نیلوفر منصوری
گروه گزارش

ظروف یک‌بارمصرف، فقط ظرف غذا نیستند؛ بسته‌های خاموش سم هستند که سلامت و در مرحله حادتر چه بسا جان کودک را به خطر می‌اندازند، یا این که هورمون‌های در حال رشد او را هدف می‌گیرند و مسیر بیماری را مهیا می‌کنند، موضوعی که حالا به دغدغه عمومی تبدیل شده است. دکتر منصور رضایی، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی، در گفت‌وگو با «ایران» تأکید می‌کند که ریشه بسیاری از بیماری‌های سخت در بزرگسالی، به عادت‌های ناسالم غذایی دوران کودکی برمی‌گردد. او معتقد است امروزه سرعت و راحتی، جای سلامت و تأمل را در سفره‌های ایرانی گرفته است.
این متخصص تغذیه می‌گوید: «نوع تغذیه کودک، در دوران خردسالی، آینه تمام‌نمای آینده‌اش را می‌سازد. ذائقه او، نه در بزرگسالی، که در همین روزهای کودکی شکل می‌گیرد. وقتی کودک با طعم‌های شور و شیرین کارخانه‌ای بزرگ شود، سیستم دوپامین مغزش به این مواد اعتیاد پیدا می‌کند؛ همان‌طور که یک فرد به مواد مخدر وابسته می‌شود.»
به باور او، این وابستگی فقط به غذا محدود نمی‌شود. این متخصص هشدار می‌دهد: «کودکی که به فست‌فود عادت کند، به فست‌شارژ یا همان زندگی پرشتاب هم عادت می‌کند. این سبک زندگی که از کودکی شکل گرفته، در بزرگسالی هم خودش را نشان می‌دهد؛ همه‌چیز سریع اتفاق می‌افتد؛ سریع تصمیم‌گیری می‌شود، سریع احساسات تغییر می‌کند و متأسفانه، خیلی سریع هم بیماری‌های مزمن سر می‌رسند. پایین آمدن سن ابتلا به دیابت، فشار خون و کبد چرب، زنگ خطری است که از همین سفره‌های پر از مواد صنعتی شنیده می‌شود.»
این متخصص درباره نقش پلاستیک‌ها در این فاجعه می‌گوید: «پلاستیک‌ها برای سهولت و ارزانی تولید می‌شوند، اما دشمن سلامت‌ هستند. وقتی غذای داغ را در ظرف فوم می‌ریزیم یا نوشیدنی را در فریزر منجمد می‌کنیم، ساختار پلیمرهای سازنده‌ این ظرف‌ها می‌شکند و مونومرها وارد غذا می‌شوند. این یک مسمومیت مزمن است؛ نه یک‌باره، که ذره‌ذره در بدن انباشته می‌شود و ژنتیک نسل‌های بعد را نیز درگیر می‌کند.»
او به مفهوم علمی «اپی‌ژنتیک» اشاره می‌کند: «این‌گونه نیست که پلاستیک فقط با بدن امروز ما بجنگد، بلکه اثرات مخرب آن بر بیان ژن‌ها، سلول‌های ما را به مسیرهای تکثیری غیرطبیعی سوق می‌دهد؛ همان اتفاقی که در شکل‌گیری تومورها نقش دارد.»

