زهرا  اکبری
گروه بین الملل

شی جین پینگ، رهبر چین، روز دوشنبه سفری به کره شمالی خواهد داشت تا با کیم جونگ اون، رهبر این کشور دیدار کند. این اولین سفر شی به کره شمالی در هفت سال گذشته است و پس از آن انجام می‌شود که کیم در سپتامبر سال گذشته در یک رژه نظامی بزرگ در پکن حضور یافت.
از آن زمان تاکنون، رهبران کشورهای مختلف برای دیدار با شی راهی پکن شده‌اند. شی در سال ۲۰۲۶ میزبان ۱۷ رهبر جهان در پایتخت چین بوده و قرار است این هفته نیز با همتای لائوسی خود دیدار کند.
در چنین شرایطی، سفر شی به کره شمالی فراتر از یک دیدار دوجانبه ارزیابی می‌شود. این نشست در حالی برگزار می‌شود که چین در برابر سیاست‌های پرهزینه و بی‌ثبات دولت دونالد ترامپ، از جمله جنگ نظامی و اقتصادی علیه ایران و سیاست‌های تعرفه‌ای نامنظم، تلاش دارد خود را به‌عنوان یک قدرت جهانی باثبات و قابل اتکا معرفی کند. از این منظر سفر به پیونگ یانگ فرصتی برای شی فراهم می‌کند تا چین را به‌عنوان یکی از معدود قدرت‌های جهانی معرفی کند که همچنان قادر است در جهانی تکه‌تکه‌شده با بازیگران مختلف تعامل کند. این سفر، اولین سفر خارجی شی در سال‌جاری نیز محسوب می‌شود و پس از آن انجام می‌شود که او ماه گذشته میزبان دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری آمریکا و ولادیمیر پوتین، رهبر روسیه، در پکن بود. در عین حال، این سفر پیام مهمی برای مسکو و واشنگتن نیز به همراه دارد. 
به گزارش بلومبرگ، حضور شی جین‌پینگ در پیونگ‌یانگ به هر دو رهبر آمریکا و روسیه یادآوری خواهد کرد که پکن همچنان نفوذ قابل توجهی بر کره شمالی دارد. چین طی دهه‌های گذشته اصلی‌ترین حامی سیاسی و اقتصادی پیونگ‌یانگ بوده و در شرایطی که ایالات متحده و متحدانش به دلیل برنامه هسته‌ای کره شمالی تحریم‌های گسترده‌ای علیه این کشور اعمال کرده‌اند، نقش یک شریان حیاتی اقتصادی را برای آن ایفا کرده است.
از این رو، سفر شی را می‌توان بخشی از تلاش دو کشور برای تحکیم روابط در بحبوحه تحولات مهم ژئوپولتیک دانست. پکن و پیونگ‌یانگ در سال‌های اخیر بیش از پیش بر هماهنگی مواضع خود در برابر نظم جهانی تحت رهبری غرب تأکید کرده‌اند و به دنبال گسترش همکاری‌های سیاسی و راهبردی هستند.
نشانه‌های این رویکرد پیش‌تر در سفر ماه آوریل وانگ یی، وزیر امور خارجه چین به کره شمالی نمایان شده بود. او در دیدار با کیم جونگ‌اون بر پیوندهای تاریخی و سوسیالیستی میان دو کشور تأکید کرد و خواستار تقویت هماهنگی پکن و پیونگ‌یانگ در موضوعات مهم منطقه‌ای و بین‌المللی شد.
این سفر همچنین از جنبه‌ای نمادین اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا همزمان با شصت‌وپنجمین سالگرد معاهده دوستی، همکاری و کمک متقابل میان چین و کره شمالی در سال ۱۹۶۱ انجام می‌شود. این پیمان، که کمتر از یک دهه پس از حضور نیروهای چینی در جنگ کره در کنار کره شمالی به امضا رسید، همچنان تنها پیمان دفاعی متقابل چین به شمار می‌رود و نمادی از عمق روابط تاریخی و امنیتی دو کشور است.
پکن در نقش میانجی
زمان‌بندی این نشست، که پس از دیدار اخیر شی جین‌پینگ با ترامپ در ماه گذشته انجام می‌شود، این پرسش را مطرح کرده است که آیا چین در تلاش است میان واشنگتن و پیونگ‌یانگ که در یک بن‌بست دیپلماتیک هستند میانجی‌گری کند؟ همان‌طور که شی در سفر قبلی خود به کره شمالی در ژوئن ۲۰۱۹ تلاش کرده بود. آن سفر نیز اندکی پس از شکست مذاکرات خلع سلاح هسته‌ای ترامپ و کیم در هانوی در فوریه همان سال انجام شد.
اهمیت این موضوع از آن جهت است که مسأله شبه‌جزیره کره یکی از محورهای گفت‌وگوی شی و ترامپ در جریان سفر سه‌روزه رئیس‌جمهوری آمریکا به پکن در اواسط ماه مه بود.  
