از ایتالیا تا اسپانیا، فاصلهگیری اروپا از رژیم صهیونیستی آغاز شده است؟
اشغالگران در انزوای جهانی
افکار عمومی در کشورهای اروپایی به شدت نسبت به مسأله فلسطین و جنایات رژیم اسرائیل حساسیت پیدا کرده است. با روشن شدن ابعاد ماهیت آپارتاید رژیم صهیونیستی طی سالهای اخیر، به ویژه نسلکشی آشکار اشغالگران علیه مردم مظلوم و تحت اشغال غزه در فلسطین، تظاهراتهای گستردهای در سراسر اروپا برگزار شد که نشاندهنده تغییرات عمیق در نگرش مردم نسبت به این موضوع بود. این تحولات نه تنها صدای شهروندان را به گوش سیاستمداران رساند، بلکه به تدریج آنها را وادار کرد تا به اهمیت این مسأله پی ببرند. در حال حاضر بسیاری از سران اروپایی خواستار اقداماتی جدیتر علیه رژیم اسرائیل هستند. در تازهترین اقدام ایرلند، اسپانیا و اسلوونی که از سرسختترین حامیان مسأله فلسطین در اروپا هستند، خواستار بررسی چهارچوب توافقنامه شراکت این رژیم با اتحادیه اروپا شدهاند.
درخواست کشورهای اروپایی برای بررسی تعهدات نسبت به رژیم صهیونیستی در چهارچوب توافقنامه شراکتش با اتحادیه اروپا قرار است در نشست روز سهشنبه وزرای خارجه اتحادیه اروپا مطرح شود. وزرای خارجه این سه کشور در نامهای به کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، نوشتهاند: «اتحادیه اروپا دیگر نمیتواند در حاشیه بماند» و در آن به شرایط «غیرقابل تحمل» در غزه و «افزایش خشونت علیه فلسطینیها» در کرانه باختری اشاره کردهاند.
در این باره گاردین گزارش داده است اگرچه تحریمها علیه شهرکنشینان صهیونیست بیشتر بهعنوان اقدامی نمادین تلقی میشود، اما تصویب این تحریمها میتواند اعتماد به نفس لازم را برای بررسی اقدامات گستردهتر (از جمله تعلیق بخشهایی از توافقی که روابط میان اتحادیه اروپا و رژیم اشغالگر را شکل میدهد) افزایش دهد.
اتحادیه اروپا بزرگترین شریک تجاری اسرائیل و منبعی حیاتی برای تأمین مالی پژوهشها از طریق برنامه چند میلیارد یورویی «هورایزن» است؛ با این حال، تاکنون نتوانسته است این قدرت اقتصادی را به نفوذ سیاسی قابل توجه برای فشار به این رژیم یاغی تبدیل کند.
مارتین کونچنی، مدیر پروژه خاورمیانه اروپا در بروکسل در همین رابطه گفت: «اکنون بحث درباره اعمال فشار دوباره بر این رژیم اهمیت یافته است و اگر یک گام بردارید و وضعیت بهبود پیدا نکند، فشار برای برداشتن گام بعدی خیلی سریعتر پیش خواهد رفت.»
در همین راستا، هفته گذشته بیش از ۳۹۰ نفر از سفیران و مقامات ارشد اتحادیه اروپا از این نهاد خواستند که توافقنامه شراکت میان اتحادیه اروپا و رژیم اسرائیل را بهطور کامل یا جزئی تعلیق کند. در میان امضاکنندگان این درخواست، نامهای برجستهای از جمله جوزپ بورل مسئول پیشین سیاست خارجی اتحادیه اروپا، هانس بلیکس وزیر خارجه پیشین سوئد و مارگوت والستروم معاون پیشین کمیسیون اروپا، دیده میشود.
یک دادخواست عمومی که همین خواسته را مطرح میکند، از مرز یک میلیون امضا در میان ۲۷ کشور عضو عبور کرده و به گفته حامیانش، سریعترین دادخواست در حال رشد در نوع خود بوده است.
با این حال تعلیق کامل توافق شراکت میان نیازمند حمایت آلمان است، زیرا این تصمیم باید با «اکثریت واجد شرایط» تصویب شود؛ یعنی دستکم ۱۵ کشور عضو که ۶۵ درصد جمعیت اتحادیه اروپا را نمایندگی کنند. تلاش برای متوقف کردن بخشهای تجاری این توافق در سپتامبر گذشته در واکنش به فاجعه انسانی در غزه، به حد نصاب نرسید.
تغییر موازنه به ضرر اسرائیل
هفته گذشته برای اسرائیل در اروپا هفتهای بد بود. رژیم صهیونیستی نزدیکترین متحد منطقهای خود یعنی ویکتور اوربان در مجارستان را از دست داد. این تغییر احتمالاً زمینه را برای اعمال تحریمهایی فراهم میکند که مدتها به تعویق افتاده بود؛ تحریمهایی علیه شهرکنشینان در کرانه باختری اشغالی و همچنین فشار گستردهتر بر اتحادیه اروپا برای بازنگری در روابط خود با اسرائیل به دلیل جنگ در غزه و لبنان.
