زهرا کشوری 
دبیر گروه زیست‌بوم 

حمله متجاوزانه آمریکا و رژیم صهیونیستی منجر به تخریب بیش از ۷۰ اثر تاریخی کشور شد که برخی ازآنها در فهرست جهانی یونسکو قرار دارند. این آمار را فرهاد عزیزی، مدیر پایگاه‌های میراث جهانی کشور به «ایران» می‌دهد و می‌گوید: ««بر اساس مستندات، بررسی‌ها و پایش‌های میدانی، تاکنون بیش از ۷۰ بنا، محوطه و اثر تاریخی ثبت‌ ملی و واجد ارزش که هر یک برگی از شناسنامه هویتی و شکوه معماری این مرزوبوم محسوب می‌شوند، متحمل آسیب‌های مختلف و در مواردی تخریب شده‌اند.»
 این تخریب‌ها اظهار نگرانی کمیته جهانی «بلوشیلد»(سپر آبی) را در پی دارد. به دنبال این نگرانی، کمیته سپر آبی اعلام کرد: «نادیده گرفتن قواعد حقوق بشردوستانه بین‌المللی می‌تواند به ارتکاب جنایات جنگی منجر شود.» براساس قوانین بین‌المللی تخریب آثار تاریخی ثبت شده فهرست جهانی یونسکو، جنایت علیه بشریت قلمداد می‌شود. جنایتی که یک کشور و یک رژیم متخاصم در ایران رقم زدند. تخریب بنای ثبت جهانی چهل‌ستون، عالی قاپو و... در اصفهان و کاخ گلستان در تهران و انتشار گزارشی از آن در بی‌بی‌سی به واکنش این کمیته منجر شد. اما این دو اثر تنها اثر‌های ثبت جهانی شده نیستند که از سوی آمریکا و رژیم صهیونیستی مورد حمله قرار گرفته‌اند.
 
شلیک به عرصه فلک‌الافلاک با ۱۵ موشک
آمریکا و رژیم صهیونیستی با شلیک ۱۵ موشک قلعه ساسانی فلک‌الافلاک و عرصه آن را مورد حمله قرار دادند. در اثر این حمله، دو موزه قلعه فلک‌الافلاک و تعدادی از ساختمان‌های متعلق به دوره پهلوی و قاجاری تخریب شد تا عطا حسن‌پور، مدیر کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان این حمله را حمله‌ای هویتی و تمدنی بخواند.
مدیرکل میراث فرهنگی لرستان می‌گوید: «آنها علاوه بر نظام ما، فرهنگ و تمدن و تاریخ ما را هم نشانه گرفته‌اند.»
پیش از آنکه موشک‌های دشمن قلعه فلک‌الافلاک و تاریخ قاجاری اطراف این قلعه ۱۷۰۰ ساله را هدف حمله قرار بدهد، تاریخ صفوی اصفهان را نشانه رفتند و بنای تاریخی و جهانی چهل‌ستون، عالی‌قاپو، میدان نقش جهان و...را تخریب کردند. به گفته حسن‌پور این حمله‌ها نشان می‌دهد این دو رژیم، به هیچ یک از قوانین بین‌المللی از جمله قوانین لاهه، یونسکو، سازمان ملل و... پایبند نیستند. این در حالی که نخست‌وزیر رژیم متجاوز صهیونیستی در میانه حملات مشترک آمریکا و اسرائیل مدعی «احترام به فرهنگ و میراث ایران» شده است.
تخریب بنای چهل‌ستون که یکی از شناخته شده‌ترین آثار ایران در جهان است به واکنش فعالان میراث فرهنگی منجر شد تا آنها اطراف این اثر ارزشمند در مقابل موشک‌های رژیم صهیونیستی و آمریکا زنجیره انسانی تشکیل بدهند.
عطا حسن‌پور درباره خبرهایی مبنی بر تخریب قلعه فلک‌الافلاک می‌گوید: «داستان این قلعه ساسانی، داستان پدر خانواده با هفت - هشت فرزند است. همه می‌پرسند حال پدر خوب است؟ کسی نمی‌پرسد حال بچه‌هایش چطور است! در این جنگ فقط قلعه فلک‌الافلاک آسیب ندید. در اطراف قلعه فلک‌الافلاک ۸ بنای تاریخی وجود دارد. چند ساختمان عظیم داریم، سربازخانه شماره یک و دو، باشگاه افسران، ساختمان هنگ سواران، ساختمان قاضی و....
