نیکنام حسینی پور
مشاور وزیر و رئیس مرکز روابط عمومی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

در سال‌های اخیر مفهوم «روابط عمومی» بیش از هر زمان دیگری دچار دگرگونی شده است. اگر روزگاری روابط عمومی را صرفاً ساختاری برای انتشار اخبار سازمانی، برگزاری مراسم یا تنظیم چند اطلاعیه و گزارش می‌دانستند، امروز این حوزه به یکی از مهم‌ترین اضلاع شکل‌دهنده به افکار عمومی، سرمایه اجتماعی و روایت ملی بدل شده است.
تحولات پرشتاب رسانه‌ای، گسترش شبکه‌های اجتماعی، تغییر شیوه مواجهه مردم با اخبار و همچنین شرایط خاص و حساس حال حاضر کشور ما، باعث شده است تا روابط عمومی‌ها دیگر نتوانند صرفاً در قالب‌های سنتی و اداری تعریف شوند. اکنون روابط عمومی بخشی از میدان واقعی مدیریت اجتماعی و رسانه‌ای کشور است؛ میدانی که در آن سرعت، دقت، اعتمادسازی و درک افکار عمومی، اهمیتی هم‌سنگ تصمیم‌گیری‌های کلان و چه بسا پیشران این تصمیمات پیدا کرده است.
روز روابط عمومی فرصتی برای قدردانی از هزاران فعال گمنام این عرصه در سراسر کشور است؛ فعالانی که بسیاری از آنان دور از هیاهوی رسانه‌ای و با کم‌ترین امکانات، مسئولیت دشوار ارتباط میان نهادها، ذی‌نفعان و عموم مردم را بر دوش می‌کشند. این مسئولیت بویژه در یک‌سال گذشته و در روزهای خاص کشور معنایی دوچندان یافت.
در چنین شرایطی، بویژه در مقطع سخت جنگ تحمیلی رمضان و پیش از آن، در مقطع دفاع مقدس۱۲ روزه، بیش از همیشه نیازمند روایت دقیق، آرامش‌بخش و مسئولانه بود. روابط عمومی‌ها در کنار اصحاب رسانه، نقشی فراتر از وظایف متعارف اداری ایفا کردند.
بخش مهمی از جریان اطلاع‌رسانی میان ذی‌نفعان، تبیین، اقناع افکار عمومی و حتی حفظ آرامش ذهنی جامعه از طریق اقدامات رسمی و غیررسمی، به همت همین نیروهایی انجام شد که شاید نامشان کمتر شنیده شود، اما اثر کارشان در فضای عمومی کشور باقی ماند. بنابراین نقش روابط عمومی‌ها در بحران‌هایی مانند جنگ، سیل یا زلزله مشخص‌تر می‌شود.
روابط عمومی‌ها در این مدت تنها بازنشرکننده اخبار نبودند. بسیاری از آنان تلاش کردند صدای مردم باشند، دغدغه‌ها را منتقل کنند، ظرفیت‌های اجتماعی و فرهنگی در میان گروه‌های ذی‌نفع را برای همراهی با کشور فعال کنند.
در روزگاری که جنگ‌ صرفاً در میدان نظامی رخ نمی‌دهد و «روایت» به یکی از اصلی‌ترین عرصه‌های تقابل تبدیل شده است، نقش روابط عمومی‌ها نیز دیگر محدود به چهارچوب‌های قدیمی نیست. امروز هر تصویر، هر ویدیو، هر گزارش، هر متن و حتی نحوه مواجهه یک نهاد با افکار عمومی، بخشی از تصویر کلی کشور را در ذهن جامعه و جهان می‌سازد. کما اینکه دیدیم عکس‌هایی بودند که جهانی و ماندگار شدند. بنابراین علاوه بر میدان، ما در جنگ روایت‌ها هم درگیر نبردی نابرابر بودیم، نبردی که روابط عمومی‌ها و همه فعالان رسانه‌ای و اجتماعی پای کار وطن بودند و درخشیدند.
