الهام سلامتنیا، مجری طرح ملی سبا از ضرورت تغییر فرهنگ مصرف با آموزش به کودکان میگوید
مادران مدیر انرژی خانه میشوند
انرژی شریان اصلی توسعه و پایداری هر کشور است اما چند سالی است که صنعت انرژی کشورمان از مشکل ناترازی رنج میبرد و کارشناسان برای حل این مشکل راهکارهای متعددی را پیشنهاد دادهاند. یکی از افرادی که در این زمینه تلاشهای بسیاری کرده، الهام سلامتنیا، مهندس برق و مجری طرح ملی سبا است. به گفته او، چند سالی است که ناترازی، زنگ خطر بیصدایی است که در زمینه انرژی با آن مواجه هستیم. این کارشناس از لزوم تغییر فرهنگ مصرف سخن میگوید و معتقد است نیازمند یک انقلاب فرهنگی در بحث مصرف هستیم. به گفته سلامتنیا، باید در بحث فرهنگ مصرف آب و برق انقلابی در ایران اتفاق بیفتد تا اثربخشی داشته باشد و به کاهش مصرف منجر شود. با این دغدغه، او طرح ملی سبا را طراحی و اجرا کرده است. سبا مخفف سفیران بهینهسازی انرژی است؛ طرحی که رخداد ملی انقلاب فرهنگ مصرف انرژی در کشور را دنبال میکند. پایه اساسی این طرح، بهینهسازی مصرف انرژی از روشهای آموزشی به کودکان و با محوریت مادران است.
سمیه افشینفر
گروه گزارش
چرا وزارت نیرو اصلاح الگوی مصرف را بهعنوان یک اولویت ملی در نظر گرفت؟
شدت مصرف انرژی برق در ایران نسبت به میانگین جهانی بسیار بالاتر است. در مصرف برق در میان 46 کشور جهان رتبه اول را داریم. در میزان مصرف آب هم همین وضعیت را شاهد هستیم. در بسیاری از کشورها روال به این شکل نیست و بیشتر روی سیاستگذاریهای قیمتی کار کردهاند ولی این برای کشور ما چندان مطلوب نیست و باید از روشهای دیگری به دنبال تغییر فرهنگ باشیم. متأسفانه بیشتر مردم با فرهنگ مصرف صحیح آشنا نیستند، در نتیجه باید فرهنگ مصرف را تغییر بدهیم. فرهنگسازی خصوصاً در نسل جوان و کودکان بشدت اثربخش است.
چرا هر طرف که سرمان را میچرخانیم به مرحله هشدار رسیدهایم؛ اگر به این هشدارها توجه نکنیم چه پیامدهایی برای ما خواهد داشت؟
به نظرم همه در زندگی خودشان این ناترازیها را با گوشت و پوست خود احساس کردهاند. ما هر چقدر هم که در بحث تولید موفق باشیم چون تولید، تابعی از مصرفی است که در کشور اتفاق میافتد، همیشه عقب خواهیم ماند؛ در حالی که با راهکارهای بسیار ساده میتوانیم بخش مصرف را مدیریت کنیم؛ متأسفانه در سالهای گذشته برای این مورد وقت نگذاشتهایم. ما بهراحتی میتوانیم مصرف خانه را کنترل کنیم. تصور کنید اصلاح الگوی مصرف در یک خانه به توسعه این روند به کل کشور ختم شود، اگر این راه را پیش بگیریم با چالشی مواجه نخواهیم شد. تمام مشکلاتی که وجود دارد نیاز به تغییر فرهنگ را برای ما تبیین میکند و ما میخواهیم در این مسیر حرکت کنیم.
