اهنامه فردوسی از برجسته‌ترین میراث‌های فرهنگی و ادبی جهان فارسی به شمار می‌آید؛ اثری که در طول قرن‌ها نه تنها جایگاه خود را به‌عنوان بزرگ‌ترین حماسه فارسی حفظ کرده، بلکه به‌عنوان منبعی ارزشمند از تاریخ، اسطوره‌ها، باورها و هویت ایرانی نیز شناخته شده است. 
فردوسی با سرودن این اثر سترگ، صرفاً مجموعه‌ای از شعر و داستان‌های حماسی را پدید نیاورد، بلکه میراثی ماندگار برای زبان و فرهنگ ایرانی بر جای گذاشت؛ میراثی که نسل‌های مختلف با تکیه بر آن، گذشته تاریخی و فرهنگی خود را شناخته‌اند. عظمت شاهنامه در گستره و ژرفای آن است؛ از روایت‌های اسطوره‌ای و پهلوانی تا بخش‌های تاریخی و اجتماعی، این اثر جهانی چندلایه را پیش چشم می‌گذارد که هنوز هم نیازمند پژوهش‌های تازه و خوانش‌های نو است. در هر دوره‌ای می‌توان ابعاد تازه‌ای از این میراث فاخر را آشکار کرد و با نگاهی دیگر آن را بررسی کرد. هر تحقیق و پژوهشی درباره شاهنامه تلاشی برای شناخت عمیق‌تر ریشه‌های فرهنگی و تاریخی جامعه فارسی‌زبان به شمار می‌رود.

  احیای هویت فارسی‌زبانان
کتاب «درباره فردوسی و شاهنامه او» اثر صدرالدین عینی از آثار مهم در خوانش مدرن شاهنامه در قرن بیستم محسوب می‌شود که به کوشش محسن‌ فرح‌بر در انتشارات نگارستان اندیشه به چاپ رسیده است. این کتاب بیشتر از اینکه یک شرح سنتی بر شاهنامه باشد، نوعی بازخوانی تاریخی و اجتماعی از فردوسی و اثر اوست و فراتر از شرح و تفسیر سنتی، رویکردی مدرن و هویت‌محور به شاهنامه و خالق آن دارد. کتاب عمدتاً به معرفی و تحلیل شاهنامه از منظر هویت ملی و فرهنگی می‌پردازد و جایگاه فردوسی را به عنوان پدر شعر پارسی و حافظ زبان و فرهنگ فارسی‌زبان‌ها مورد تأکید قرار می‌دهد. نویسنده در این اثر سعی دارد تا با زبانی ساده و روشن، عظمت شاهنامه را برای مخاطبان تاجیک‌زبان روشن سازد و پیوند عمیق فرهنگی میان ایرانیان و تاجیکان را از طریق این اثر برجسته کند.
«درباره فردوسی و شاهنامه او» به بررسی چند محور اصلی از جمله زندگی و زمانه فردوسی، انگیزه‌های سرایش شاهنامه، ارزش تاریخی و فرهنگی شاهنامه، جایگاه فردوسی در تاریخ هویت ایرانی و تاجیکی می‌پردازد. نویسنده، فردوسی را نه تنها شاعری حماسه‌سرا، بلکه یک قهرمان ملی، پاسدار زبان و فرهنگ ایرانی در دورانی پرتلاطم معرفی می‌کند که با خلق شاهنامه، میراث فرهنگی و زبان نیاکان خود را حفظ کرده است. او شاهنامه را نه فقط یک اثر ادبی، بلکه سند بقای فرهنگی
 یک ملت می‌‌داند. عینی معتقد است، شاهنامه نقشی اساسی در حفظ و تثبیت زبان فارسی پس از سلطه اعراب داشته است. این اندیشمند تاجیکی، فردوسی را نه صرفاً ایرانی بلکه از منظر هویت تاجیکی هم تحلیل کرده که باعث گسترش نگاه فراملی به شاهنامه شده و تأکید می‌کند حتی روایت‌های اسطوره‌ای شاهنامه، باز هم حقیقتی تاریخی و فرهنگی را در خود نهفته دارند و به این ترتیب، این اثر را از منظر ملی و تمدنی در جهت احیای هویت فارسی‌زبانان بررسی می‌کند. عینی با تحلیلی دقیق، زبان شاهنامه را پارسی اصیل دانسته و بر نقش آن در حفظ ریشه‌های زبان فارسی تاجیکی تأکید می‌کند. او همچنین به زیبایی‌شناسی سبک فردوسی اشاره می‌کند و نشان می‌‎دهد زیبایی شاهنامه نه فقط در عظمت تاریخی، بلکه در هماهنگی واژه‌ها و ایجاز روایی آن است.
 
 درک جایگاه شاهنامه در قرن بیستم
یکی از نقاط قوت برجسته این کتاب برخلاف بسیاری از پژوهش‌ها، زبان روان و قابل فهم آن است که عموم مردم و علاقه‌مندان به این حوزه می‌توانند از آن بهره‌مند شوند و مطالب آن برایشان قابل فهم خواهد بود. عینی با دغدغه هویت ملی، شاهنامه را ابزاری برای بازسازی هویت ملی در تاجیکستان قرن بیستم معرفی می‌کند. با این حال، گاهی تحلیل‌های او تحت‌تأثیر فضای فکری زمانه‌اش، به سمت مردم‌گرایی و مبارزه طبقاتی متمایل شده و ممکن است برخی لایه‌های پیچیده‌تر اثر نادیده گرفته شود. تحلیل‌های عینی بیشتر بر جنبه‌های تاریخی - اجتماعی و هویت‌گرایانه متمرکز 
است.
«درباره فردوسی و شاهنامه او» خواننده را به جهان فردوسی و شاهنامه نزدیک می‌کند، اهمیت فرهنگی و ادبی شاهنامه را برجسته می‌کند و به فهم لایه‌های روایت کمک می‌کند، اما گاهی تحلیل جای خود را به ستایش می‌دهد. گاهی جزئیات متن قربانی کلی‌گویی و گاهی نقد علمی فدای نگاه هویتی یا احساسی می‌شود. در برخی از بخش‌ها هم مفاهیم مربوط به عظمت فردوسی و شاهنامه به شکلی تکراری بیان شده‌اند که ممکن است اندکی از جذابیت کتاب کاسته شود و از نظر ساختار علمی، انسجام آن را کمتر کند. همچنین، عدم ارجاع دقیق به نسخه‌های مختلف شاهنامه و تکیه بیشتر بر برداشت شخصی، از جمله محدودیت‌های این اثر به حساب می‌آید. تمرکز اصلی کتاب بر جنبه‌های هویتی و زبانی است و برخی ابعاد دیگر شاهنامه مانند جنبه‌های اساطیری، تاریخی، روایی و جامعه‌شناختی شاید به اندازه کافی مورد کاوش و بررسی قرار نگرفته باشد. حجم کم کتاب می‌تواند یک ویژگی خوب آن باشد که مختصر و مفید مخاطب را تا انتها با خود همراه می‌کند. در نهایت، این کتاب برای درک جایگاه شاهنامه در قرن بیستم اثری بسیار ارزشمند است، اگرچه برای تحلیل ادبی دقیق کافی نیست، اما به خوبی اهمیت فرهنگی و ادبی شاهنامه را برجسته کرده و در فهم لایه‌های اجتماعی و هویتی آن، 
راهگشا است.