حسین میرافضلی
کارشناس انرژی

جنگ خاورمیانه تأثیرات کوتاه‌مدت و بلندمدت زیادی در حوزه انرژی جهان به دنبال دارد. نقش ویژه خاورمیانه و تنگه هرمز به سبب تمرکز بخش مهمی از منابع نفت و گاز جهان در این منطقه است و تا زمانی که نفت و گاز نقش تعیین‌کننده در حرکت خودروها و تأمین گرمای موردنیاز واحدهای صنعتی و تولید محصولات پتروشیمی دارد اهمیت خاورمیانه و تنگه هرمز به همان نسبت پابرجا خواهد بود. بدون تردید بحران خاورمیانه و افزایش قیمت نفت و گاز طی چند ماه گذشته منجر به افزایش سرمایه‌گذاری در تولید برق‌های تجدیدپذیر خصوصاً برق خورشیدی و همچنین افزایش قابل‌توجه سرمایه‌گذاری در تولید انواع خودروهای سبک‌وسنگین برقی و توسعه حمل‌ونقل عمومی خواهد شد.  حدود ۸۰ درصد نفت تولیدی جهان در انواع خودروها استفاده می‌شود و با کاهش وابستگی خودرو ها به بنزین و گازوئیل، تقاضا و مصرف بنزین و گازوئیل نیز کاهش خواهد یافت.
عمده تولید محصولات پایه پتروشیمی در زنجیره کربن جهان شامل آمونیاک، الفین، زایلن و متانول حدود ۷۵۰ میلیون تن در سال است که از این میزان ۱۷۰ میلیون تن آمونیاک، ۱۳۰ میلیون تن متانول، حدود ۲۰۰ میلیون تن الفین (اتیلن و پروپیلن) و مابقی زایلن‌ها هستند ماده اولیه آمونیاک نیتروژن موجود در هوا و هیدروژن است، ماده اولیه متانول و الفین‌ها گاز سنتز یعنی co و co2 و هیدروژن است و ماده اولیه زایلن‌ها برش‌های نفتی، اتیلن عمدتاً از گاز اتان و پروپان و بوتان حاصل می‌شود همچنین تولید نفت جهان به طور متوسط ۸۰ میلیون بشکه در روز معادل حدود ۴.۵ میلیارد تن در سال است در مجموع حدود نیمی از محصولات پتروشیمی جهان پایه نفتی هستند که برای تولید آنها نیاز به حدود ۵۰۰ میلیون تن انواع برش‌های نفتی است؛ لذا جمعاً حدود ۱۲درصد نفت تولیدی جهان در صنعت پتروشیمی مورداستفاده قرار می‌گیرد.
 افزایش یا کاهش قیمت نفت با یک منحنی خاصی روی کاهش قیمت محصولات پتروشیمی تأثیرگذار است.
 با وجودی که تصور می‌شد جنگ خاورمیانه قیمت نفت را به محدوده ۱۵۰ تا ۲۰۰ دلار خواهد رسانید؛ اما به دلایل مختلف از جمله افزایش تولید و عرضه در سایر نقاط جهان خصوصاً در آمریکا، کاهش روند مصرف و افزایش نقش انرژی‌های تجدیدپذیر خصوصاً انرژی خورشیدی و خودروهای برقی، قیمت نفت در محدود ۱۱۰ دلار باقی‌مانده است. این کاهش وابستگی بعد از جنگ سرعت خواهد گرفت؛ بنابراین پیش‌بینی می‌شود با کاهش وابستگی به نفت قیمت در محدوده ۳۵ دلار در بشکه آرام خواهد گرفت و تا چند دهه در این محدوده قیمت باقی می‌ماند.
 احتمالاً بعد از جنگ برای عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز عوارض وضع خواهد شد و این موضوع نیز در معادلات انرژی اثرگذار است. در محدوده قیمت احتمالی نفت ۳۰ تا ۳۵ دلار سایر انرژی‌ها نمی‌توانند نفت را از صحنه رقابت خارج کنند و نفت تا چند دهه نقش خود را در معادلات انرژی حفظ خواهد نمود منتهی بشر چاره‌ای ندارد که برای انتشار co2 حاصل از سوخت‌های فسیلی که عامل اصلی گرمایش کره زمین است فکری اساسی کند وگرنه بخش کمی از کره زمین قابل‌سکونت باقی خواهد ماند. در محدوده قیمت ۳۰ تا ۳۵ دلار، نفت می‌تواند با زغال‌سنگ حرارتی رقابت کند در مجموع سهم انرژی‌های فسیلی از تولید انرژی به‌مرور به محدوده ۳۰ تا ۴۰ درصد خواهد رسید و سهم نیروگاه‌های خورشیدی و تلمبه‌ای ذخیره‌ای افزایش قابل‌توجهی خواهد یافت. اگرآمریکا به اهداف خود از جنگ خاورمیانه نرسد که به‌احتمال زیاد نخواهد رسید چاره‌ای جز کاهش وابستگی به نفت و سرعت‌بخشیدن به تولید برق خورشیدی و سایر انرژی‌های تجدیدپذیر و سرمایه‌گذاری گسترده در جایگزینی خودروهای بنزین و گازوئیل‌سوز با خودروهای برقی نخواهد داشت که این مطلب نیز بر کاهش تقاضا برای نفت تأثیر گذار است. بی شک جنگ رمضان تأثیر قابل‌توجهی بر معادلات انرژی جهان خواهد گذاشت و برخی مسیرهای انتقال نفت و گاز نیز تغییر خواهند کرد احتمالاً خطوط لوله گاز قطر به اروپا راه‌اندازی خواهند شد، طرح‌های خطوط لوله انتقال نفت از کشورهای حوزه خلیج‌فارس به سوریه و برخی نقاط دیگر نیز سرعت خواهد گرفت. رسیدن نفت به محدوده قیمت ۳۰ دلار تولید نفت میادین شیل، چاه‌های عمیق دریایی و میادین سیبری را به‌شدت کاهش خواهد داد و شرایط اقتصادی فدراسیون روسیه را سخت و شکننده خواهد کرد.  دنیا در حال گذار از انرژی‌های فسیلی به انرژی‌های تجدیدپذیر و تغییر در معادلات قدرت در جهان است  اما انسجام ملی و حکومت مرکزی قوی، رمز موفقیت و سربلندی در این دوره گذار است.