در طرح سبا به زنان بهعنوان مدیران انرژی خانه تأکید بسیاری شده است، چرا زنان را در نظر گرفتهاید؟ زنان چقدر در اصلاح الگوی مصرف اثرگذاری دارند؟
زنان و مادران اولین آموزگاران عشق و فرهنگ هستند. قبل از اینکه هر محیطی را بشناسیم، اول با مادر مواجه میشویم، مادری که بر اساس فرهنگ اصیل ما متولی اولین آموزشهاست. در مراحل بعدی، مدرسه و سیستم آموزشی قرار دارند، بنابراین مادران باید وارد حیطه فرهنگسازی شوند و موارد مختلف آموزشی را به مادران ارائه بدهیم. تمام این موارد آموزشی با کمک جامعهشناسان و روانشناسان تهیه شده است. منابع انرژی کشورمان نامحدود نیستند، مادری که تحمل دیدن سختی کودک خود را ندارد، سختی نوهاش را هم نخواهد دید؛ این بهترین نشانهای است که میتواند اثربخشی ایجاد کند، یعنی مادر به خاطر نسل آینده و ایران قوی در کنار ما قرار گیرد. البته این موارد هنوز فقط در سطح طرح هستند، طرحی که ساختار هدفمندی دارد. مادر میتواند با کودک ارتباط بگیرد و شخصیت او را تغییر دهد، بنابراین زنان و مادران در سراسر کشور میتوانند در این طرح در کنارمان باشند.
در طرحهای مختلف همواره به مواردی مانند آموزش و توانمندسازی اشاره میشود، چطور قرار است در این طرح صدای خودتان را به گوش زنان در سطح جامعه برسانید و آنان را به سفیران الگوی مصرف تبدیل کنید؟ برای توانمندسازی زنان در این حوزه چه برنامههایی پیشبینی شده است؟
ما محتواهای آموزشی بانوان را ایجاد کردهایم. فقط به همین مقدار هم بسنده نکردهایم و سمینارها و سخنرانیهای متعددی هم داشتهایم. حتی فهرستهای بررسی برای سنجش آگاهی زنان در قبل و بعد از دورهها آماده شده است. در کل استانها برنامهریزی کردهایم و مانورها و همایشهای زیادی برگزار شده است. در حال حاضر مهمترین بحثی که وزارت نیرو در حال پیگیری آن است، آموزش زنان شاغل در ادارات، بر اساس مفاهیمی است که ایجاد کردهایم. برای حفظ منابع کشور و اینکه نسل آینده به این منابع نیاز دارند، فقط به اقدامات جامعهشناسی و روانشناسی اکتفا نکردهایم، در بسیاری از همایشها، مادران دلنوشتههایی برای نوه آینده خود مینویسند. در طرح سبا دو درخت داریم؛ یک درخت دلنوشتههای مادران است که آنها پیامهای خود را روی درخت میگذارند. اگر پیامها را ببینید از میزان آگاهی مادران جامعه تعجب خواهید کرد. وقتی میخواستیم طرح را شروع کنیم، چون زیربنای اجرایی طرح برای من اهمیت زیادی داشت، میخواستم کسانی در تیم اجرایی باشند که عشق به ایران در آنها وجود داشته باشد. به همین دلیل فراخوان دادیم و نفرات مختلفی از ادارات برق استانهای مختلف به صلاحدید مدیران عامل به ما پیوستند و حدود یک هفته با این افراد مصاحبه کردیم. کسانی که در این مصاحبهها قبول شدند، امروز با ما در یک تیم قرار دارند، تیمی که به این کار عشق و ایمان دارد و با هم و در کنار هم مشغول کار هستیم.
آیا مشوقها و حمایتهایی را هم برای اجرای این طرح در نظر گرفتهاید؟
تا به حال که با استفاده از گردهماییهای مردم، طرحهای محلهمحوری را با حضور در مساجد داشتهایم. از همه این فضاها استفاده میکنیم، اما مشوق ما یک طرح بزرگ به نام نیروگاه مجازی سبا در بحث برق و سد مجازی سبا در بحث آب است.
