تولید چای گیلان رکورد ۱۰ ساله را شکست
چای ایرانی به ۲۷ کشور جهان صادر میشود
همزمان با آغاز برداشت بهاره چای در گیلان، آمارها از یک جهش کمسابقه در تولید، افزایش قابل توجه قیمت خرید تضمینی، تسویه کامل مطالبات دهها هزار چایکار و حرکت شتابان به سمت مکانیزاسیون حکایت دارد. مجموعهای از متغیرهای همزمان که اگرچه نویدبخش شکستن رکورد یک دهه اخیر و تقویت جایگاه چای ایرانی در بازارهای داخلی و صادراتی است اما از سوی دیگر پرسشهایی درباره پایداری این رشد، آینده نیروی کار سنتی و توازن میان حمایتهای دولتی و سازوکار بازار را نیز پیشروی این صنعت قرار داده است.
شیما جهان بخش
گروه ایران زمین
با آغاز فصل برداشت برگ سبز چای در استان گیلان، نشانههای یک سال متفاوت برای صنعت چای کشور بیش از هر زمان دیگری نمایان شده است؛ سالی که به گفته مسئولان، میتواند رکورد تولید در یک دهه اخیر را جابهجا کند و مسیر تازهای پیشروی این محصول استراتژیک بگشاید.
رشد ۴۰ درصدی تولید
و افزایش ظرفیت فرآوری
بر اساس اعلام استاندار گیلان، پیشبینی میشود میزان خرید برگ سبز چای در سالجاری به حدود ۱۳۷ هزار تن برسد؛ رقمی که در مقایسه با ۹۸ هزار تن سال گذشته، افزایشی نزدیک به ۴۰ درصد را نشان میدهد. این رشد در بخش فرآوری نیز بازتاب یافته و انتظار میرود میزان تولید چای خشک از ۲۲ هزار تن در سال گذشته به حدود ۳۰ هزار تن در سالجاری افزایش یابد.
«هادی حقشناس»، در گفتوگوبا «ایران» با اشاره به دلایل این افزایش تولید، بهصراحت نقش شرایط اقلیمی را برجسته میکند و میگوید: «افزایش تولید مستقیماً به آب و هوا ارتباط دارد و از آنجایی که وضعیت بارندگی امسال خوب بوده است ما شاهد رشد تولید در مزارع چای استان بودهایم.»
وی پرداخت بهموقع مطالبات چایکاران را بهعنوان دومین عامل کلیدی این جهش معرفی کرده و تصریح میکند:«سال گذشته خوشبختانه دولت برای اولین بار هم سهم 25 درصدی خودش و هم سهم بخش خصوصی که ۷۵ درصد بود را به طور کامل پرداخت کرد. در همین زمینه مجموعاً 2 همت به ۵۲ هزار چایکار پرداخت شد.»
تأمین نقدینگی
و هماهنگی با شبکه بانکی
استاندار گیلان با اشاره به سیاستهای قیمتی دولت در سالجاری نیز میگوید: «امسال به دلیل اینکه قیمت چای درجه یک ۷2 درصد و درجه دو ۶۷ درصد گرانتر شده، ما شاهد افزایش قیمت خرید خواهیم بود. این افزایش نرخ خرید تضمینی، بویژه در شرایطی که هزینههای تولید نیز روندی صعودی داشته، بهعنوان یکی از مهمترین ابزارهای حمایتی دولت برای تقویت انگیزه تولیدکنندگان تلقی میشود. با این حال، اثرات آن بر قیمت نهایی بازار مصرف، از جمله موضوعاتی است که نیازمند رصد و مدیریت دقیق خواهد بود.» استاندار گیلان همچنین از تلاش برای تأمین نقدینگی واحدهای صنعتی خبر داده و میگوید: «طبق توافقاتی که با مدیرعامل سازمان چای و با بانکها داشتهایم در تلاشیم تسهیلاتی به کارخانجات پرداخت کنیم تا آنها بتوانند برگ سبز چای را بهموقع خریداری کرده و در زمان مناسب تبدیل به چای خشک کنند. این هماهنگی میان نهادهای اجرایی و شبکه بانکی، بویژه در فصل برداشت که زمان نقش تعیینکنندهای در حفظ کیفیت محصول دارد، از اهمیت ویژهای برخوردار است.»
حرکت به سوی مکانیزاسیون
و نوسازی باغات
حق شناس خاطر نشان میکند: در کنار این تحولات، روند نوسازی و مکانیزاسیون باغات چای نیز بهعنوان یکی از محورهای اصلی توسعه این بخش در حال پیگیری است. در کنار نوسازی باغها به بهسازی مزارع نیز نیاز داریم.
استاندار گیلان درباره نقش سازمان چای در این مسیر نیز میگوید: «در این زمینه قرار شده سازمان چای، هم در بهسازی و هم در خصوص بهسازی خط تولید چای خشک، تسهیلاتی را در اختیار چایکار قرار دهد.»
