سطح رمانهای برجسته جهان نزدیک شود. ایشان در بخشی از سخنان خود گفتهاند که: «از اول قرن شمسی جاری، یعنی از 60 یا 70 سال گذشته تاکنون، ما به نویسندگان رمانهای خودمان که نگاه میکنیم، میبینیم که اینها واقعاً بیهنرند؛ یعنی مایههایی دارند اما به هیچ وجه قابل مقایسه با رمانهای مطرح در دنیا نیست. البته بعد نوبت به امثال آلاحمد که میرسد، آن واقعیتها و آن سوز دل و آن انگیزه و آن ایمان، وضع را بهتر میکند. طبق تشخیص من و تا آنجا که من میشناسم، رمان آل احمد، انصافاً سرآمد رمانهای فارسی ماست؛ از همه اینهای دیگر بهتر است؛ و الا دیگران که نوشتند، چیزی ننوشتند... چنانچه شما این نهال جدید و این جهت نو را دنبال کنید، همان چیزی خواهد شد که ما امروز احتیاج داریم؛ یعنی رمان و قصهنویسی ایران را به آن رشد و تعالی
خواهد رساند.»
رهبر شهید در بخش دیگری از فرمایشات خود درباره جلال آل احمد و آثارش چنین عنوان کردهاند: «بعد از ۲۸ مرداد، از لحاظ نشان دادن انگیزههای یک روشنفکر در مقابل یک دستگاه فاسد، سکوت عجیبی در فضای روشنفکری هست. خیلی از کسانی که در دهه ۲۰ مورد غضب دستگاه قرار گرفته بودند، در دهه ۳۰ به همکاران مطیع دستگاه تبدیل شدند! آل احمد در کتاب «خدمت و خیانت روشنفکران»، از همین روشنفکران در دهه ۳۰ حرف میزند. آلاحمد این کتاب را در سال ۴۳ شروع کرده، که تا سال ۴۷ ادامه داشت. سال ۴۷ که آلاحمد به مشهد آمد، ما ایشان را دیدیم. به مناسبتی صحبت از این کتاب شد، گفت مدتی است به کاری مشغولم. بعد فهمیدیم که از سال ۴۳ مشغول این کتاب بوده است. او از ما در زمینههای خاصی مطالبی میخواست، که فکر میکرد ما از آنها اطلاع داریم.
آنجا بود که ما فهمیدیم او این کتاب را دارد مینویسد. این کتاب بعد از فوتش منتشر شد. این کتاب، کتابی نبود که در رژیم گذشته اجازه پخش داشته باشد؛ کتاب صددرصد ممنوعی محسوب میشد و امکان نداشت
پخش بشود.»
ظرفیت وسیع نویسندگان ایرانی
حماسه ۸ سال دفاع مقدس، گنجینهای از ارزشهای انسانی و ملی محسوب میشود که ماندگاری آن در حافظه تاریخ، بیش از هر چیز به قلم نویسندگان بستگی دارد. اگرچه در سالهای گذشته گامهای ارزشمندی در حوزه نگارش و خلق آثار برداشته شده، اما وسعت و عمق این رویداد همچنان نیازمند سرمایهگذاریِ بیشتر و کارهای مستمر هنری است. رهبر شهید نیز بارها بر این ضرورت تأکید داشته و نویسندگان را برای نوشتن در این حوزه تشویق کردهاند. ایشان در سخنانی در زمینه ادبیات دفاع مقدس از دو نویسنده کتاب «پا به پای باران» نام برده و گفتهاند: «از آقای هدایتالله بهبودی و آقای مرتضی سرهنگی مصاحبهای میخواندم، که واقعاً هم همینطور است. این آقایان معتقدند که قضایای دوره دفاع مقدس را بایستی مستند کرد، تبیین کرد، مستدل کرد تا براساس اینها آثار هنری به وجود بیاید، که کاملاً درست است. اعتقاد من این است که ما هرچه برای دوره دفاع مقدس سرمایهگذاری و کار کنیم، زیاد نیست؛ چون ظرفیت هنری و ادبی کشور برای تبیین این دوره، خیلی گسترده، وسیع و عمیق است و از این ظرفیت تاکنون استفاده خوب و درخوری نشده است. البته کتابهای خوبی نوشته شده، لیکن این رشته باید استمرار پیدا کند.»