بحث کودکان در طرح سبا خیلی مطرح شده؛ آموزش از سنین پایین از جمله مسائلی است که همواره جامعهشناسان هم به آن تأکید میکنند. در این طرح، سن شروع آموزش این مسائل به کودکان بهعنوان سفیران آینده چه سنی است و چه ابزارهایی را برای انتقال پیام به کودکان انتخاب کردهاید؟
برنامهریزی برای کودکان از سن مهدکودک است و تا مقطع متوسطه را دربرمیگیرد. مهدکودک یکی از مهمترین مقاطع آموزشی کودکان است. در این دوران، کودکان مقاومت کمتری نسبت به تغییرات دارند و چون هنوز ساختار فرهنگی در آنها شکل نگرفته، صحبتها را گوش میدهند و میتوانیم برای آنها ساختار فرهنگی صحیحی در نظر بگیریم. برای انتقال پیام به کودکان ابزارهای مختلفی را هم طراحی کردهایم. در طرح سبا سه شخصیت اصلی داریم؛ دختری به نام «سبا» مخفف سفیر بهینهسازی انرژی و دو روبات «سپند» و «سپاس» در این طرح نقشهایی را ایفا میکنند. «سپند» مخفف سامانه پایش نور و دماست؛ سنسور نور و دما دارد و در تبادل سؤال و جوابها بین این دختر و این روبات، محتوای آموزشی کودکان شکل میگیرد. روباتی که با سبا در بخش آب همکاری میکند، «سپاس» مخفف سامانه پایش آب سبا نام دارد که تداعیگر شعار سپاس از خدا برای نعمت آب است. در تبادل سؤال و جوابها، محتواهای آب شکل میگیرد و با بازی، مسابقه و سؤال و جواب تلاش کردهایم محتواها را منتقل کنیم.
آبان سال گذشته به شکل آزمایشی در باغ کتاب تهران فضای آموزشی ایجاد کردیم. در این مکان کودکان در غرفه «آیا میدانید» شرکت میکردند. آنجا با چند روش مثلاً با انیمیشنهای «هفت مأموریت ویژه»، به بچهها مصرف صحیح برق را آموزش میدادیم. سپس کودکان با تابلوهایی به چهار اتاق به نام «معمای انرژی» هدایت میشدند. هر اتاق بخشی از خانه و ساعتی از روز را نشان میداد، بچهها وارد این اتاقها میشدند و معمای انرژی را حل میکردند و وارد اتاق بعدی میشدند. در پایان، کودکی که از این اتاقها خارج میشد با گرفتن مدال به سفیر بهینهسازی انرژی تبدیل میشد و گواهینامهای دریافت میکرد و تصویر او را روی درخت سبا ثبت میکردیم. البته کتابهای آموزشی در سایت طرح سبا هم قرار دارد و کتابهای جدیدی هم در حال طراحی است که بزودی منتشر خواهد شد.
مدرسه و خانواده دو رکن اصلی آموزش به کودکان هستند. آیا بستههای آموزشی برای مدارس و مراکز آموزشی در نظر گرفتهاید و تعاملاتی با سازمانهای متولی کودکان انجام شده است؟
تفاهمنامهای بین وزرای نیرو و آموزش و پرورش داشتیم که امروز از حالت یک سند خارج و اجرایی شده است. قبل از جنگ رمضان و در مدت فعالیت مدارس توانستیم به یکهزار و 119 مدرسه برویم و از نزدیک با سیصد هزار کودک در سراسر ایران ارتباط برقرار کنیم. محتوای آموزشی در اختیار آنها قرار میگرفت و کلاسهایی برگزار میشد. با همکاری گروههای تئاتری که در برخی از شهرستانها با ما همکاری میکنند، در مورد این موضوعات نمایشهای عروسکی هم داریم. حتی با آموزش و پرورش استانها هم تفاهمنامههایی منعقد شده است. استانداریها همکاری خوبی با ما دارند. سالنهای استانداری گاهی به مراکزی تبدیل شده است که همایشها در آن برگزار میشود و کودکان و خانوادهها در آن حضور پیدا میکنند.