قلعه یک عرصه دارد. همه بناها عرصه دارند ولی عرصه فلک‌الافلاک یک عرصه‌ای نزدیک به ۱۶ هکتار است.»
 او از تجاوز موشک‌های آمریکایی و رژیم صهیونیستی به عرصه فلک‌الافلاک خبر می‌دهد که به انهدام کامل ساختمان تاریخی سربازخانه شماره ۲ با قدمت صدسال، ایجاد آسیب به در و پنجره و ترک بر دیوار سربازخانه شماره‌1 با همین قدمت، باشگاه افسران، ساختمان دژبانی هنگ با قدمت یک قرن و ساختمان تاریخی قاضی متعلق به دوره قاجار منجر شد.
به گفته حسن‌پور همه ویترین‌ها و در و پنجره موزه مردم‌شناسی و باستان‌شناسی در قلعه فلک‌الافلاک نیز بر اثر موج انفجار شکسته شدند. تمام بافت تاریخی موزه بهم خورده است.
او از انتقال اشیای تاریخی به مخزن امن قبل از شروع جنگ دوم آمریکا و رژیم صهیونیستی به «ایران» خبر می‌دهد و تخریب کامل قلعه فلک‌الافلاک را با وجود شلیک ۱۵ موشک که هر موشک آن وزنی نزدیک به یک تن دارد، باور ناپذیر توصیف می‌کند و درباره قانون شکنی در این جنگ می‌گوید: «این در حالی است که ما نشان سپر آبی روی پشت بام قلعه فلک‌الافلاک نصب کردیم. از همه مهم‌تر وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لیست بناهای ثبت جهانی را به یونسکو اعلام کرده که یونسکو هم به این دو کشور جنایتکار اعلام کند.»
حسن‌پور تأکید می‌کند: «تپه فلک‌الافلاک که این قلعه ساسانی روی آن قرار دارد جزو پرونده ثبت جهانی دره خرم‌آباد است که به تازگی پرونده ثبت این تپه رفع اشکال شده، و به یونسکو ارسال شده است. همچنین مرکز دره خرم‌آباد به‌عنوان بیست و نهمین اثر ایرانی در فهرست جهانی یونسکو ثبت است اما این دو رژیم متجاوز هیچ اعتنایی به قوانین بین‌المللی از جمله به قانون ۱۹۵۴ لاهه، ۱۹۷۲یونسکو و... نکردند.
مدیرکل میراث‌فرهنگی لرستان از تخریب کامل اداره کل میراث‌فرهنگی استان خبر می‌دهد و می‌گوید: «اداره کل ما که کار فرهنگی می‌کند با اولین موشک با خاک یکسان شد. حتی نقطه‌ای که به‌عنوان هدف نظامی بمباران شد، باز هم متعلق به میراث فرهنگی و تخلیه بود. میراث‌ فرهنگی این ساختمان را از سپاه خریده و تحویل گرفته بود.»
 او حجم تخریب و برآورد خسارت را در حال حاضر غیر قابل احصاء می‌داند و می‌گوید: ««حجم خسارت بسیار بالاست.»
 حسن‌پور از مجروح شدن ۶ نیروی میراث فرهنگی از جمله چهار نفر از یگان حفاظت میراث فرهنگی و دو سرباز وظیفه که در یگان حفاظت میراث فرهنگی خدمت می‌کردند، خبر می‌دهد و می‌گوید: «این افراد در حال حاضر در بیمارستان بستری هستند.»
او خواستار پیگیری حمله به بناهای تاریخی از طریق مجامع بین‌المللی می‌شود و حمله به تاریخ جهانی ایران را جنایت جنگی علیه بشریت بر اساس قوانین بین‌المللی می‌خواند.
تخریب میراث فرهنگی ایران که به سرعت واکنش رسانه‌های خارجی را در پی داشت به دره باستانی خرم آباد و شهر صفوی اصفهان محدود نشد و انفجاهار آثار تاریخی سنندج و کرمانشاه را نیز نشانه رفتند.
