گروه کتاب: در آستانه بیست‌وپنجم اردیبهشت، روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی، عصر چهارشنبه جمعی از چهره‌های فرهنگ و ادب در تالار وحدت گرد هم آمدند تا در آیین «شاهنامه و هویت ایرانی» از جایگاه شاهنامه در حفظ هویت فرهنگی و پیوند تاریخی ایرانیان سخن بگویند. در این مراسم، سیدعباس صالحی وزیر، فرهنگ و ارشاد اسلامی؛ اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه؛ حجت‌الله ایوبی، مشاور وزیر میراث‌فرهنگی؛ محسن جوادی، معاون فرهنگی؛ مهدی شفیعی، معاون هنری؛ آزاده نظربلند، دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور و سفرای خارجی حضور داشتند.
 
نقش بنیادین فردوسی در حفظ وحدت
در این مراسم وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به جایگاه فردوسی و شاهنامه در ایران گفت: «در سرزمین ایران همواره زبان‌ها، لهجه‌ها و گویش‌های متنوعی وجود داشته و دارد اما زبان فارسی در طول تاریخ، ضامن وحدت و تمامیت ارضی ایران بوده است و امروز نیز چنین نقشی دارد. در این میان، فردوسی نقشی بنیادین ایفا کرده است؛ چراکه او توانست زبان فارسی را نگهبانی و پاسداری کند.»
سیدعباس صالحی با تأکید براینکه ما از معدود ملت‌ها و تمدن‌هایی هستیم که پیوند خود را با گذشته تاریخی‌مان از دست نداده‌ایم، افزود: «در حفظ این ارتباط، نقش فردوسی بسیار برجسته است؛ زیرا به یاری شاهنامه می‌توانیم نیاکان خود را بشناسیم، با اندیشه‌ها و فرهنگ‌شان آشنا شویم و آنان را درک کنیم. از سوی دیگر، فردوسی در زبان فارسی نقشی همانند یک فرهنگستان داشته است. ترکیب‌سازی‌ها و واژه‌آفرینی‌های او در قرن چهارم هجری چنان گسترده و خلاقانه بود که هنوز نیز در «خوان فردوسی» نشسته‌ایم. فردوسی و شاهنامه حافظه تاریخی ایران‌ هستند. شجره‌نامه ملی ما در شاهنامه فردوسی ثبت شده است. بسیاری از ملت‌ها چنین شناسنامه فرهنگی و تاریخی روشنی ندارند اما ما به برکت فردوسی و شاهنامه، دارای شجره‌نامه و هویت تاریخی مکتوب هستیم. ملت ایران به پشتوانه این حافظه تاریخی توانسته هویت خود را حفظ کند و آن را به نسل‌های بعدی منتقل سازد. اگر می‌بینیم که ایران و ایرانی در بزنگاه‌های تاریخی، از جمله در دوران جنگ تحمیلی، ایستادگی می‌کند و در برابر قدرت‌های بزرگ جهان مقاومت نشان می‌دهد، اینها جلوه‌ها و تراوش‌هایی از همان روح حماسی ایرانی است که به برکت شاهنامه و فردوسی در ناخودآگاه جمعی ما شکل گرفته است.»
 
دیدگاه رهبر شهید درباره فردوسی
بخش دیگری از سخنان صالحی به بیان نکاتی درخصوص دیدگاه‌های حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، رهبر شهید درباره فردوسی اختصاص یافت، او گفت: «در ابتدای انقلاب اسلامی، رهبر حکیم و شهید انقلاب اسلامی هنگامی که شنیدند عده‌ای تندرو و ناآگاه قصد آسیب رساندن به آرامگاه فردوسی را دارند، پیامی نوشتند و فرستادند و به این ترتیب از آرامگاه فردوسی صیانت شد. این اقدام، برخاسته از درکی بود که ایشان از جایگاه فردوسی داشتند. رهبر شهید انقلاب اسلامی فردوسی را «قله شعر ایران» می‌دانستند؛ تعبیری که نشان‌دهنده شناخت عمیق ایشان از ادب و فرهنگ ایرانی است. از همین منظر، ایشان از زوایای مختلف به حکیم فردوسی می‌نگریستند. یکی از این زوایا، جایگاه زبانی فردوسی بود که درباره آن، سخنان و تعبیرهای متعددی از ایشان نقل شده است. رهبر شهید انقلاب معتقد بود که فردوسی، زبانی محکم و استوار دارد و به‌ راستی می‌توان او را پدر زبان فارسی دانست.»