با این حال، چشم‌انداز ازسرگیری مذاکرات همچنان مبهم است. به گزارش واشنگتن پست، ترامپ در دومین دوره ریاست‌جمهوری خود از آمادگی برای دیدار دوباره با کیم سخن گفته است. رهبر کره شمالی نیز این احتمال را به‌طور کامل رد نکرده، اما تأکید کرده است که تنها در صورتی حاضر به بازگشت به میز مذاکره خواهد بود که واشنگتن سیاست‌های «خصمانه» خود را کنار بگذارد و جایگاه هسته‌ای پیونگ‌یانگ را به رسمیت بشناسد.
این در حالی است که توانمندی‌های هسته‌ای و موشکی کره شمالی از زمان شکست مذاکرات هانوی به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. هفته گذشته، پیونگ‌یانگ از یک تأسیسات جدید غنی‌سازی اورانیوم رونمایی کرد و همزمان تصاویری از بازدید کیم جونگ‌اون از سانتریفیوژهای مستقر در سومین سایت هسته‌ای شناخته‌شده این کشور منتشر شد.  براساس گزارش سال ۲۰۲۴ فدراسیون دانشمندان آمریکایی (FAS)، کره شمالی احتمالاً مواد شکافت‌پذیر کافی برای تولید حدود ۹۰ کلاهک هسته‌ای را در اختیار دارد و تاکنون نزدیک به ۵۰ کلاهک را نیز مونتاژ کرده است. در چنین شرایطی، هرگونه تلاش احتمالی برای احیای دیپلماسی هسته‌ای با چالش‌هایی به‌مراتب پیچیده‌تر از سال ۲۰۱۹ روبه‌رو خواهد بود.

همسویی در برابر تحولات امنیتی
گسترش توان نظامی ژاپن نیز احتمالاً در دستور کار دیدار شی با کیم قرار خواهد گرفت؛ موضوعی که در سال‌های اخیر به یکی از محورهای اصلی نگرانی مشترک پکن و پیونگ‌یانگ تبدیل شده است.
در همین چارچوب، اقدامات ژاپن، از جمله تصمیم این کشور برای لغو ممنوعیت پس از جنگ جهانی دوم در زمینه فروش سلاح‌های مرگبار به خارج، باعث شده کره شمالی بار دیگر به‌عنوان یک شریک مهم برای چین مطرح شود؛ بویژه در شرایطی که روابط چین و ژاپن به دلیل اختلاف دیپلماتیک بر سر تایوان رو به تیرگی گذاشته است. ژاپن نیز به نوبه خود روابطش را با کره جنوبی تقویت کرده تا هم در برابر فشار چین و هم در مواجهه با دولت ترامپی که ارزش اتحادها را زیر سؤال برده، بهتر عمل کند.
این تحرکات منطقه‌ای را اما نمی‌توان جدا از تغییرات گسترده‌تر در موازنه قدرت جهانی در نظر گرفت. به گزارش اکونومیست، سفر غیرمنتظره ریچارد نیکسون به چین در سال ۱۹۷۲ برای دیدار با مائو تسه‌تونگ که در ژاپن به «شوک نیکسون» معروف شد، نمونه‌ای تاریخی از چنین دگرگونی‌هایی است. اگرچه دیدار برنامه‌ریزی‌شده دونالد ترامپ با شی جین‌پینگ به همان اندازه غافلگیرکننده نبود، اما بازتنظیم سیاست آمریکا در قبال چین بار دیگر متحدان و رقبا را در شرق آسیا به تکاپو انداخته است.
در همین راستا، در ۱۹ مه سانائه تاکایچی، نخست‌وزیر ژاپن، به کره جنوبی سفر کرد تا با لی جه-میونگ، همتای خود، دیدار کند؛ سفری که نشان‌دهنده تلاش دو کشور برای هماهنگی در برابر تغییر رویکرد واشنگتن نسبت به چین است. به نظر می‌رسد هر دو طرف  در پی گفت‌وگو درباره پیامدهای این تحولات برای امنیت منطقه‌ای خود هستند. در نهایت، پیامدهای این تغییرات بیش از همه در روابط پرتنش ژاپن و چین آشکار شده است؛ دو کشوری که بیش از شش ماه است در بن‌بست دیپلماتیک قرار دارند و پس از اظهارات تاکایچی درباره احتمال نقش‌آفرینی ژاپن در بحران تایوان، روابطشان وارد مرحله‌ای از تنش عمیق‌تر شده است؛ به‌گونه‌ای که کانال‌های غیررسمی ارتباطی نیز تضعیف شده و حتی بهبود نسبی روابط آمریکا و چین نیز نتوانسته چشم‌انداز کاهش تنش میان پکن و توکیو را بهبود دهد.
در همین راستا، چین و کره شمالی در دیدار پیش‌رو درباره این موضوع گفت‌وگو خواهند کرد و تلاش می‌کنند بیش از پیش به یکدیگر نزدیک شوند؛ بویژه در شرایطی که هر دو کشور نسبت به تحولات امنیتی منطقه حساسیت فزاینده‌ای دارند.