رها منفرد
گروه علم و فناوری

پژوهش تازه محققان دانشگاه «کوردوبا» اسپانیا و تیمی از باستان‌شناسان و متخصصان علوم و فناوری، ترکیبات رنگی ناشناخته‌ای را در نقاشی‌های دیواری کهن شناسایی کرده است. این بررسی‌ها نشان می‌دهد که نقاشان دو هزار سال پیش تنها هنرمندانی ماهر نبودند، بلکه درک قابل‌توجهی از شیمی مواد داشتند و از این دانش برای ساخت رنگ‌هایی بادوام و در عین حال مقرون‌به‌صرفه استفاده می‌کردند.
این تحقیق روی نقاشی‌های دیواری باشکوه «Domus of Salvius» در شهر کارتاخنای اسپانیا انجام شده و پرده از روشی ناشناخته برای ساخت رنگ در دوران باستان برداشته است. در این شیوه صنعتگران از شنگرف یا سینابر با فرمول شیمیایی HgS از مجموعه کانی‌ها و گران‌ترین رنگدانه آن زمان استفاده می‌کردند؛ ماده‌ای که در دوران اوج خود به «طلای سرخ» شهرت داشت.
این ماده یکی از محبوب‌ترین مواد معدنی در دوران روم باستان بود، اما قیمت بسیار بالای آن باعث می‌شد استفاده گسترده از آن تنها در اختیار ثروتمندان قرار گیرد.
 با این حال، بررسی‌های تازه نشان می‌دهد نقاشان در کارتاخنا راهکاری خلاقانه برای بهره‌گیری از این ماده یافته بودند. آنها مقدار کمی از این ماده را با اکسید آهن ترکیب می‌کردند و پیش از اجرای رنگ اصلی، لایه‌ای پایه‌ای یا «پرایمر» روی دیوار قرار می‌دادند. این کار باعث می‌شد رنگ قرمز نهایی هم از نظر بصری غنی‌تر به نظر برسد و هم پایداری بیشتری پیدا کند.
 
راز لایه پنهان در زیر نقاشی‌ها
آنچه بیش از همه پژوهشگران را شگفت‌زده کرد، تنها ترکیب سینابر با مواد دیگر نبود، بلکه وجود لایه‌ای زیرین بود که پیش از اجرای رنگ اصلی روی دیوار قرار می‌گرفت. این کشف نشان می‌دهد صنعتگران آن زمان نه‌تنها به دنبال کاهش هزینه‌ها بوده‌اند، بلکه از روش‌هایی پیچیده برای تثبیت رنگ و افزایش دوام نقاشی‌ها نیز استفاده می‌کرده‌اند.
داده‌ها نشان می‌دهد مواد تشکیل‌دهنده ملات‌ها عمدتاً از منابع محلی تأمین شده‌اند. همچنین بررسی‌هایی که با میکروسکوپ الکترونی انجام شده، ترکیب پالت رنگی و شیوه‌های اجرای نقاشی را مشخص کرده و استفاده برجسته از ماده سینابر را تأیید کرده است.
در مجموع، این پژوهش نه‌تنها شیوه کار هنرمندان کهن را روشن‌تر می‌کند، بلکه یادآور می‌شود که هنر در دوران باستان حاصل پیوند دانش مهندسی، آگاهی شیمیایی و مهارت هنری بوده است؛ ترکیبی که دو هزار سال پس از خلق این آثار همچنان پژوهشگران را شگفت‌زده می‌کند.