بخشی از تولیدات مؤثر تصویری، صوتی و مکتوب این روزهای ایران، به همت فعالان روابط عمومی شکل گرفته است؛ فرزندان همین سرزمین که با وجود فشارهای فراوان، محدودیت‌ها و گاه نادیده گرفته شدن تلاش‌هایشان، کوشیدند تصویری واقعی‌، انسانی‌ و مسئولانه‌ از میهن‌ عزیز و مردمِ عزیزتر از جان نه فقط برای داخل بلکه برای جهان ارائه دهند.
چه بسیار شب‌هایی که نیروهای روابط عمومی در کنار خبرنگاران، تصویربرداران، تدوینگران، مدیران رسانه و فعالان فضای مجازی، بی‌وقفه برای تولید محتوا، پاسخگویی، افزایش تاب‌آوری اجتماعی، مدیریت بحران و جلوگیری از گسترش التهاب رسانه‌ای تلاش کردند؛ تلاشی که شاید کمتر دیده شد، اما در حافظه حرفه‌ای کشور باقی خواهد ماند.
با وجود این باید پذیرفت که روابط عمومی امروز ایران، همچنان با چالش‌های مهمی روبه‌رو است. واقعیت این است که بخشی از ساختار روابط عمومی در کشور هنوز گرفتار نگاه‌های قدیمی، بوروکراتیک و صرفاً تشریفاتی است. گاهی روابط عمومی به‌جای آنکه مرکز تحلیل افکار عمومی و طراحی ارتباط مؤثر میان نهاد، ذی‌نفعان و مردم باشد، به واحدی برای تولید گزارش‌های کم‌اثر یا بازنشر اخبار تکراری تقلیل پیدا می‌کند. این نگاه نه با اقتضائات جامعه امروز سازگار است و نه می‌تواند پاسخگوی تحولات پرشتاب رسانه‌ای باشد.
 روابط عمومی موفق روابط عمومی‌ای است که جامعه را بفهمد، زبان مردم را بشناسد، تحولات فرهنگی و رسانه‌ای را رصد کند، از گفت‌وگو نهراسد، توان شنیدن نقد را داشته باشد و بتواند میان نهادها و افکار عمومی، اعتماد ایجاد کند.
امروز بیش از هر زمان دیگری، کشور نیازمند روابط عمومی‌هایی است که صرفاً «واکنش‌محور» نباشند، بلکه قدرت جریان‌سازی، کنشگری، امیدآفرینی، اقناع و ایجاد همدلی اجتماعی داشته باشند.
در کنار این مفهوم، در شرایط کنونی ایران، یکی از مهم‌ترین وظایف روابط عمومی‌ها، توانایی گردهم‌آوردن ذی‌نفعان مختلف ذیل مفاهیم بنیادین و مشترک ملی است؛ مفاهیمی چون ایران، فرهنگ، همبستگی اجتماعی، منافع ملی، مسئولیت جمعی و امید به آینده.
اگر روابط عمومی نتواند میان گروه‌های مختلف اجتماعی، فرهنگی و رسانه‌ای پیوند ایجاد کند، در عمل بخشی از کارکرد اصلی خود را از دست داده است.
فراموش نکنیم که امروز جامعه بیش از هر زمان دیگری به گفت‌وگو، شنیدن متقابل و بازسازی سرمایه اجتماعی نیاز دارد و روابط عمومی‌ها می‌توانند در این مسیر، نقشی تعیین‌کننده ایفا کنند.
بی‌تردید آینده روابط عمومی در ایران، متعلق به کسانی خواهد بود که این حوزه را نه یک جایگاه اداری، بلکه یک مسئولیت اجتماعی بدانند؛ کسانی که درک می‌کنند اعتماد عمومی، مهم‌ترین سرمایه هر نهاد و کشور است و حفظ این سرمایه، تنها با صداقت، حرفه‌ای‌گری، مسئولیت‌پذیری و فهم درست زمانه ممکن خواهد بود.
روز روابط عمومی، بر همه فعالان پرتلاش، شریف و اثرگذار این عرصه در سراسر ایران گرامی باد.