نویسندگان انقلابی
همواره یکی از قدرتمندترین ابزارها برای روایت هویت و آرمانهای یک انقلاب برعهده نویسندگان بوده است. در نگاه به تاریخ ادبیات جهان، میتوان فهمید که چگونه نویسندگان بزرگ با قلم خود، فراز و فرودهای اجتماعی زمانه خود را به تصویر کشیدهاند. در همین راستا، توجه به بیانات رهبر شهید در جمع هنرمندان کشور، دریچهای جدید به سوی درک واژههایی همچون هنر و انقلاب میگشاید؛ ایشان با مقایسه آثار دو نویسنده برجسته روس، یعنی آلکسی تولستوی و شولوخف، به تحلیل چگونگی بازتاب روح یک انقلاب در ادبیات داستانی میپردازند.
ایشان در دیدار هنرمندان و مسئولان فرهنگی کشور در 22 تیرماه 1373 درباره آثار آلکسی تولستوی و شولوخف فرمودهاند: «وقتی انقلاب خودمان را با انقلاب سوسیالیستی شوروی سابق مقایسه میکنم، میبینم انقلاب ما خیلی بهتر از آن انقلاب است. اما همان انقلاب خشن غیرقابل پذیرش، عده بیشماری از روشنفکران، نویسندگان و شعرای درجه یک روسیه آن زمان را جذب کرد. حتی افرادی هم که ابتدا مخالف انقلاب سوسیالیستی بودند، پس از مدتی جذب آن شدند. یکی از آن مجذوبین آلکسی تولستوی است که من یکی دو بار به مناسبتی اسم او را در جمع بعضی از شما آقایان که به اینجا آمده بودید آوردهام. چون از او خیلی خوشم میآید. او که چند کتاب معروف هم دارد، نویسنده عجیبی است. آلکسی تولستوی تا سال ۱۹۲۵ میلادی، ضدانقلاب بوده است و حتی از کشور فرار میکند و به قول آقایان، بهاصطلاح بهعنوان «عنصر سفید» آن روزگار، به آلمان یا فرانسه میرود ولی پس از مدتی که به شوروی برمیگردد، کتاب «گذر از رنجها» را مینویسد. نمیدانم این کتاب را دیدهاید یا نه. «گذر از رنجها» رمانی بسیار عالی در باب انقلاب سوسیالیستی شوروی است. این آدم که ابتدا ضدانقلاب بوده است، چنین کتابی مینویسد. همانطور که میدانید، تاکنون کتابهای بسیاری راجع به انقلاب اکتبر نوشته
شده است.
اما بنده دو رمان از رمانهای معروف و درجه یک در این خصوص را خواندم و با هم مقایسه کردم؛ اگرچه بیش از دو کتاب و تقریباً میشود گفت تعداد زیادی کتاب راجع به انقلاب اکتبر خواندهام. یکی از این دو رمان «دن آرام» اثر شولوخف است که معروف است. خود شولوخف هم بلاتشبیه مثل شما آقایان است. یعنی اصلاً پدیدآمده انقلاب است. مربوط به طبقه انقلاب است، نویسنده انقلاب است. او که در دوران انقلاب اکتبر در جوانی به سر میبرده است، «دن آرام» را تحت تأثیر حوادث و وقایع انقلاب نوشته است. دومین رمان هم «گذر از رنجها»ی آلکسی تولستوی است که گفتیم ابتدا ضدانقلاب بود. رمان «گذر از رنجها» نهتنها از لحاظ داستانی بلکه از لحاظ گرایش به اصول انقلاب و مجذوب بودن در مقابل حوادث و پدیدههای انقلاب و ترمیم زیبای حوادث آن، بهتر از رمان «دن آرام» است. «گذر از رنجها» در واقع چهره انقلاب را زیبا ترسیم کرده و زیبا نشان
داده است.»