صالحی در شرح جایگاه ادبی فردوسی به فرموده‌ای از رهبر شهید اشاره کرد و گفت: «ویژگی دیگری که رهبر شهید انقلاب برای فردوسی برمی‌شمارند، جایگاه حکمی اوست. ایشان می‌فرمایند که در سرزمین شعر، یعنی ایران، شاعران فراوانی داشته‌ایم؛ هزاران شاعر در طول تاریخ اما کمتر شاعری را می‌توان یافت که نامش با عنوان «حکیم» همراه شده باشد؛ همچون حکیم فردوسی. ویژگی مهم دیگری که رهبر شهید انقلاب برای فردوسی بیان می‌کنند، جایگاه اجتماعی اوست. ایشان می‌پرسند که در کدام خانه، در کدام ده و در کدام محله در ایران شاهنامه نبوده یا خوانده نمی‌شده است؟ شاهنامه در حقیقت کتاب بالینی ایرانیان بوده است؛ کتابی که در خانه‌ها حضور داشته و نسل‌ها با آن زیسته‌اند. نکته دیگر جایگاه هنری فردوسی است؛ همان خلاقیت‌های تصویری و زبانی او. در این زمینه نکته‌ای از رهبر شهید انقلاب نقل شده که برای خود من نیز بسیار شگفت‌انگیز بود؛ ایشان سال ۱۳۷۰، در دیداری با گروه نمایش صدا و سیما، درباره داستان رستم و سهراب سخنی گفتند که نشان‌دهنده تأثیر عمیق این اثر و نیز لطافت روحی ایشان است. رهبر شهید انقلاب در این زمینه فرمودند که «خدا می‌داند تا به حال بارها خواسته‌ام داستان سهراب را در شاهنامه بخوانم، اما نتوانسته‌ام. باور می‌کنید حتی وقتی این داستان را به نثر هم نوشته‌اند، باز هم نتوانسته‌ام آن را بخوانم؟» این سخن نشان می‌دهد که فردوسی چگونه با تصویرسازی‌های زبانی خود، حادثه‌ای را چنان زنده و تأثیرگذار روایت می‌کند که گویی خواننده آن را با چشم می‌بیند. خلاقیت‌های زبانی او چنان است که گاه مانند یک نقاشی عمل می‌کند بلکه حتی فراتر از آن.» به گفته صالحی به اتکای دیدگاه‌ رهبر حکیم و شهید انقلاب اسلامی، فردوسی برای ما تنها یک شاعر نیست بلکه روح تثبیت‌شده ایرانی است: «ما یاد او را گرامی می‌داریم و امیدواریم که نفَس ایران، به برکت میراث او، همواره پایدار و والا بماند.»
بخش دیگری از این برنامه به تقدیر از پژوهشگران و فعالان حوزه ادبیات کلاسیک، پشتیبانی از پروژه‌های تصحیح متون کهن ایرانی و ترجمه آثار فاخر ادبی ایران، اختصاص یافت و از شاهنامه‌پژوهان شاخصی چون میرجلال‌الدین کزازی، محمدجعفر یاحقی، قدمعلی سرامی، کوروش اسدپور تجلیل شد. همچنین ارکستر سمفونیک تهران نیز به رهبری آرش امینی و همراهی گروه کر، قطعه‌های سرود جمهوری اسلامی، «نیایش یزدان» اثر حشمت سنجری، «ایران» اثر ارسلان کامکار، «افق بیکران» اثر حشمت سنجری و «شاهنامه وطن است» اثر آرمان مهربان را اجرا کرد. شاهنامه‌خوانی کوروش اسدپور از هنرمندان بختیاری با همراهی نوازندگی عود اهورا اسدپور از دیگر بخش‌های این آیین بود. در این مراسم دو خانه شاهنامه در استان خراسان رضوی و استان چهارمحال و بختیاری افتتاح شد.
گفتنی است سفرای کره، ژاپن، فیلیپین، اندونزی، بلاروس، اروگوئه، قزاقستان، ارمنستان، نیکاراگوئه، تاجیکستان، ونزوئلا، لبنان و دبیر اول سفارت روسیه، کاردار عمان، کاردار سریلانکا، کاردار شیلی، دبیر سوم سفارت پاکستان، کنسول افغانستان، دبیران UNDP و FAO و معاون هماهنگ‌کننده سازمان ملل، دبیر سازمان اکو از جمله میهمانان خارجی بودند که در این مراسم حضور داشتند.