نامه هشدارآمیز ایران به مدیر کل یونسکو
حمله به راه آهن تاریخی ایران، تعرض به میراث مشترک بشریت است
نه قانون را میفهمند نه تاریخ را. هشدارهای سازمان جهانی یونسکو را هم به هیچ گرفتهاند. توجهی هم به ابراز نگرانی «شیخه النویس»، دبیرکل سازمان گردشگری ملل متحد درباره تخریب آثار تاریخی ایران هم نکردند. از کمیته جهانی سپر آبی هم کاری برنمیآید. تاکنون بیش از ۱۳۴ اثر ایرانی را هدف حمله خود قرار دادهاند. حالا هم رئیس جمهور مجرم کشور متجاوز آمریکا از قصد خود برای زدن راهآهن سراسری کشور خبر میدهد. راهآهن شمال به جنوب ایران در سال ۱۴۰۰ با اجماع کشورهای عضو در چین به ثبت جهانی رسید.
طولانیترین مسیر ثبت شده
تاکنون راهآهن 4 کشور ایران، اتریش، سوئیس و هندوستان به عنوان میراث جهانی توسط یونسکو ثبت شده که طولانیترین آنها متعلق به ایران است.
تخریب میراث فرهنگی مطابق کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه (حمایت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمه مسلحانه) جنایت جنگی محسوب میشود. اما دونالد ترامپ نشان داده است که به هیچ قاعده و قانونی پایبند نیست و از انجام هیچ جنایتی دریغ نمیکند.
این تهدید به نامهنگاری هشداردهندهای از سوی سیدرضا صالحی امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ایران به مدیرکل سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) منجر شد. صالحیامیری در این نامه بر ضرورت حفاظت فوری از این اثر معماری و مهندسی معاصر تأکید کرده است.
وزیر میراث فرهنگی با توجه به ثبت جهانی این مسیر،هشدار داده که هرگونه تعرض به این مسیر تاریخی، لطمهای به سرمایه بشریت و مغایر با مسئولیت بینالمللی حفاظت از میراث جهان است.
لزوم بازدارندگی سازمانهای بینالمللی
وزیر میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، با ارسال نامهای رسمی به مدیرکل یونسکو، ضمن اعلام نگرانی عمیق جمهوری اسلامی ایران نسبت به تهدیدات مطرحشده علیه راهآهن سراسری ایران، این اقدام را تعرضی آشکار به میراث مشترک بشریت دانست و خواستار موضعگیری صریح، فوری و بازدارنده این نهاد بینالمللی شد.
صالحی امیری در این نامه یادآور شد که راهآهن سراسری ایران از جمله برجستهترین نمونههای معماری و مهندسی معاصر کشور به شمار میرود که با مشارکت مهندسان، هنرمندان، کارگران و متخصصان ایرانی و اروپایی در طول سالیان متمادی احداث و سپس با اتکا به دانش بومی توسعه یافته است.
وزیر میراثفرهنگی در ادامه با اشاره به جایگاه بینالمللی این اثر تصریح کرده که ارزشهای کمنظیر این همکاری تخصصی و فرهنگی و تأثیر آن بر تاریخ معاصر غرب آسیا، در نهایت منجر به ثبت راهآهن سراسری ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو در سال ۱۴۰۰ هجری شمسی و در چهلوچهارمین اجلاس این سازمان در کشور چین، با اجماع کامل کشورهای عضو شد.
صالحیامیری در بخش دیگری از این نامه با بیان اینکه «مایلم نگرانی عمیق جمهوری اسلامی ایران را نسبت به تهدیدات مطرحشده علیه راهآهن سراسری ایران اعلام کنم»، تأکید کرده است: این میراث تاریخی و تمدنی، نهتنها یکی از مهمترین نمادهای پیوند جغرافیایی، فرهنگی و اقتصادی ایران معاصر است، بلکه بهعنوان بخشی از میراث مشترک بشریت نیز شناخته میشود.
گذر یک خط از ۸ استان
وی در تشریح اهمیت این مسیر تاریخی افزوده است:« این خط ریلی از استانهای متعددی از جمله گلستان، مازندران، سمنان، تهران، قم، مرکزی، لرستان و خوزستان عبور کرده و با گذر از چشماندازهای متنوع طبیعی و فرهنگی و عبور از جنگلهای هیرکانی بدون تخریب، نمونهای ممتاز از مهندسی اتصال سرزمینی و حافظه تمدنی یک ملت به شمار میآید.»
