مهسا قوی‌قلب
گروه اجتماعی

بر اساس آمار 10 ماهه سال‌ جاری، ۴۴ درصد تصادفات فوتی شهر تهران مربوط به موتورسیکلت‌‌سواران، ۳۷ درصد مربوط به عابران پیاده و ۱۹ درصد به رانندگان خودروها اختصاص دارد. در همین بازه زمانی، بیشترین سهم تصادفات فوتی نیز با ۵۴ درصد به موتورسواران در بزرگراه‌ها و ۴۰ درصد در خیابان‌های اصلی تعلق دارد. آمارهای رسمی پلیس راهور تهران بزرگ از تصادفات 10 ماهه سال ‌جاری، تصویری نگران‌کننده از وضعیت ایمنی تردد در پایتخت ترسیم می‌کند. سهم بالای موتورسیکلت‌‌سواران و عابران پیاده از مجموع تصادفات فوتی، نه‌تنها نشان‌دهنده آسیب‌پذیری این دو گروه است، بلکه ضعف‌های ساختاری در فرهنگ ترافیکی، زیرساخت‌های شهری و شیوه‌های نظارت و آموزش را نیز عیان می‌سازد. در همین رابطه، سرهنگ فیروز کشیر، معاون اجتماعی و فرهنگ ترافیک پلیس راهور تهران بزرگ، با تشریح جزئیات آمارها به «ایران» می‌گوید:«موتورسیکلت‌ها سهم بالایی از کل تصادفات دارند. طبق آمار 10 ماهه سال ‌جاری، ۴۴ درصد کل تصادفات منجر به فوت شهر تهران مربوط به موتورسیکلت‌‌سواران است. این رقم به‌روشنی نشان می‌دهد موتورسواران در صدر گروه‌های پرخطر ترافیکی قرار دارند. از سوی دیگر، ۳۷ درصد تصادفات منجر به فوت مربوط به عابران پیاده و ۱۹ درصد مربوط به رانندگان خودروهاست. این ترکیب آماری بیانگر آن است که دو گروه بدون حفاظ فیزیکی مناسب، یعنی موتورسواران و عابران پیاده، بیشترین آسیب را در حوادث رانندگی  می‌بینند.»
او توضیح می‌دهد:«وقتی به آمار تصادفات فوتی نگاه می‌کنیم، عمق بحران بیشتر نمایان می‌شود. در میان تصادفات منجر به فوت، ۵۴ درصد مربوط به موتورسواران در بزرگراه‌ها و ۴۰ درصد مربوط به همین گروه در خیابان‌های اصلی شهر است. این یعنی بخش عمده جانباختگان تصادفات شهری را موتورسواران تشکیل می‌دهند، آن‌هم در معابری که سرعت حرکت وسایل نقلیه بالاتر است.»
جوانان در خط مقدم سوانح ترافیکی
یکی از نکات مهمی که در آمارهای ارائه ‌شده به چشم می‌خورد، سهم بالای گروه سنی ۱۸ تا ۳۵ سال در تصادفات موتورسیکلت است. سرهنگ کشیر در این‌باره توضیح می‌دهد:«رکوردداران تصادفات موتورسیکلت در تهران، جوانان ۱۸ تا ۳۵ سال هستند که ۴۳ درصد کل تصادفات موتورسیکلت را به خود اختصاص می‌دهند. این آمار نشان می‌دهد بیشترین آسیب‌دیدگان و جانباختگان، جوانانی هستند که در سنین فعالیت، اشتغال و پویایی اجتماعی قرار دارند.»
به گفته او، این مسأله فقط یک آمار تنها نیست، بلکه پیامدهای اجتماعی و اقتصادی گسترده‌ای به همراه دارد. وقتی جوانی در اوج توان کاری و اجتماعی دچار حادثه شده یا جان خود را از دست می‌دهد، خانواده‌ای داغدار و چرخه اقتصادی یک خانواده مختل می‌شود و جامعه نیز نیروی مولد خود را از دست می‌دهد. بنابراین کاهش تصادفات در این گروه سنی یک ضرورت ملی است.
معاون اجتماعی و فرهنگ ترافیک پلیس راهور تهران بزرگ با اشاره به بازه زمانی وقوع بیشترین تصادفات موتورسیکلت می‌گوید:«بیشترین آمار تصادفات موتورسیکلت در ساعات ۸ شب تا ۴ صبح رخ می‌دهد که ۴۸ درصد کل تصادفات را شامل می‌شود. این بازه زمانی به دلایل مختلفی از جمله کاهش دید، خستگی رانندگان، افزایش تخلفات شبانه و تردد موتورسواران در مسیرهای خلوت‌تر، به یکی از پرریسک‌ترین ساعات ترافیکی تبدیل شده است. در ساعات شب، بویژه نیمه‌شب، برخی موتورسواران با تصور خلوت بودن معابر، با سرعت غیرمجاز می‌رانند یا بدون رعایت قوانین راهنمایی و رانندگی تردد می‌کنند؛ همین مسأله احتمال بروز حوادث شدید را افزایش می‌دهد.»
سرهنگ کشیر یکی از مهم‌ترین راهبردهای پلیس راهور برای کاهش تصادفات را ارتقای فرهنگ ترافیک می‌داند و می‌گوید: «برای پیشگیری از وقوع تصادفات، دو محور اصلی را دنبال می‌کنیم؛ اول اقدامات فرهنگی و آموزشی و دوم اعمال قانون. در بخش فرهنگی، تلاش می‌کنیم با استفاده از ظرفیت رسانه‌ها، آموزش‌های چهره‌به‌چهره، برنامه‌های آموزشی در مدارس و دانشگاه‌ها و همچنین همکاری با نهادهای اجتماعی، سطح آگاهی عمومی نسبت به خطرات رانندگی پرخطر را افزایش دهیم.»
به گفته او، آموزش استفاده صحیح از تجهیزات ایمنی، بویژه کلاه ایمنی برای موتورسواران، یکی از اولویت‌های اصلی پلیس است. متأسفانه هنوز برخی موتورسواران استفاده از کلاه ایمنی را جدی نمی‌گیرند یا آن را غیرضروری می‌دانند، در حالی که تحقیقات نشان می‌دهد استفاده از کلاه ایمنی می‌تواند تا ۶۹ درصد از مرگ‌ومیر و تا ۴۲ درصد از آسیب‌های جدی سر جلوگیری کند.
بیش از ۱.۷ میلیون جریمه برای استفاده نکردن از کلاه ایمنی
سرهنگ کشیر با اشاره به اقدامات پلیس در حوزه اعمال قانون می‌گوید:«در 10 ‌ماهه سال ‌جاری، بیش از یک میلیون و ۷۰۰ هزار فقره قبض جریمه برای استفاده نکردن از کلاه ایمنی صادر شده است. این عدد نشان می‌دهد با وجود اطلاع‌رسانی گسترده، هنوز تعداد زیادی از موتورسواران نسبت به این موضوع بی‌توجه هستند. اعمال قانون صرفاً جنبه تنبیهی ندارد، بلکه هدف اصلی آن بازدارندگی و حفظ جان شهروندان است. وقتی موتورسوار بداند در صورت تخلف با جریمه مواجه می‌شود، احتمال رعایت قانون افزایش پیدا می‌کند و همین موضوع می‌تواند جان او را نجات دهد.»
معاون اجتماعی و فرهنگ ترافیک پلیس راهور تهران بزرگ در کنار اعمال قانون، از اقدامات حمایتی پلیس نیز می‌گوید:«در کنار صدور جریمه، تلاش کرده‌ایم با رویکرد فرهنگی و حمایتی، زمینه استفاده از کلاه ایمنی را فراهم کنیم. در همین راستا، بیش از چندین هزار کلاه ایمنی رایگان میان موتورسواران ارگان‌ها و ادارات توزیع شده است.»
او توضیح می‌دهد:«این اقدام با هدف ترویج فرهنگ ایمنی و کاهش موانع اقتصادی انجام شده است. برخی موتورسواران ممکن است به دلیل مسائل مالی، تهیه کلاه ایمنی استاندارد را به تعویق بیندازند. ما تلاش کرده‌ایم با توزیع رایگان، این مانع را برطرف کنیم و در کنار آن، آموزش‌های لازم را نیز ارائه دهیم.»

