با اعلام رسمی انتخاب دنا به‌عنوان خودروی متعارف در سال ۱۴۰۵، یکی از کلیدی‌ترین شاخص‌های تعیین خسارت در بیمه شخص ثالث دوباره خبرساز شد؛ معیاری که هر سال با تغییر نرخ دیه و جهش قیمت خودروها، در عمل بازتعریف می‌شود و نقش تعیین‌کننده‌ای در میزان پرداخت خسارت دارد.

بازتعریف خودروی متعارف در صنعت بیمه
«خودروی متعارف» در صنعت بیمه، یک مفهوم کاملاً قانونی است که بر اساس آن، سقف پرداخت خسارت برای خودروهای گران‌قیمت تعیین می‌شود. طبق قانون، این خودرو باید قیمتی کمتر از ۵۰ درصد دیه کامل داشته باشد. با افزایش دیه در سال ۱۴۰۵، این سقف بالا رفت و در نتیجه دنا به‌عنوان معیار جدید انتخاب شد. اما این شاخص در طول زمان تغییر کرده و ثابت نبوده است. تا حدود سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲، پژو پارس (یا پرشیا) به‌عنوان خودروی متعارف شناخته می‌شد؛ خودرویی که در آن زمان در مرز قیمتی تعریف‌شده قرار داشت. با افزایش قیمت‌ها، در سال ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نسخه‌های بالاتر مانند دنا پلاس به‌عنوان معیار مطرح شدند، تا اینکه در نهایت برای سال ۱۴۰۵ دنا معمولی به‌عنوان شاخص نهایی تثبیت شد. این جابه‌جایی‌ها به‌خوبی نشان می‌دهد که «خودروی متعارف» نه یک انتخاب ثابت، بلکه تابعی از تورم و شرایط بازار است. هرچه قیمت خودروها افزایش پیدا می‌کند، این خط‌کش هم به سمت مدل‌های گران‌تر حرکت می‌کند.اهمیت این موضوع در زمان تصادف با خودروهای لوکس مشخص می‌شود. در چنین شرایطی، بیمه شخص ثالث خسارت را براساس قیمت قطعات خودروی متعارف محاسبه می‌کند، نه خودروی آسیب‌دیده. به بیان ساده، اگر یک خودروی چند میلیاردی دچار خسارت شود، مبنای پرداخت در سال ۱۴۰۵ همان دنا خواهد بود. در نتیجه، انتخاب خودروی متعارف را باید تلاشی برای ایجاد تعادل میان توان مالی شرکت‌های بیمه و واقعیت‌های اقتصادی دانست؛ هرچند این تعادل، برای مالکان خودروهای گران‌قیمت همواره با نوعی نارضایتی همراه است.

نحوه انتخاب خودروی دنا
در همین زمینه محمدرضا توکلی، دبیر دوم کارگروه تخصصی بیمه‌های اتومبیل سندیکای بیمه‌گران ایران، درباره چگونگی انتخاب خودروی «دنا معمولی» به‌عنوان خودروی متعارف، بیان کرد: «یکی از مباحث مطرح، نحوه انتخاب این خودرو است طبق تبصره ۴ ماده ۸ قانون بیمه شخص ثالث، خودرو‌ها به دو دسته «متعارف» و در مفهوم مخالف آن «غیرمتعارف» تقسیم می‌شوند. بر اساس این تبصره، خودروی متعارف خودرویی است که قیمت آن کمتر از ۵۰ درصد تعهدات بدنی باشد. این تعهدات بدنی همان دیه مرد مسلمان است که در ابتدای هر سال توسط قوه قضائیه اعلام می‌شود.»
او افزود: «در سال ۱۴۰۵ دیه مرد مسلمان ۲ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان است و مطابق این تبصره قانونی، خودروی متعارف باید قیمتی کمتر از ۵۰ درصد این مبلغ، یعنی کمتر از یک میلیارد و چهارصد میلیون تومان داشته باشد؛ بنابراین خودرو‌هایی که قیمت آنها بالاتر از این مبلغ است، در گروه خودرو‌های نامتعارف قرار می‌گیرند.» توکلی ادامه داد: «با توجه به قیمت‌های بازار و شرایط خاص موجود، خودرویی که نزدیک‌ترین قیمت را به این محدوده دارد و می‌تواند به مردم کمک کند، دنا معمولی است. در برخی موارد بیان می‌شود که تولیدات داخلی نیز از محدوده خودرو‌های متعارف خارج شده‌اند، اما انتخاب دنا معمولی با نگاه حمایتی صورت گرفت. در گروه خودرو‌های دنا، بخش زیادی از اجزا و قطعات بدنه میان مدل‌ها مشترک است. هرچند قیمت دنا پلاس و مدل‌های بالاتر بیش از یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان است، اما از جهت برخی شاخص‌ها اختلاف قیمت‌ها چندان زیاد نیست و انتخاب این مدل می‌تواند جنبه حمایتی داشته باشد.»

بــــرش

نتیجه بررسی‌های کارگروه تخصصی اتومبیل

دبیر دوم کارگروه تخصصی بیمه‌های اتومبیل سندیکای بیمه‌گران ایران تأکید کرد: «سندیکای بیمه‌گران ایران از نظر قانونی تکلیفی برای تعیین خودروی متعارف ندارد و هیچ الزام یا تصریح قانونی در این خصوص وجود ندارد. اما برای جلوگیری از بروز تشدید اختلافات و مشکلات ناشی از سلیقه‌گرایی در شرکت‌های بیمه و همچنین پیشگیری از چالش در فرآیند‌های ارزیابی خسارت، این موضوع در کارگروه تخصصی اتومبیل بررسی شد. در نهایت با توجه به شرایط حاکم و رویکرد حمایتی، دنا معمولی به‌عنوان خودروی متعارف سال ۱۴۰۵ انتخاب شد.» او درباره زمان اجرای این مصوبه به باشگاه خبرنگاران جوان گفت: «این روند از ابتدای سال ۱۴۰۵ اعمال می‌شود. سال گذشته نیز دنا به‌عنوان خودروی متعارف انتخاب شده بود و به همین دلیل برای جلوگیری از ایجاد چالش یا تغییرات ناگهانی در ارزیابی شرکت‌های بیمه با توجه به شرایط موجود، تغییر قابل‌توجهی در این انتخاب صورت نگرفت. ممکن است میان قیمت دنا معمولی، دنا پلاس یا دنا توربوشارژ تفاوت وجود داشته باشد و بخش عمده خسارت‌ها نیز در بدنه خودرو رخ دهد، اما تلاش شد با توجه به جنبه حمایتی، دنا معمولی همچنان مبنای محاسبه باشد.اگر شرکت‌های بیمه در اجرای این موضوع تخطی کنند، بیمه‌گذاران زیان‌دیده می‌توانند به سندیکا یا اداره رسیدگی به شکایات بیمه مرکزی مراجعه کنند. تجربه نشان داده است که شرکت‌های بیمه معمولاً از مصوبات سندیکا تبعیت می‌کنند، زیرا مدیران اتومبیل شرکت‌ها عضو کارگروه و سندیکا هستند و در زمان مصوبه و اجرای مصوبات، هماهنگی لازم را دارند؛ بنابراین قاعدتاً نباید چالشی ایجاد شود، اما در صورت بروز موارد خلاف، امکان پیگیری وجود دارد.»