در دورهای بابابرقی و شعار معروفش «هرگز نشه فراموش لامپ اضافی خاموش» در بین مردم فراگیر شده بود. به نظر شما سبا میتواند اینقدر رشد کند که بر رفتار مصرفی مردم تأثیر بگذارد؟
ما بابابرقی را بهعنوان یک شخصیت شکل گرفته در وزارت نیرو حفظ کردهایم. در حال حاضر بابابرقی در حکم پدربزرگ سباست و بچهها بشدت سبا و روباتهایش را دوست دارند، کودکان بارها انیمیشنهای سپند را دیدهاند، این ادامه مسیر بابابرقی است.
ما جامعه سالمندان را داریم، برای اینکه بتوانیم از همه ظرفیتهای کشور استفاده کنیم، برای سالمندان هم در طرح فراخوان دادهایم. این خبر خوش را به شما میدهم که در حال حاضر 44 سفیر سالمند داریم که با عنوان سفیران مهر و تجربه که متشکل از بازنشستگان وزارت نیرو و آموزش و پرورش است در کنارمان فعالیت میکنند. این افراد با قدرت روایتگری بینهایت از مباحث صرفهجویی میگویند، دوست داریم حضور این افراد را هم داشته باشیم، آنها سالها مسئولیتهایی داشتهاند و میخواهیم این مسئولیت را به آنها برگردانیم، بنابراین از حضور این افراد استقبال میکنیم و انشاءالله حضور آنها در طرح سبا مایه برکت باشد.
اجرای این طرح در چه شهرها و استانهایی شروع شده است؟
به همت وزارت نیرو و شرکت توانیر در تمام شهرها و روستاهای ایران طرح سبا وارد شده است. تعداد سفیران ما افزایش داشته و در حال حاضر یک میلیون و 500 هزار نفر جزو خانواده سبا هستند. حدود یازده هزار و 940 نفر مروج آموزشی در این طرح مشغول فعالیت هستند. نحوه فعالیت مروجان آموزشی به این شکل بوده که نفراتی را آموزش دادهایم و آنها هم نفرات بعدی را آموزش دادهاند، البته در حال تهیه بانک اطلاعاتی هستیم تا انشاءالله در اختیار مردم قرار بگیرد. معاونت زنان و خانواده ریاستجمهوری هم در حال ابلاغ طرح سبا هستند و این موضوع بسیار خوبی است، چون ظرفیتی در کل کشور برای ما فراهم میشود، امیدواریم بر مبنای آن بتوانیم طرح را گسترش بدهیم.