عابران پیاده قربانیان خاموش تصادفات

اگرچه تمرکز اصلی آمارها بر موتورسواران است، اما سهم ۳۷ درصدی عابران پیاده از کل تصادفات نیز زنگ خطری جدی محسوب می‌شود. سرهنگ کشیر در این‌باره می‌گوید:«عابران پیاده یکی از آسیب‌پذیرترین گروه‌های ترافیکی هستند. بی‌توجهی به خط‌‌کشی‌ها، عبور از عرض خیابان در نقاط غیرمجاز، استفاده از تلفن همراه هنگام عبور و عدم توجه به چراغ عابر پیاده، از جمله عواملی است که خطر بروز حادثه را برای این گروه افزایش می‌دهد.»
او با اشاره به سوی دیگر ماجرا می‌گوید:«رانندگان نیز موظف هستند حقوق عابران پیاده را رعایت کنند. توقف در پشت خط عابر، کاهش سرعت در معابر شلوغ و رعایت حق تقدم، می‌تواند نقش مهمی در کاهش تصادفات عابران داشته باشد.»
به گفته سرهنگ کشیر، بیشترین تصادفات فوتی موتورسیکلت‌سواران که حدود ۵۴ درصد می‌شود در بزرگراه‌ها رخ می‌دهد. او می‌گوید:«این مسأله نشان می‌دهد تردد موتورسیکلت در مسیرهایی با سرعت بالا، خطر بسیار زیادی دارد. متأسفانه برخی موتورسواران بدون توجه به محدودیت‌ها، وارد بزرگراه‌ها می‌شوند و همین موضوع احتمال بروز تصادفات شدید و مرگبار را افزایش می‌دهد. کنترل ورود موتورسیکلت‌ها به بزرگراه‌ها، نصب علائم هشداردهنده و افزایش نظارت پلیس، از جمله اقداماتی است که برای کاهش این نوع تصادفات در دستور کار قرار دارد.»

ترکیب آموزش و قانون، راهبرد اصلی پلیس راهور
معاون اجتماعی و فرهنگ ترافیک پلیس راهور تهران بزرگ با تأکید بر لزوم نگاه ترکیبی به مسأله ایمنی ترافیک می‌گوید: «تجربه نشان داده است صرفاً با اعمال قانون یا تنها با اقدامات فرهنگی نمی‌توان به نتیجه مطلوب رسید. باید این دو محور در کنار هم و به ‌صورت هم‌افزا اجرا شوند. آموزش، آگاهی‌بخشی و فرهنگ‌سازی از یک ‌سو و نظارت مستمر و برخورد قاطع با تخلفات از سوی دیگر، می‌تواند زمینه کاهش پایدار تصادفات را فراهم کند. هدف نهایی پلیس، کاهش آمار جانباختگان و مجروحان تصادفات است. هر عدد در این آمار، یک انسان، یک خانواده و یک سرنوشت است؛ بنابراین همه دستگاه‌ها و شهروندان باید در این مسیر همراهی کنند.»