 
شلیک به تاریخ کرمانشاه
با شروع تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی و بمباران مناطق نظامی و غیر نظامی شهرها، بناهای تاریخی و موزه‌های استان کرمانشاه همانند دیگر آثارتاریخی کشور تحت تأثیر حملات تجاوزکارانه دشمن قرار گرفته است. «کیومرث اعظمی» سرپرست اداره کل استان کرمانشاه که در یک ماه گذشته در پی تغییر مدیریت قبلی سکان امور مدیریتی اداره کل میراث کرمانشاه را در دست گرفته، در گفت‌و‌گو با «ایران» از  حمله به بافت تاریخی، بناهای ثبت ملی کرمانشاه در 17 اسفند ماه خبر می‌دهد و می‌گوید: «مسجد جامع کرمانشاه، دبیرستان کزازی، مسجد قاجاری دولتشاه، بازارمسگرهای بازار تاریخی، خانه تاریخی سوری و تکیه بیگلربیگی که موزه خط و کتابت نیز است، تحت تأثیر موج انفجار و پرتابه‌های ناشی از انفجار اعم از سنگ و تکه‌های سیمان و آجر ناشی از تخریب ساختمان‌های محل اصابت موشک‌ها قرار گرفته‌اند. این امواج سبب شکسته شدن شیشه‌ها، تخریب برخی درها و ارسی‌ها و ریزش مصالح در این بناهای تاریخی شده است.»
اعظمی همچنین اعلام می‌کند: «در بحبوحه جنگ همکاران بخش موزه‌ها و امین اموال این اداره کل اقدامات حفاظتی را برای برخی از آثار انجام داده‌اند. از جمله، اقدامات حفاظتی برای اشیای موجود در تکیه بیگلربیگی و موزه مردم‌شناسی تکیه معاون‌الملک کرمانشاه انجام شده است.» او همچنین اظهار می‌دارد که اقدام به علامت‌گذاری برخی محوطه‌ها از جمله محوطه تاریخی تاق‌بستان، با نشان «سپر آبی» (Blue Shield) که نماد بین‌المللی حفاظت از میراث فرهنگی در زمان جنگ است و نشانه‌ای برای نظامیان برای عدم تخریب در شرایط جنگی است کرده‌اند.»
او می‌گوید: «همچنین همکاران اداره کل موظف به تصویربرداری با امکانات موجود برای مستندنگاری روزآمد آثار در شرایط کنونی و پس از بمباران هستند.»
 به گفته اعظمی، در تکیه بیگلربیگی، علاوه بر پوشش ویترین‌های موزه پارینه سنگی، چراغ‌های لاله موجود در تکیه واقع در تالار آینه‌کاری که در حاشیه زیر سقف قرار داشتند و در زمان اجرای مراسم تعزیه در تکیه مذکور، روشنایی‌بخش سالن مذکور بودند از رف‌ها پایین آورده شده و پس از بسته‌بندی توسط فوم‌های مخصوص در جایی امن قرار داده شدند. اشیای موزه مردم‌شناسی تکیه معاون‌الملک نیز پس از جمع‌آوری و بسته‌بندی به مخزن اداره کل میراث فرهنگی انتقال یافتند.

۴۰ اثر تاریخی در تهران تخریب شد
 فرهاد عزیزی، مدیر پایگاه‌های جهانی کشور نیز به «ایران» از تخریب ۷۰ اثر تاریخی فرهنگی می‌گوید: «در پی تجاوزات اخیر و بحران‌های اخیر، متأسفانه ساحت میراث فرهنگی و تمدنی ایران مورد هجمه‌ای جبران‌ناپذیر قرار گرفته است.» او تأکید می‌کند: «این آثار ارزشمند، یا به‌طور مستقیم هدف اصابت قرار گرفته‌اند یا به‌واسطه همجواری با کانون‌های درگیری و مورد اصابت، بر اثر موج انفجار و ارتعاشات مخرب، دچار آسیب و خسارات شده‌اند.»
او تأکید می‌کند: «تردیدی نیست که صیانت از این مواریث که همزمان میراث مشترک بشری و امانتی گرانبها برای آیندگان است، فراتر از مرزهای جغرافیایی و سیاسی، یک «تکلیف ملی و تعهد بین‌المللی» تلقی می‌شود.»
