لطف‌علی بخشی
اقتصاددان

تحولات اخیر میان آمریکا و چین دوباره توجه‌ها را به نقش پکن در اقتصاد ایران، به‌ویژه صنعت خودرو، جلب کرده است. در شرایطی که فشارهای آمریکا همچنان ادامه دارد، واکنش اخیر چین به تحریم‌های واشنگتن این پیام را مخابره کرد که پکن دست‌کم در برخی حوزه‌ها تمایل دارد همکاری‌های اقتصادی خود با ایران را حفظ کند. با این حال، باید واقع‌بین بود و این تحولات را در چهارچوب منافع گسترده‌تر چین تحلیل کرد.چین امروز یکی از مهم‌ترین شرکای اقتصادی ایران به شمار می‌رود و در صنعت خودرو نیز نقش پررنگی دارد؛ از تأمین قطعات و تجهیزات گرفته تا حضور برندهای چینی در بازار و خطوط مونتاژ داخلی. به همین دلیل، هر تغییری در مواضع پکن می‌تواند مستقیماً بر وضعیت تولید و بازار خودرو ایران اثر بگذارد. موضع‌گیری اخیر چین در برابر تحریم‌های آمریکا را هم باید از همین زاویه دید. پکن به دلیل نیازهای اقتصادی و انرژی خود، تمایل دارد روابط تجاری‌اش با ایران را حفظ کند و در عین حال، در برابر فشارهای یک‌جانبه آمریکا تا حدی مقاومت نشان دهد. این رویکرد می‌تواند برای صنعت خودروی ایران یک فرصت باشد؛ چراکه ادامه همکاری شرکت‌های چینی به معنای حفظ بخشی از جریان تولید و تأمین قطعات در کشور است. البته نباید فراموش کرد که سیاست خارجی و اقتصادی چین همواره بر پایه محاسبه دقیق منافع شکل گرفته است. پکن معمولاً تصمیم‌های ناگهانی و پرریسک نمی‌گیرد و ترجیح می‌دهد گام‌به‌گام حرکت کند. به همین دلیل، اگر قرار باشد همکاری‌های خودرویی ایران و چین گسترده‌تر شود، این روند احتمالاً آرام و تدریجی خواهد بود. در واقع، چینی‌ها علاقه‌مندند حضور خود را در بازار ایران حفظ کنند. بازار خودرو ایران برای برندهای چینی، بازاری شناخته‌شده و قابل توجه است و طی سال‌های اخیر نیز سهم آنها در این بازار افزایش پیدا کرده است. اما در کنار این موضوع، چین روابط اقتصادی گسترده‌ای هم با آمریکا و اروپا دارد و طبیعی است که بخواهد میان این منافع مختلف تعادل برقرار کند. همین ویژگی باعث شده پکن در بسیاری از پرونده‌های اقتصادی با احتیاط عمل کند؛ نه همکاری با ایران را متوقف می‌کند و نه وارد تنش مستقیم و پرهزینه با بازارهای بزرگ جهانی می‌شود. در نتیجه، به نظر می‌رسد چین در ادامه نیز تلاش خواهد کرد هر دو مسیر را همزمان حفظ کند؛ هم روابطش با اقتصادهای بزرگ جهان و هم همکاری‌هایش با ایران. در بازار خودرو هم احتمالاً همین الگو ادامه پیدا می‌کند. ممکن است در ماه‌های آینده همکاری شرکت‌های چینی با صنعت خودروی ایران کمی پررنگ‌تر شود، اما این روند به‌تدریج و با بررسی شرایط سیاسی و اقتصادی پیش خواهد رفت. چینی‌ها معمولاً صبر می‌کنند تا تصویر روشن‌تری از آینده روابط خود با آمریکا و روند تحریم‌ها به دست آورند و بعد تصمیم‌های بزرگ‌تر بگیرند. در مجموع، آنچه امروز دیده می‌شود این است که چین همچنان یکی از مهم‌ترین بازیگران بازار خودروی ایران باقی خواهد ماند. شاید پکن نخواهد همه معادلات جهانی خود را به خاطر ایران تغییر دهد، اما در عین حال نشانه‌ای هم از کنار کشیدن کامل این کشور از همکاری با صنعت خودرو ایران دیده نمی‌شود. همین مسأله می‌تواند برای بازار خودرو و فعالان این صنعت، پیام ثبات و تداوم همکاری را به همراه داشته باشد.