این طرح بر مبنای یکسری پژوهشها و مطالعات اجتماعی نوشته شده است، طرحها روی کاغذ میآیند، اما چقدر میتوانند موفق باشند و اینکه اصلاً شاخصهایی برای موفقیت طرح پیشبینی شده است یا خیر؟
باید محتوای متفاوتی تولید کنیم، متأسفانه قالب همه محتواهای فرهنگسازی واحد است؛ اینکه با چه زبانی با مردم صحبت کنیم و از چه مواردی بگوییم که بیشترین اثربخشی را داشته باشد. بیش از 8 ماه وقت گذاشتیم تا بتوانیم محتواهایی را فقط برای مادران تولید کنیم. در کشور تمام طرحهای فرهنگی به شکل همایش و دورههای آموزشی اجرا میشوند و مورد سنجش قرار نمیگیرند. در طرح سبا برای اینکه بتوانیم روی همه افرادی که آموزش دیده و مشارکت داشتهاند کار کنیم، آن را از یک طرح فرهنگی نسبی خارج کردیم و طرح نیروگاه مجازی سبا را پیشنهاد دادیم. در این طرح همه مردم ایران میتوانند سهامدار نیروگاه مجازی باشند و آورده آنها برای این نیروگاه میزان صرفهجوییشان خواهد بود. فرآیند اجرایی این کار در حال انجام شدن است. اگر اجرا شود، میتوانیم بگوییم چند نفر در این نیروگاه سهامدار شدهاند. کودکان ما از طریق پلتفرم نیروگاه سبا که در حال تهیه آن هستیم، وارد نیروگاه میشوند، به این شکل که کودک در این پلتفرم فقط در یک فرآیند مالی شرکت نمیکند، بلکه در یک فرآیند آموزشی حضور پیدا میکند، دوستانش را دعوت و جوایزی دریافت میکند. کودک میتواند شخصیتهای «سبا و سپند» را روی گوشی خود نصب کند و از آموزشها بهرهمند شود. به بزرگسالان هم خدمات مشاورهای میدهیم که چطور میتوانیم مصرف را کم کنیم. همه خدماتی که وزارت نیرو مدنظر دارد برای مردم در مسیر صرفهجویی در مصرف انجام شود، از مسیر این پلتفرم به مردم هدیه داده میشود.
بعضی از طرحهای اجتماعی که با مردم درگیر هستند، بعد از مدتی فراموش میشوند و از بین میروند یا اینقدر طرحهای موازی روی کار میآید و با آنها همراه میشود که فراموش میشوند. از چالشهایتان بگویید و اینکه آیا برای این طرحهای موازی که حتماً سر راهتان قرار میگیرد، فکری کردهاید و برنامهای برای ماندگاری سبا دارید؟
در کشور ما طرحهای فرهنگی و اجتماعی بسیاری وجود دارند که موازی هم کار میکنند. به نظر من نتیجه و اثری که این طرحهای فرهنگی داشتهاند برای ما مهم است. تا امروز هم نیروی محرکه سبا برای اجرای این طرح نشانهای به نام عشق بوده است. من پذیرفتهام که مسیر سخت و دشوار است. تیمی هستیم که شبانهروزی در این مسیر وقت میگذاریم و با دیدن هر سفیری که وارد طرح میشود، اشک میریزیم، این همان عشق است که به ما کمک میکند. به نظرم طرحی که مسأله مالی آن حل شده باشد بسیار راحت اجرایی میشود، اما همیشه چیزی هست که باعث زمین خوردن طرحها میشود یا تغییر سیاستها آنها را از حرکت باز میدارد. معتقدم که این طرحها فاقد عشق هستند. اما زیر بنای طرح سبا بر مبنای عشق و دغدغه ما برای حل مشکلات کشور شکل گرفته است و امیدوارم این عشق اینقدر قوی باشد که بتوانیم همه سختیها را تحمل کنیم.
چقدر مطمئنید که طرحتان قابلیت اجرایی شدن دارد؟
ما طرح را اجرا کردهایم. طرح فقط روی کاغذ نیست. بعد از هر اجرایی نقاط ضعف را بررسی و آنها را برطرف کردهایم. سعی میکنیم هر روز بهتر از روز قبل باشیم. ما از آموزش نتیجه دیدهایم، اثربخشی طرح بر کودکانمان هم نتایج خوبی داشته است. به نظرم بچههای ایرانی متفاوت هستند، جلوههایی را در ایران میبینید که در هیچ جای دیگر دنیا نمیبینید. با شروع جنگ رمضان ما کانال مجازی سبا را در پیامرسان بله ایجاد کردیم. میخواستیم از این طریق با سفیرانمان در ارتباط باشیم. برای کودکان در دوران جنگ نقش تعریف کردیم، برخی میگفتند از جنگ ننویسید و محتواهای کودکان باید شاد باشد. در طرح سبا گفتیم من کودک ایرانی هستم حالا نقش من چیست. میدانستیم با صحبتهایی که با بچهها انجام میدهیم، آنها احساس میکنند باید کاری انجام بدهند. با کار کردن روی این نقشها، کلی مأموریت جدید به آنها سپردیم واثر آن را در کلیپهایی که برای ما میفرستادند، دیدیم. امیدواریم با حمایت دولت محترم و تمام ارکان متولی فرهنگ بزودی شاهد به بار نشستن نتایج ارزشمندی باشیم. این طرح را برای 5 سال تعریف کردهایم اما معتقدیم با مسیری که در پیش گرفتهایم و بحث نیروگاه مجازی سبا انشاءالله خیلی زودتر از زمان تعیین شده طرح به نتیجه خواهد رسید.