 عزیزی وضعیت تعدادی از آثار شاخص از جمله قلعه فلک‌الافلاک، ساختمان کاخ سنای سابق (مجلس خبرگان کنونی)، عمارت شهربانی سابق و کاخ گلستان را نیازمند مداخله فوری نهادهای متولی صیانت (از جمله یونسکو) و هوشیاری افکار عمومی جهانی می‌داند.
 او درباره وضعیت مجموعه قلعه فلک‌الافلاک (خرم‌آباد) که پایگاه ملی و نامزد ثبت جهانی است می‌گوید: «موشک به عرصه مجموعه اصابت کرده که باعث تخریب کامل ساختمان اداری و آسیب جدی به چند بنای واجد ارزش تاریخی در پیرامون قلعه شده است.»
او همچنین از تخریب گسترده ساختمان اصلی کاخ سنای سابق (مجلس خبرگان کنونی) و سازه مرکزی آن در خیابان امام خمینی تهران خبر می‌دهد و می‌گوید: «عمارت شهربانی سابق در میدان انقلاب تهران که بنای شاخص دوره پهلوی اول است صددرصد تخریب شده‌ است.»
او آسیب به تزیینات وابسته به معماری و بدنه‌های پیرامونی کاخ صفی‌آباد بهشهر را موضعی توصیف می‌کند و می‌گوید: «برخی از آثار جهانی و ملی متأثر از موج انفجار شده‌اند. این آثار به دلیل مجاورت با اهداف نظامی و اداری دچار آسیب شده‌اند. یکی از این آثار مجموعه جهانی کاخ گلستان در تهران است که در مجاورت میدان ارگ و ساختمان‌های دولتی قرار دارد. حمله به میدان ارگ نیز به تخریب بازشوها، درها و ارسی‌های تاریخی؛ فروریختن بخشی از تزیینات آیینه‌کاری، گچ‌بری و آرایه‌های چوبی این کاخ انجامیده است.» براساس آمارهای اداره کل میراث فرهنگی تهران، ۴۰ اثر تاریخی در پایتخت آسیب دیده‌اند.
 به گفته عزیزی مجموعه جهانی کاخ چهلستون در اصفهان به علت مجاورت با استانداری اصفهان آسیب جدی دید. شکستگی گسترده ارسی‌ها و بازشوهای چوبی، آسیب به لایه‌های تزییناتی شامل آیینه‌کاری‌ها، گچ‌بری‌ها و نقاشی‌های نفیس صفوی از جمله خسارت‌های وارده به این اثر جهانی است.
تخریب‌ها به خرم‌آباد، تهران و اصفهان محدود نماند و عمارت خسروآباد سنندج بشدت آسیب دید. به گفته مدیر پایگاه‌های تاریخی کشور ارسی‌های اصلی، تزیینات گچ‌بری و آرایه‌های چوبی این اثر خسارت دیده‌اند.
 عمارت خسرو تنها اثر تخریب شده سنندج نیست و به عمارت سالار سعید (موزه سنندج) نیز در این حملات، خسارت وارد شد. آسیب به بازشوها، درهای چوبی و تزیینات ظریف داخلی از جمله این خسارت‌ها است.
به گفته عزیزی عمارت آصف وزیری (خانه کرد) پنجمین اثر تخریب شده در سنندج در پی حملات متجاوزانه آمریکا و رژیم صهیونیستی است.
 عزیزی می‌گوید: «تخریب بخش‌هایی از ارسی‌های تاریخی و آسیب به تزیینات وابسته به معماری در جبهه‌های مختلف بنا از جمله خسارات وارده به این بنا است.»
آثار تاریخی کرمانشاه نیز از این حملات در امان نماند و تکیه بیگلربیگی، مسجد ابوتراب، دبیرستان کزازی و خانه تاریخی سوری آسیب دید.
 
نامه به مجامع بین‌المللی
 هدف قرار دادن آثار تاریخی کشور به مکاتبه و تذکر وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به مدیرکل یونسکو در خصوص ضرورت حفاظت و صیانت آثار جهانی و میراثی در زمان منازعه انجامید. همچنین علی دارابی، قائم مقام وزیر و معاون میراث‌فرهنگی طی دو نامه به مرکز میراث جهانی یونسکو و مدیرکل یونسکو خواستار حمایت و حفاظت از آثار و اعلام مشخصات و موقعیت آثار جهت اعلام به طرفین درگیر با ایران جهت پرهیز از انجام اقدامات خصمانه شد.
