میدان ارگ و کاخ گلستان که در جنگ  تحمیلی اخیر آسیب دیدند، حالا می‌توانند به جای زخمی دیرینه، به نمادی از احیای فرهنگی و شهروندی تبدیل شوند. این اعتقاد اسکندر مختاری، عضو شورای عالی فنی میراث فرهنگی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کشور است. او می‌پرسد اما آیا چنین فرصتی غنیمت شمرده می‌شود یا باز هم به بهانه‌ای برای اشغال بیشتر فضاهای عمومی بدل می‌گردد؟
پس از آنکه جنگ به تخریب بخش هایی از میدان ارگ و بازار تهران انجامید، بار دیگر بحث بازسازی این قلب تاریخی پایتخت داغ شده است. سید احمد علوی، رئیس کمیته گردشگری و میراث فرهنگی شورای شهر تهران نیز به تازگی از طرحی خبر داده که بر اساس آن، ساختمان‌های آسیب‌دیده پیرامون کاخ گلستان – از جمله بخش‌هایی از ساختمان دادگستری – تملک و به کاربری‌های فرهنگی و موزه‌ای تبدیل شوند. او گفته است: «حتی ممکن است بخش‌های فوقانی این ساختمان‌ها به همان شکل آسیب‌دیده، به نشانه‌ای از مقاومت و برای تاریخ حفظ گردد.» رسانه‌ای شدن این طرح به انتقاد کارشناس میراث فرهنگی تهران انجامید.
اسکندر مختاری، پژوهشگر و فعال حوزه میراث شهری و عضو شورای عالی فنی میراث فرهنگی در واکنش به این خبر به ایسنا گفت: «من در این طرح رویکرد مشخصی نمی‌بینم. آیا بحث بر سر حفظ آثار جنگ است، اصلاح ساختارهای شهری یا فقط بازنمایی نمادین از جنگ؟ این طرح خط و ربط روشنی ندارد.» مختاری با نگاهی متفاوت، تخریب‌های اخیر را نه فقط یک فاجعه، بلکه «فرصتی استثنایی» برای شهر تهران دانست. فرصتی برای جبران کاستی‌های مزمنی که دهه‌هاست مرکز تاریخی پایتخت از آن رنج می‌برد. از نگاه او، کاخ گلستان – یکی از مهم‌ترین آثار ثبت‌شده ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو – سال‌هاست که حق طبیعی خود را از دست داده است: «داشتن یک ورودی شایسته و محترمانه. ورودی این بنای تاریخی، عملاً تحت اشغال کامل کاربری‌های سنگین قرار گرفته است. خودروهای اداری، بدون آنکه پاسخگوی هیچ ناظر یا قانونی باشند، پیاده‌روها و حتی محوطه میدان را به پارکینگ شخصی خود تبدیل کرده‌اند. در چنین وضعیتی، گردشگران و شهروندان برای رسیدن به درِ کاخ گلستان ناگزیرند از میان ترافیک و خودروهای انباشته‌شده عبور کنند و به عبارتی، «جان سالم به در ببرند». این پژوهشگر می‌گوید: «تصور کنید قرار است یک فضای فرهنگی – پیاده‌راهی در اطراف بازار و کاخ گلستان – شکل بگیرد، اما در خیابان باب همایون، بساط خوراکی‌ها وسط پیاده‌رو پهن است. در خیابان ناصرخسرو، موتورسیکلت‌ها بی‌حساب تردد می‌کنند و در خیابان داور و میدان ۱۵ خرداد، همه جا پارکینگ شده است. این چه پیاده‌راهی است که قانون در آن نقض می‌شود؟» 

زخم کهنه «باغ میدان» 
محدوده میدان ارگ و کاخ گلستان، روزگاری «باغ میدان» نام داشته است؛ مکانی سرسبز، باز و در خدمت عموم. اما به گفته مختاری اکنون، حتی در طرح‌های بازسازی قبلی نیز پیاده‌روها چنان تنگ و شلوغ طراحی شده‌اند که دو نفر نمی‌توانند کنار هم راه بروند. یک جا باغچه، جایی دیگر آب‌نما، نقطه‌ای پایه مجسمه و انبوهی از موانع دیگر، فضایی برای مکث و آرامش برجای نگذاشته است. مختاری هشدار داد: «اگر از این فرصت استفاده نکنیم، همان آشفتگی قبلی بازمی‌گردد. امروز در مرکز تاریخی تهران هرکس زور بیشتری داشته باشد، برنده است. شهروند پیاده – مصرف‌کننده واقعی فضا – از همه مهجورتر است.» به باور این کارشناس، بازسازی پس از بحران باید با نگاه فرهنگی انجام شود. 
او گفت: «حالا که این وضعیت تحمیل شده، فرصتی است تا بگذاریم باغ میدان دوباره به باغ میدان برگردد. کاربری‌های سنگین از مرکز تاریخی خارج شوند. فضا آرام شود.» او با اشاره به سرای دلگشا در بازار تهران که در جریان انفجارها تخریب شد، از تراکمی صد برابر تراکم قبلی انتقاد می‌کند: «چه کسی باید پاسخگو باشد؟ چطور ممکن است هر نوع ساخت‌وسازی مجاز باشد، اما شهر نتواند حتی یک پارکینگ مناسب، یک سرویس بهداشتی یا یک نیمکت برای استراحت خانواده‌ها فراهم کند؟ روزانه ۵۰۰ هزار نفر به بازار تهران وارد می‌شوند، اما حتی یک فضای درخور برای تنفس ندارند.» 

درخواست از شورای شهر
مختاری، از مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران می‌خواهد که شخصاً به این مسأله ورود کند. او یادآور شد که چمران در گذشته با حساسیت تمام، موضوع تبدیل این محدوده به پیاده‌راه را دنبال می‌کرد و موفق شده بود خیابان را از خودروها و حمل‌ونقل بار تخلیه کند. آن موقع، محدوده تاریخی نفس کشید. 
اما اکنون، دوباره آشفتگی در حال بازگشت است. مختاری گفت: «اجازه ندهیم این فرصت تاریخی، به تداوم اشغال و بی تدبیری تبدیل شود. میراث تهران، تنها یک قلب تپنده دارد و آن هم میدان ارگ و کاخ گلستان است. اگر اکنون آن را نجات ندهیم، دیگر هیچ‌گاه چنین فرصتی پیش نخواهد آمد.»