رویکرد طرح شما بیشتر آموزشی است اگر امکان دارد در مورد سیاستهای تشویقی طرح توضیحات بیشتری بدهید؟
نیروگاه سبا مهمترین سیاست تشویقی ماست. کودکان در مباحث آموزشی شرکت میکنند و سفیر سبا میشوند. نیروگاه را به مردم ارائه میکنیم، تا مردم در آن ثبتنام کنند و سهامدار بخشی از نیروگاه شوند. در این نیروگاه آورده، مقدار صرفهجویی است، اگر این صرفهجویی اتفاق بیفتد، معادل آن به مردم پاداش خواهیم داد. این پاداش به حساب کودک واریز خواهد شد و کودک ایرانی متوجه میشود، که اگر مثلاً دمای کولر را روی 25 درجه تنظیم یا لامپهای اضافی را خاموش کرده اثربخشی آن برای خودش بوده است.
در طرح، مطالعاتی از تجربه کشورهای دیگر هم انجام شده است؟
من در کشورهای دیگر طرحی به این شکل ندیدهام، اما قطعاً در بسیاری از کشورها آموزش این موارد حتی از سنین پیش از مهدکودک آغاز میشود. سایر کشورها هم اگر نتیجهای گرفتهاند از آموزش بوده است. در راستای این طرح بازیای به نام «سفر جادویی برق» طراحی کردهایم که بزودی رونمایی میشود. در این سفر کودکان با اثر روی هر انتخاب خود با شهرشان آشنا میشوند. در همین سفر کودک یاد میگیرد اگر چراغ را خاموش کند یک دستگاه در بیمارستان روشن میشود، اگر فعالیت دوم را انجام بدهد چرخ یک شهربازی میچرخد. شاید کودک سخت متوجه شود که خاموش کردن یک لامپ اضافی چقدر برای کشور مؤثر است، اما با این بازیها اثربخشی را افزایش میدهیم.
سازمانها و وزارتخانههای دیگری هم در این طرح وزارت نیرو را همراهی میکنند؟
جلساتی شروع شده است، اما اگر توانستهایم در مدارس وارد شویم به دلیل حمایت آموزش و پرورش بوده است. اگر استانداریها و مسئولان با ما همراه شدهاند و میثاقنامههای همدلی را امضا کردهاند، به این دلیل است که با هم پیمان بستهایم که به عشق وطن در این مسیر همدلانه تلاش کنیم. در رایزنیهایی که با وزارت راه انجام شده قرار است، بستههای آموزشی تهیه کنیم تا در هواپیما، قطار و اتوبوسهای بین شهری در اختیار کودکان قرار بگیرد. در حال حاضر اکثر وزارتخانهها میثاقنامهها را امضا کردهاند. بسیاری از ادارات هم به آن پیوستهاند تا بتوانیم از همراهی ملی در این طرح استفاده کنیم. ولی باز هم به کمک نیاز داریم. همه ارکان دولت و مردم را دعوت میکنم به خاطر کودکانمان و نسل آینده پای کار بیایند و برای ایران این تغییر را محقق کنیم.