خودمراقبتی؛ کلید واژه نجات
اما راه‌حل چیست؟ رضایی معتقد است که باید از خودمراقبتی شروع کرد. او می‌گوید: «مادران امروز، باید پیشگام بازنگری باشند. باید صادقانه بپذیریم که کوتاهی در آماده کردن غذای خانگی و استفاده از ظروف آماده، بهایی به قیمت سلامت فرزندمان دارد. احساس نیاز به تغییر، اولین گام است. نباید اجازه بدهیم تنبلی ناشی از زندگی مدرن، ما را به سمت آشغال‌خوری ببرد.»
این متخصص با تأکید بر نقش کلیدی مادران در حفظ سلامت فرزندان می‌گوید: «مادرها بیشترین قدرت را برای تغییر دارند؛ به‌ویژه در آشپزخانه و جایی که بحث تغذیه کودک در میان است.» او با اشاره به وسایل روزمره‌ای که به‌ظاهر ساده‌اند اما خطرات بزرگی دارند، پیشنهاد می‌کند: «از شیشه‌شیر تا ظروف نگهداری غذای پلاستیکی را تا جای ممکن حذف کنید. پیشنهاد من جایگزینی ظروف پلاستیکی با نمونه‌های شیشه‌ای، استیل یا بامبو است. ظروف شیشه‌ای نه‌تنها نگران‌کننده نیستند و مواد شیمیایی آزاد نمی‌کنند، بلکه بادوام‌ترند و در درازمدت هم صرفه‌ اقتصادی دارند.»
این متخصص تغذیه با هشدار درباره نحوه‌ نگهداری غذا می‌گوید: «کیسه‌های فریزر و ظرف‌های پلاستیکی، پای ثابت آشپزخانه‌ها شده‌اند؛ اما اگر برای سلامت کودک اهمیت قائلیم، بهتر است برای فریز کردن غذا از ظروف شیشه‌ای دردار یا استیل استفاده کنیم. هم زباله‌ کمتری تولید می‌شود، هم کیفیت و طعم غذا بهتر می‌ماند. هرگز غذای کودک را در ظرف پلاستیکی گرم نکنید؛ چون حرارت، مثل بمب آزاد شدن مواد شیمیایی از بدنه‌ پلاستیک به درون غذای دلبندتان است.» این متخصص برای پاک‌سازی اثرات زیان‌بار محیطی و تغذیه‌ای، پیشنهادی سنتی دارد: «خداوند بدن انسان را با 5 فاضلاب طبیعی (ادرار، مدفوع، خلط، عرق و صفرا) برای دفع سموم مجهز کرده است. با خوردن فیبر، سبزیجات تازه و ماست، می‌توانیم روند پاک‌سازی بدن را سرعت ببخشیم. به جای پناه بردن به نوشابه‌ها، بیایید دوباره با بورانی و ماست و خیار آشتی کنیم.»
رضایی با لحنی هشدارآمیز درباره یک باور غلط می‌گوید: «خیلی‌ها تصور می‌کنند لیوان‌های کاغذی بی‌خطرند. اما این یک توهم است! مگر می‌شود کاغذ، چای داغ را تحمل کند و از هم نپاشد؟ پشت این کاغذها، لایه‌ای ضخیم از پلاستیک نهفته است که با حرارت، سموم خود را آزاد می‌کند.» او در پایان تأکید می‌کند که معجزه در تکرار نکردن است: «اگر مجبورید فست‌فود بخورید، آن را به یک عادت روزانه تبدیل نکنید. هرچه دفعات مصرف مواد مضر بیشتر باشد، غلظت آنها در خون افزایش یافته و بدن دچار اُوردوز پنهان می‌شود. سعی کنید فاصله مصرف مواد صنعتی را از روز به ماه و از ماه به سال برسانید. در تغذیه، تنوع و اعتدال حرف اول را می‌زند. سلامت، یک‌شبه به دست نمی‌آید، اما با یک انتخاب هوشمندانه در هر وعده غذایی، می‌توان سدی بلند در برابر بیماری‌ها ساخت.»

قدم‌های اولیه برای حذف پلاستیک
این متخصص تغذیه در بخش دیگری از صحبت‌هایش به دنیای اسباب‌بازی‌ها می‌پردازد و معتقد است که بازی، فرصتی برای تربیت نسلی مسئول‌تر است. او می‌گوید: «بسیاری از اسباب‌بازی‌های پلاستیکی بازار، نه‌تنها بی‌کیفیت‌ هستند، بلکه با مواد اولیه مشکوک ساخته می‌شوند که برای سلامت دهان و پوست کودک در حال رشد، یک تهدید پنهان است.» او برای این مسأله راهکارهای ساده‌ای پیشنهاد می‌دهد: «به جای اسباب‌بازی‌های پلاستیکی و شکننده‌، سراغ نمونه‌های چوبی، پارچه‌ای و یا سیلیکونی باکیفیت بروید. این اسباب‌بازی‌ها به غیر ا ز ایمنی، دوام بیشتری هم دارند و حس واقعی‌تری را به کودک منتقل می‌کنند.» رضایی می‌گوید: «رفتن به سمت سبک زندگی کم‌پلاستیک، یک تصمیم یک‌شبه نیست. نه لازم است همه چیز را دور بریزیم، نه این کار شدنی است. مهم این است که آرام‌آرام عادت‌ها را عوض کنیم. بهترین شروع، تغییرهای کوچک است؛ مثلاً جایگزین کردن یکی‌دو وسیله‌ پرمصرف. اولویت با چیزهایی است که هر روز بیشتر استفاده می‌شوند و تماس مستقیم با غذا و نوشیدنی دارند؛ مثل بطری آب، شیشه‌شیر، ظرف نگهداری غذا و کیسه فریزر. همین چند قلم، اگر درست انتخاب شوند، فشار تغییر را کم می‌کنند و اثرشان در خانه دیده می‌شود.»