بیانیه جامعه مرمتگران ایران درباره خسارت گسترده به میراث فرهنگی در جنگ
آمادگی برای مرمت آثار تاریخی
جامعه صنفی مرمتگران آثار فرهنگی و تاریخی ایران با انتشار بیانیهای نسبت به آسیبهای گسترده واردشده به بناهای تاریخی، محوطههای باستانی، موزهها و دیگر مراکز فرهنگی کشور در جریان جنگ اخیر ابراز نگرانی کرد و از آمادگی این جامعه تخصصی برای مشارکت فوری در مراحل «حفاظت اضطراری»، «مرمت فنی» و «احیای پایدار» خبر داد. این تشکل همچنین خواستار بهرهگیری از ظرفیت مرمتگرانی شد که در اثر شرایط جنگی با بیکاری مواجه شدهاند.
در این بیانیه آمده است که تخریب یا بیتوجهی به میراث فرهنگی، فارغ از موقعیت جغرافیایی یا وابستگیهای سیاسی، به معنای آسیب رساندن به حافظه جمعی بشر و نابودی بخشی از تاریخ مشترک انسانیت است. بر همین اساس، جامعه صنفی مرمتگران ایران با نگرانی جدی گزارشهای منتشرشده درباره وارد آمدن خسارت به بناهای تاریخی، محوطههای باستانی، موزهها و دیگر مراکز فرهنگی در جریان جنگ تحمیلی در روزهای اخیر را دنبال میکند.
بر پایه گزارشهای موجود، دامنه این خسارتها از آسیبهای سازهای در بناهای تاریخی تا تخریبهای غیرقابل بازگشت در آرایههای معماری و مجموعههای موزهای را در بر میگیرد.
در این بیانیه تأکید شده است که جامعه صنفی مرمتگران با رویکردی علمی و بیطرفانه، هرگونه اقدام یا شرایطی را که میراث فرهنگی را در دورههای بحران تهدید کند، مردود میداند و بر لزوم پایبندی همه طرفها به قوانین و مقررات بینالمللی مرتبط با حفاظت از میراث فرهنگی تأکید دارد.
این تشکل حرفهای همچنین اعلام کرده است که با اتکا به دانش تخصصی روز، تجربههای میدانی گسترده و شبکهای از متخصصان در سراسر کشور، آمادگی کامل را برای حضور در همه مراحل حفاظت اضطراری، مرمت تخصصی و احیای پایدار آثار آسیبدیده دارد.
در ادامه بیانیه آمده است که با وجود چنین ظرفیتی، تاکنون از توان سازمانیافته مرمتگران کشور در مدیریت بحرانهای مرتبط با میراث فرهنگی به شکل مؤثر استفاده نشده است؛ موضوعی که از نگاه این جامعه صنفی با اصل بهرهگیری حداکثری از توان تخصصی ملی، خارج از ساختارهای اداری معمول، همخوانی ندارد.
همچنین به شرایط اقتصادی موجود اشاره شده و آمده است که بسیاری از مرمتگران آثار و اشیای تاریخی و فرهنگی در جریان جنگ تحمیلی سوم و حتی در دوره آتشبس با بیکاری مواجه شدهاند؛ مسألهای که میتواند آسیب جدی به بدنه تخصصی این حوزه وارد کند.
جامعه صنفی مرمتگران ایران در ادامه از وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خواسته است تا در چهارچوب وظایف قانونی خود چند اقدام را در دستور کار قرار دهد؛ از جمله استفاده کامل از توان کارشناسی مرمتگران در مدیریت بحرانهای مرتبط با میراث فرهنگی، فراهم کردن بسترهای حقوقی و اجرایی برای مشارکت ساختاریافته این تشکل در پروژههای ملی و بهرهگیری از این ظرفیت به عنوان بازوی علمی و فنی در برنامهریزی و اجرای راهبردهای کوتاهمدت و بلندمدت حفاظت از میراث تاریخی.
در بخش دیگری از این بیانیه، جامعه صنفی مرمتگران آمادگی خود را برای مشارکت در کارگروههای فوری تخصصی، ارائه مشاوره و نظارت فنی بر پروژهها، طراحی و اجرای دورههای آموزشی برای ارتقای مهارت نیروی انسانی و همچنین انجام عملیات میدانی حفاظت و مرمت زیر نظر نهاد متولی اعلام کرده است.
این تشکل در پایان تأکید کرده است که میراث فرهنگی سرمایهای مشترک و متعلق به همه نسلهاست و حفاظت از آن نیازمند اقدام فوری، هماهنگ و مشارکتمحور است تا بتوان از یادگارهای تاریخی این سرزمین به شکل مؤثرتری صیانت کرد.
بر اساس اعلام وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، تاکنون دستکم ۱۴۹ اثر تاریخی ایران در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران دچار تخریب یا آسیب شدهاند.
بــــرش
طرح هوشمندسازی سازه چهلستون با همکاری دانشگاه هنر
مدیر پایگاه میراث جهانی مجموعه چهلستون از آغاز همکاری رسمی با دانشگاه هنر اصفهان برای تقویت حوزههای پژوهش، مرمت و هوشمندسازی سازههای سنتی، بویژه کاخ چهلستون خبر داد؛ تفاهمنامهای که با هدف بهرهگیری از ظرفیت علمی و پژوهشی دانشگاه در حفظ و احیای میراث معماری ایران منعقد شده است.
مصطفی هادیپور با اشاره به برگزاری دومین جلسه کارگروه فنی چهلستون با حضور اساتید دانشگاه هنر، گفت: در این نشست، وضعیت سازهای بنای چهلستون، آسیبهای ناشی از تهاجم دشمن و ناپایداریهای احتمالی بهصورت تخصصی بررسی شده و گروه مشترک استادان و دانشجویان دانشگاه هنر پس از پایش و تحلیل سازه، نتایج قابلتوجهی ارائه کردهاند. به گفته او، یکی از مهمترین پیشنهادها، نصب سنسورهای پیشرفته لرزهنگار برای پایش مستمر وضعیت سازه است؛ تجهیزاتی که علاوه بر ثبت حرکات و ارتعاشات، امکان سنجش رطوبت و نور محیطی را نیز دارند و در چهارچوب «هوشمندسازی سازه» میتوانند نقش مهمی در پیشگیری از تخریب و برنامهریزی اقدامات مرمتی ایفا کنند. همچنین اجرای طرح سنسورگذاری منوط به تأیید شورای فنی استان و تأمین اعتبارات لازم است. هادیپور افزود: «هدایت پایاننامههای کارشناسی ارشد و دکترای دانشگاه هنر به سمت موضوعات مرتبط با سازه سنتی چهلستون نیز در همین نشست مورد تأکید قرار گرفت تا توان پژوهشی دانشگاه مستقیماً در خدمت حفاظت از این بنای تاریخی قرار گیرد.» وی همچنین تفاهمنامه با دانشگاه هنر را فرصتی برای تدوین طرح محتوایی جدید موزه چهلستون دانست؛ طرحی که با مشارکت اساتید و دانشجویان میتواند شیوه نمایش بنا و اشیای موزه را به شکل نوآورانه بازطراحی کرده و جاذبه گردشگری مجموعه را افزایش دهد.
مدیر پایگاه میراث جهانی چهلستون، این همکاری را گامی مهم در ارتقای سطح پژوهش، مرمت و معرفی سازههای سنتی ایران، بویژه مجموعه جهانی چهلستون عنوان و ابراز امیدواری کرد با اجرای برنامههای پیشِرو، زمینه حفاظت و احیای مؤثرتر این میراث ارزشمند فراهم شود.