 فرهاد عزیزی نیز از نصب سریع «سپر آبی» روی آثار جهانی و پایگاه‌ها و موزه‌ها که علامت هشدار به طرف درگیری‌ است خبر می‌دهد و درباره این نشانه می‌گوید: «کمیته بین‌المللی سپر آبی «Blue Shield» حدود ۳۰ سال پیش و در سال ۱۹۹۶ با هدف حفاظت از میراث فرهنگی در برابر جنگ‌ها و بلایای طبیعی تشکیل شده است. این کمیته که به تعبیری «صلیب سرخ فرهنگی» از آن نام برده می‌شود برآمده از کنوانسیون لاهه ۱۹۵۴ درباره حفاظت از اموال فرهنگی در رویارویی‌های نظامی است.»
به گفته او وزارت میراث فرهنگی از رسانه‌‌های داخلی و خارجی برای مستندسازی و ارائه گزارش آسیب‌ها و میزان تخریب‌ها در میراث جهانی دعوت به عمل آمده است.
او درباره برآورد خسارت ها هم می‌گوید: «در شرایط کنونی، اولویت اول بر مستندنگاری دیجیتال و پایش دقیق آسیب‌ها استوار است. تدوین دفترچه فنی خسارات با رعایت پروتکل‌های حفاظتی در حال انجام است و هرگونه برآورد اعتباری، منوط به نهایی شدن کارشناسی‌های دقیق میدانی خواهد بود تا از هدررفت منابع و مرمت‌های غیرتخصصی جلوگیری شود.»
عزیزی می‌گوید: «ایمن‌سازی کالبدی و اقدامات اضطراری برای رفع خطر در برخی بناهای آسیب‌دیده، با تمرکز بر بناهای شاخص از جمله کاخ گلستان عملیاتی شده است. برنامه‌ریزی جهت پایش و مداخله فنی در سایر ابنیه متأثر نیز به عنوان اولویت در دستور کار قرار دارد.»
 
اعلام آمادگی دفتر منطقه‌ای یونسکو
 آنطور که عزیزی می‌گوید: «رایزنی‌های مستمر با یونسکو و مرکز میراث جهانی، منجر به اعلام آمادگی رسمی دفتر منطقه‌ای یونسکو برای حمایت‌های فنی و اعتباری شده است. همچنین با توجه به تعاملات موجود با اتحادیه میراث فرهنگی آسیا (ACHA) در چین و سایر نهادهای تخصصی بین‌المللی رایزنی‌های لازم در جریان است تا با تثبیت شرایط، زمینه جلب همکاری تیم‌های بین‌المللی و جذب منابع مالی فراهم شود.»

برش

انتظار داریم یونسکو در برابر حملات به میراث‌فرهنگی ایران 
موضعی قاطع اتخاذ کند
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران با قدردانی از واکنش مسئولانه یونسکو نسبت به بمباران کاخ گلستان که در فهرست میراث‌جهانی ثبت شده است، تأکید کرد: صیانت از میراث‌فرهنگی، موضوعی متعلق به جامعه بین‌المللی است و انتظار می‌رود این نهاد جهانی در قبال سایر حملات به آثار تاریخی ایران نیز مواضعی قاطع و اصولی اتخاذ کند.
 سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، با اشاره به واکنش اخیر یونسکو در قبال آسیب‌های وارد شده به میراث‌فرهنگی ایران، از موضع‌گیری این نهاد بین‌المللی قدردانی کرد.
 وی در این پیام نوشت: از یونسکو به‌خاطر واکنش مسئولانه‌اش به بمباران کاخ گلستان که در فهرست میراث جهانی قرار دارد، تشکر می‌کنم.
 وزیر امور خارجه کشورمان با تأکید بر اهمیت نقش نهادهای بین‌المللی در صیانت از میراث مشترک بشری افزود: «امیدواریم یونسکو همچنان مواضعی قاطع و اصولی در برابر حملات دیگری که به میراث فرهنگی ما، از جمله به بناهای تاریخی در اصفهان صورت گرفته است، اتخاذ کند.»
عراقچی در ادامه این پیام با تأکید بر ماهیت فراملی میراث‌فرهنگی تصریح کرد: «حفاظت از این بناها موضوعی است که به جامعه بین‌المللی مربوط می‌شود.»