وزیر میراثفرهنگی با اتخاذ ادبیاتی صریح و هشدارآمیز تصریح کرده است: « هرگونه تعرض، تخریب یا حمله به این اثر ارزشمند، تعرض به میراثفرهنگی ملت ایران و لطمه به سرمایهای است که به همه بشریت تعلق دارد؛ اقدامی که از منظر اخلاقی، انسانی و حقوق بینالملل فرهنگی، بهشدت محکوم و مغایر با مسئولیت مشترک دولتها و نهادهای بینالمللی در صیانت از میراث بشری است.»
جان انسانها در خطر است
در ادامه این نامه آمده است: «در شرایطی که تهدید علیه زیرساختهای حیاتی و آثار تاریخی میتواند جان غیرنظامیان را نیز در معرض خطر قرار دهد، حمله به راهآهن سراسری ایران افزون بر آسیب به یک اثر ثبتشده جهانی، واجد پیامدهای انسانی گسترده و مغایر با وجدان عمومی بشریت خواهد بود.»
صالحیامیری همچنین هشدار داده است که سکوت در برابر چنین تهدیدی، به تضعیف نظام بینالمللی حفاظت از فرهنگ و تاریخ مشترک انسانها منجر خواهد شد و از اینرو، از مدیرکل یونسکو و این نهاد بینالمللی انتظار میرود با بهرهگیری از جایگاه حقوقی، اخلاقی و بینالمللی خود، موضعی صریح، فوری و بازدارنده اتخاذ کرده و جامعه جهانی را به مسئولیتپذیری در قبال حفاظت از این میراث جهانی فراخواند.
وی در پایان تأکید کرده است: «شایسته است تمامی نهادهای بینالمللی، دولتها، محافل علمی و فرهنگی و وجدانهای بیدار جهان برای جلوگیری از هرگونه تعرض به راهآهن سراسری ایران و دیگر میراثهای فرهنگی و تاریخی این سرزمین، اقدام فوری و مؤثر به عمل آورند؛ چراکه میراثفرهنگی متعلق به حافظه زنده بشریت است و تعرض به آن، تعرض به انسان، تاریخ و آینده مشترک ما محسوب میشود.»
ثبت جهانی در سال ۱۴۰۰
راهآهن سراسری شمال به جنوب ایران به طول ۱۳۹۴ کیلومتر که طی ۱۱ سال ساخته و در سال ۱۴۰۰ به ثبت جهانی یونسکو رسید، نمونهای برجسته از میراث صنعتی و معماری بومی کشور به شمار میرود و امروز بهعنوان یکی از مهمترین زیرساختهای اقتصادی، صنعتی و گردشگری ایران شناخته میشود.
این اثر تاریخی بهعنوان میراث صنعتی ایران، شامل چندین ایستگاه، تونل، پل و سایر تأسیسات وابسته به راهآهن است که در نوع خود اثری بینظیر بهشمار میرود.
عبور از ۸ اقلیم
راهآهن سراسری ایران بهعنوان طولانیترین خط ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو، با ۱۳۹۴ کیلومتر، در کنار راهآهنهای سمرینگ اتریش، هند، سوئیس و ایتالیا جای گرفته است. این مسیر با عبور از ۸ خردهاقلیم و ۴ اقلیم اصلی، شاهکار بیبدیلی از مهندسی، معماری، هنر و تعامل فرهنگی خاصی را رقم زده است. ساخت بیش از ۲۵۱ پل بزرگ، ۴۰۰۰ پل کوچک، ۲۴۵ تونل و ۹۰ ایستگاه در این مسیر، از جمله پل ورسک، سه خط طلایی و بزرگترین پل فلزی بر رود کارون در اهواز، جلوهای از قدرت مهندسی ایرانی در قرن بیستم است. طول مجموع تونلهای این مسیر به ۸۳ کیلومتر میرسد که از جمله آنها میتوان به تونلهای گدوک و چهارآبدیز اشاره کرد؛ آثاری که در زمان خود از شاهکارهای فنی و معماری جهان محسوب میشدند.
راهآهن ایران نخستین کریدور شمال به جنوب در منطقه بود که دریای خزر را به خلیجفارس متصل ساخت و نخستین راهآهن ثبتشده غرب آسیا است. این شاهکار مهندسی، جلوهای از مدیریت ایرانی در مواجهه با تاریخ جهانی بهشمار میرود.
این خط آهن نهتنها یک مسیر حملونقل، بلکه نمونهای کمنظیر از سیستم مهندسی است که با عبور از کوهها، دشتها و رودخانهها، تحولات شگرفی در محیطهای طبیعی و انسانی ایجاد کرده است. این مسیر نشان میدهد که چگونه مهندسی کشورمان توانسته همزمان با غلبه بر محدودیتهای جغرافیایی، فرصتهای تازهای برای توسعه جوامع محلی و پیوندهای فرهنگی بیافریند.