وی با اشاره به مشاهدات میدانی خود از باغات چای فومن، وضعیت تولید را مطلوب ارزیابی و اظهار میکند: «در بازدیدهایی که از تعدادی مزارع چای داشتهام وضعیت بسیار مطلوب بوده است. خوشبختانه هم تولید افزایش پیدا کرده و هم کیفیت چای نسبت به سالهای قبل بهتر شده است.»
چشمانداز افزایشی تولید
از نگاه سازمان چای
«حبیب جهانساز»، رئیس سازمان چای کشور نیز از چشمانداز افزایشی تولید خبر داده و به «ایران»میگوید:«با توجه به شرایط مساعد جوی، پیشبینی میشود تولید امسال بیش از ۳۰ درصد نسبت به سال گذشته افزایش یابد.» وی با اشاره به آغاز برداشت از اوایل اردیبهشتماه میافزاید: «تاکنون بیش از ۲۵۶ تن برگ سبز از چایکاران گیلان و مازندران خریداری شده و پیشبینی میشود مجموع خرید امسال به ۱۳۵ هزار تن برسد.»
جهانساز در تشریح سیاستهای حمایتی دولت نیز تأکید میکند: «قیمت برگ سبز چای درجه یک ۷۲ درصد و درجه دو ۶۷ درصد نسبت به سال گذشته افزایش یافته است. همچنین ۱۰۰ میلیارد تومان اعتبار برای خرید تضمینی برگ سبز پیشبینی شده که در بودجه سالجاری دیده شده و مشکلی از این بابت نداریم.»
وی با اشاره به نظارت بر فرآیند خرید و تولید میگوید: «۴۰۰ ناظر برای نظارت بر فرآیند خرید از نظر مالی و کیفی ساماندهی شدهاند و تاکنون نزدیک به ۱۳۰ کارخانه چایسازی عقد قرارداد کردهاند.»
حضور در بازارهای جهانی
و اولویت داخلی
رئیس سازمان چای کشور همچنین از حضور چای ایرانی در بازارهای بینالمللی خبر داده و اظهار میکند:«چای ایران به ۲۷ کشور جهان صادر میشود و کشورهای ترکیه، روسیه، چین، هندوستان، آذربایجان و ارمنستان از جمله مشتریان چای ایرانی هستند. سال گذشته نزدیک به ۲۰ میلیون دلار ارز حاصل از صادرات چای وارد کشور شد.» وی در عین حال بر اولویت بازار داخلی تأکید کرده و میافزاید: «اولویت اصلی ما تأمین بازار داخلی است و تلاش میکنیم سهم بیشتری از سبد مصرف داخلی را به چای ایرانی اختصاص دهیم.»
تشکیل صندوق تخصصی چای
و حمایتهای مالی
از دیگر اقدامات ساختاری در این حوزه، تشکیل صندوق تخصصی چای است که جهانساز درباره آن میگوید:«صندوق تخصصی چای با سرمایه ۱۷۰ میلیارد تومانی تشکیل شده و سال گذشته ۲۸۰ میلیارد تومان تسهیلات به اعضای خود پرداخت کرده است. امسال هم به ازای هر هکتار ۱۰ میلیون تومان سرمایه در گردش در اختیار چایکاران قرار گرفته و کشاورزانی که رضایتنامه را امضا کنند، صندوق به نیابت از آنان اقدام به بیمه مزارع میکند.»
وی همچنین به حمایتهای مالی در بخش تولید اشاره کرده و میگوید: «تسهیلات ارزانقیمت برای خرید کود شیمیایی و تأمین سرمایه در گردش کارخانجات در نظر گرفته شده است.» در بخش کیفیت و قیمت نیز جهانساز با تأکید بر رقابتپذیری چای داخلی اظهار میکند: «کیفیت چای امسال مطلوب است. هرچند هزینههای تولید افزایش یافته، اما قیمت چای ایرانی همچنان ارزانتر از چای خارجی است و بهترین چای کیفی ایران حدود نصف قیمت چای خارجی به بازار عرضه میشود.» وی درباره احیای باغات چای نیز میافزاید: «در سالهای اخیر حدود ۲۷۰۰ تا ۲۸۰۰ هکتار از باغات به چرخه تولید بازگشته و امسال نیز ۷۰۰ تا ۸۰۰ هکتار احیا شده که نشاندهنده رضایتمندی چایکاران از حمایتهای صورتگرفته است.»
برش
شکلگیری یک دوره جدید در صنعت چای کشور
در مجموع، آنچه از مجموعه این دادهها و اظهارات برمیآید، شکلگیری یک دوره جدید در صنعت چای کشور است؛ دورهای که در آن، همزمانی عوامل طبیعی، سیاستهای حمایتی، اصلاحات ساختاری و تحولات فناورانه، زمینهساز رشد تولید شده است. با این حال، کارشناسان اقتصادی بر این باورند که تداوم این روند، نیازمند مدیریت دقیق چالشهایی همچون پایداری منابع، تعادل بازار، حفظ اشتغال محلی و جلوگیری از وابستگی بیش از حد به حمایتهای دولتی است.
به بیان دیگر، چای گیلان امروز در نقطهای ایستاده که میتواند به الگویی موفق از احیای یک محصول بومی تبدیل شود؛ مشروط بر آنکه «رشد» با «پایداری» همراه شود.