مایا سیون، مدرس انجمن اروپایی دانشگاه عبری اورشلیم در همین باره گفت: «وتوی مجارستان تنها چیزی بود که مانع بسته تحریمها علیه شهرکنشینان میشد.» او افزود: «انتظار دارم به محض اینکه دولت جدید تشکیل شود، این یکی از اولین موضوعاتی باشد که اتحادیه اروپا بخواهد پیش ببرد و برای پیتر ماگیار نخست وزیر جدید مجارستان باید آسان باشد که بگوید بله. مقامات اتحادیه اروپا انتظار دارند که پس از روی کار آمدن دولت جدید مجارستان در ماه آینده، تحریمهایی را که تعداد محدودی از شهرکنشینان افراطی را هدف قرار میدهد دوباره فعال کنند.
ایتالیا و تعلیق همکاری نظامی
جورجیا ملونی نخستوزیر ایتالیا، از نزدیکترین دوستان اسرائیل در اروپا محسوب میشد. او یکی از چند رهبر راست بود که روابط نزدیکی با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی برقرار کرده بود. در همین راستا، ملونی همواره برخلاف افکار عمومی در کشورش عمل میکرد؛ این در شرایطی بود که ایتالیا همواره شاهد گستردهترین اعتراضات اروپا علیه جنگهای اسرائیل بوده است؛ به طوری که در فضای سیاسی این کشور در سراسر طیف سیاسی، از جناح چپ تا میانهراست، طرفداران فلسطین حضور داشتند.
با این همه ملونی هم کم کم شروع به فاصله گرفتن از رژیم اسرائیل کرده تا جایی که رم با برداشتن گامی قابل توجه توافقنامه همکاری دفاعی با اسرائیل را به حالت تعلیق درآورد؛ اقدامی که یک دیپلمات اروپایی در گفتوگو با روزنامه گاردین آن را «هشداری آشکار» توصیف کرد.
این تغییر تا حد زیادی ناشی از فشارهای داخلی است؛ بهطوریکه لورنزو کاستلانی، تاریخنگار سیاسی، اشاره کرده است که سیاست خارجی ایتالیا به دلیل پیامدهای ژئوپلتیک و اقتصادی مستقیم درگیری در خاورمیانه، برای نخستینبار از زمان جنگ جهانی دوم به موضوعی محوری در افکار عمومی این کشور تبدیل شده است.
اسپانیا و تضعیف توافقنامه شراکت
در اسپانیا تنش دیپلماتیک با اسرائیل در ۱۹ آوریل ۲۰۲۶ به اوج خود رسید، زمانی که پدرو سانچز نخستوزیر اسپانیا، لحن خود علیه رژیم صهیونیستی را تندتر کرد.
طبق آنچه وبسایت پولیتیکو گزارش کرده است، پدرو سانچز از اتحادیه اروپا خواست «توافقنامه شراکت» با اسرائیل را پایان دهند؛ توافقی که چهارچوب حقوقی تنظیمکننده روابط تجاری و سیاسی میان دو طرف است.
سانچز در یک گردهمایی بزرگ در منطقه آندلس گفت: «دولتی که قوانین بینالمللی یا اصول اتحادیه اروپا را نقض میکند، نمیتواند شریک محسوب شود.»
او همچنین خواستار توقف تصمیمات نتانیاهو و پایان دادن به جنگهایی شد که منطقه غرب آسیا درگیر آن شده است.
نخست وزیر اسپانیا درباره آتشافروزی این رژیم در غرب آسیا گفت: «این جنگ که یک اشتباه بزرگ است، نهتنها جان هزاران انسان را گرفته، بلکه میلیونها آواره در سراسر غرب آسیا و میلیاردها یورو زیان اقتصادی به همراه داشته و بر مخارج مردم عادی کشور ما نیز اثر داشته است. به همین دلیل از کسانی که این جنگ را شروع کردند میخواهم جلوی آن را بگیرند و در برابر نتانیاهو بایستند.»
برش
تلاش اروپا برای رهایی؟
با اینکه تعلیق تفاهمنامه دفاعی بیشتر نمادین به نظر میرسد تا ماهوی اما به گفته دیپلمات اروپایی، این اقدام یک «هشداری روشن» به صهیونیستها محسوب میشود.
روابط سیاسی با اشغالگران فلسطین روزبهروز برای رهبران اروپایی پرهزینهتر میشود. تأثیر جنگهای منطقهای بر اروپا و اتحاد نزدیک نتانیاهو با دونالد ترامپ که بهطور مداوم به اروپا حمله میکند، فرهنگ و ارزشهای آن را تحقیر میکند، اقتصادش را تضعیف میکند و حتی تهدید به حمله کرده است، شاهدی بر این ادعاست.
بسیاری از اروپاییهایی که خواستار اقدامات شدیدتر علیه اسرائیل هستند، میگویند ارزشهای بنیادین اروپا در معرض خطر است. پاسکاله فرارا، دیپلمات سابق ایتالیا در همین رابطه گفته است: «نبود اقدامات معنادار علیه رژیم اسرائیل، در مقایسه با تحریمهای گستردهای که علیه روسیه اعمال شده، نگرانیهایی درباره استانداردهای دوگانه ایجاد کرده و میتواند اعتبار بینالمللی اتحادیه اروپا را تضعیف کند.»
با این حال، به نظر میرسد که شاید فقط آلمان است که همچنان موضعی سرسختانه علیه رژیم اسرائیل نگرفته است؛ اما این موضع نیز در حال تغییر است. از زمان جنگ غزه، افکار عمومی در آلمان مانند ایتالیا، از حمایت سرسختانه برلین از اسرائیل خشمگین است و بیشتر رأیدهندگان آلمانی منتقد سرسخت رژیم هستند.