از زمان اجرای طرح سبا ارزیابی مطالعاتی برای کاهش مصرف انجام شده است؟
برای اینکه بتوانیم جامعه هدفی که در این طرحها با ما بودهاند را مورد سنجش قرار دهیم نیازمند راهاندازی پلتفرم نیروگاه هستیم. باید بتوانیم دقیق و مشخص بگوییم چقدر از این کاهش مصرف مختص به طرح سبا بوده است. البته این پلتفرم آماده است و تا رونمایی از آن انشاءالله زمان زیادی باقی نمانده است. بعد از رونمایی به شکل دقیق میتوانم در مورد اثرات طرح سبا صحبت کنم. خوشبختانه با همه فعالیتهایی که در وزارت نیرو و شرکت توانیر انجام شده است امسال با کاهش مصرف به خصوص در بخش خانگی مواجه هستیم. امیدوارم این کاهشها ناشی از اثرات فرهنگی و ماندگار باشد.
از مردم چه انتظاری برای همراهی با طرح سبا دارید؟
طرح سبا یک پروژه اداری نیست. بخشنامه و دستورالعمل فنی هم نیست. سبا شروع یک تغییر و ندای همدلی است. دعوت همگانی، به مصرف صحیح آب و برق است. همه میدانیم هیچ قدرتی در جهان قویتر از ملتی که با هم متحد هستند، وجود ندارد. ما میخواهیم این اتحاد را برای مصرف انرژی در کشور شکل بدهیم و امیدواریم که مردم به خاطر نسل آینده ایران از سبا حمایت کنند و با ما همراه شوند و همدلانه یاریمان کنند.
چقدر روی رسانهها برای پیشبرد طرح حساب کردهاید؟
امیدوارم در اجرای این طرح رسانهها از ما حمایت کنند. طرح در حال اجراست و ما به صدای رسانهها نیازمندیم. انشاءالله یک برنامه منسجم برای پیشبرد این طرح در رسانهها خواهیم داشت.
اگر بخواهید در یک جمله طرح سبا را تعریف کنید، در مورد آن چه میگویید؟
روزی فرا خواهد رسید که فرزندان ایران زمین در کنار معلمان و مادرانشان در کتابهای درسی مدرسه میخوانند که روشنایی ایران را نسلی ساخت که دانههای فرهنگ مصرف بهینه انرژی را در دل مردم کاشت پس بیایید همه با هم این نسل باشیم.
بــــرش
با توجه به زمانبندی 5 سالهای که تعیین کردهاید
5 سال آینده طرح سبا را کجا میبینید؟شعار سبا سرفزار بمانی ایران است. اهمیت طرح برای آینده این است که راهی جز تغییر فرهنگ مصرف نداریم. حالا یا به اسم طرح سبا یا به نام طرحی دیگر باید این مسیر را طی کنیم. اگر فرهنگ مصرف انرژی در کشورمان را تغییر ندهیم با توجه به اینکه منابع کشورمان محدود است و بیپایان نیست، با این میزان مصرف، انرژی بزودی تمام میشود. ما میتوانیم منابع را صرف آبادانی و توسعه کشور کنیم تا اینکه با هدر رفتها از دست بدهیم. باید ارزش منابع کشورمان را بدانیم، اگر بتوانیم در این مسیر حرکت کنیم محیط زیست سالمتری هم خواهیم داشت. بنابراین بهترین نیروگاه، نیروگاه مجازی است که با تغییر رویه و فکر مردم ایجاد میشود و ایران را برای نسل آینده حفظ میکند. به نظرم اگر همه میخواهیم ایران برای نسل آینده قوی بماند چارهای جز این نداریم که فرهنگ مصرفمان را تغییر بدهیم تا بتوانیم از پیچهای سخت روزگار عبور کنیم. اگر بتوانیم منسجم در این مسیر حرکت کنیم بزودی نتایج آن را خواهیم دید. میتوانیم کشورمان را قوی و سرافراز حفظ کنیم.
