شینا انصاری
معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست 

 
جنگ ناجوانمردانه‌ای که از سوی رژیم‌های صهیونی آمریکایی به کشورمان تحمیل شد، فراتر از ابعاد سیاسی و انسانی، دارای ابعاد محیط زیستی نیز هست. حملات هوایی گسترده و انفجار تأسیسات صنعتی و نفتی، ریه‌های زیست بوم کشور را به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم نشانه گرفته‌اند. 
در حقیقت جنایات جنگی که آمریکا و اسرائیل در ایران مرتکب شده‌اند علاوه بر هدف قرار دادن غیرنظامیان، کودک کشی، تخریب میراث‌ تاریخی، زیرساخت‌ها و مراکز علمی و پژوهشی، شامل جنایات محیط زیستی (اکوساید) هم هست.
آسیب‌های وارده به محیط زیست طبیعی، زیرساخت‌های حیاتی و سلامت انسان‌ها، مصداق بارز نقض اصول بنیادین حقوق بین‌الملل محیط زیست و تهدیدی جدی علیه امنیت محیط زیستی منطقه و جهان است. انتشار آلاینده‌ها از جمله اکسیدهای گوگرد، اکسیدهای نیتروژن، ترکیبات هیدروکربنی، ذرات معلق و فلزات سنگین، نه تنها کیفیت هوا، آب و خاک را تحت‌الشعاع قرار داده، بلکه آثار آن فراتر از مرزهای ملی، اکوسیستم‌های منطقه‌ای و جهانی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
برآوردهای اولیه نشان می‌دهد که تنها در دو هفته نخست حملات، بیش از ۵ میلیون تن گاز گلخانه‌ای وارد اتمسفر شده است؛ رقمی که از مجموع ردپای کربنی سالانه ده‌ها کشور جهان بیشتر بوده و پیامدهای آن بر تغییر اقلیم جهانی قابل چشم‌پوشی نیست.
مایه تأسف است که اقدامات کشورهای جهان در چهارچوب کنوانسیون تغییر اقلیم برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و گرمایش زمین، توسط این دو دولت جنگ‌طلب بواسطه جنگ‌های متعددی که بر جهان تحمیل می‌کنند به محاق می‌رود.
تخریب مخازن نفتی، افزایش فلرینگ اضطراری، آلودگی‌های نفتی در پهنه‌های دریایی و انتشار ترکیبات سمی در نتیجه انفجار تأسیسات صنعتی، موجب تهدید جدی تنوع زیستی، تخریب زیستگاه‌های حساس و افزایش مخاطرات بهداشتی برای جمعیت انسانی شده است. همه این تهاجمات علیه محیط زیست یک سرزمین با اصول شناخته‌شده حقوق بین‌الملل، از جمله اصل احتیاط (Precautionary Principle)، اصل پیشگیری (Prevention Principle) و اصل عدم ایجاد خسارت فرامرزی (No Harm Principle) در تعارض آشکار قرار دارد. مطابق ماده ۵۵ پروتکل الحاقی اول ۱۹۷۷ کنوانسیون‌های ژنو، طرف‌های درگیر در مخاصمات مسلحانه موظف‌اند از محیط زیست طبیعی در برابر خسارات گسترده، شدید و بلندمدت حفاظت نمایند. همچنین کنوانسیون ۱۹۷۶ منع استفاده نظامی یا خصمانه از تغییرات محیط زیست (ENMOD)، هرگونه دستکاری محیطی با آثار گسترده، پایدار یا شدید را ممنوع اعلام کرده است.
سازمان حفاظت‌محیط زیست در تمامی ایام جنگ چهل روزه تلاش کرده است با تشدید اقدامات نظارتی و پایش‌های میدانی در سه حوزه: زیستگاه‌های طبیعی خشکی، زیستگاه‌های ساحلی و تالابی و محیط زیست انسانی، فعالانه به حفاظت ادامه دهد. در حال حاضر مستندسازی علمی و فنی خسارات محیط زیستی جنگ با توجه به درس آموخته‌ها از جنگ دوازده روزه در دست اقدام است و نتایج آن جهت پیگیری حقوقی به نهادهای بین‌المللی ارائه خواهد شد.
توجه به پیامدهای محیط زیستی جنگ صرفاً یک دغدغه تخصصی نیست، بلکه بخشی از امنیت ملی محسوب می‌شود. تجربه جنگ‌های گذشته در منطقه خلیج فارس نشان داده است که بازسازی محیط زیست بسیار دشوارتر و پیچیده‌تر از بازسازی زیرساخت‌های فیزیکی است. آبسنگ‌های مرجانی که دهه‌ها برای رشدشان زمان برده، با آلودگی نفتی نابود می‌شوند و احیای آنها ممکن است تا یک قرن به درازا بکشد. خاک ‌آلوده به مواد شیمیایی، مناطق جنگلی سوخته و یا تنوع زیستی از دست رفته به‌راحتی بازسازی و احیا نمی‌شود. با این حال، سازمان حفاظت‌محیط زیست با این باور که حفظ محیط زیست، حفظ امنیت ملی و بقای نسل آینده این سرزمین است با همکاری حفاظتگران، کارشناسان و تشکل‌های مردمی محیط زیست برای حفاظت از زیست بوم ارزشمند کشور عزیزمان تمام قد ایستاده است.
 محیط زیست میراث مشترک بشریت است و حفاظت از آن مسئولیتی فراتر از مرزهای سیاسی دارد. امیدواریم جامعه جهانی با مسئولیت پذیری و نگاه بی‌طرفانه و واقع بینانه به تجاوزات آشکار و اقدامات ناقض حقوق محیط زیست دولت‌های متخاصم در جنگ رمضان، از تکرار چنین فجایعی جلوگیری کند.